Lãi suất và áp lực tăng hiện hữu

Việc Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) tăng lãi suất thêm 25 điểm cơ bản trong tháng 6/2026 đã tạo thêm một tín hiệu đáng chú ý đối với thị trường tài chính toàn cầu. Đây là lần đầu tiên ECB nâng lãi suất kể từ năm 2023 trong bối cảnh áp lực lạm phát quay trở lại do giá năng lượng leo thang và những gián đoạn mới từ xung đột tại Trung Đông.

Không riêng ECB, giới đầu tư cũng đổ dồn sự chú ý vào cuộc họp quyết định chính sách tiền tệ của Cục dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) tuần này. Fed đã giữ nguyên lãi suất quỹ liên bang ở mức mục tiêu 3,5% - 3,75% trong cuộc họp thứ ba liên tiếp vào tháng Tư. Quyết định này không được nhất trí và tỷ lệ tán thành quyết định này chỉ đạt 8/12, đánh dấu lần đầu tiên kể từ tháng 10/1992.

Với mặt bằng lãi suất thế giới hiện nay, rất khó để giảm lãi suất trong nước. Ảnh: An Thư

Xu hướng chính sách tiền tệ trên thế giới đang có sự phân hóa nhất định nhưng điểm chung là quá trình nới lỏng đang chậm lại đáng kể. Động thái của các ngân hàng trung ương lớn tạo ra áp lực không nhỏ đối với các nền kinh tế khác, trong đó có Việt Nam.

Chia sẻ tại Diễn đàn Đầu tư Việt Nam 2026 (Vietnam Investment Forum Summer Summit) vừa tổ chức, ông Nguyễn Xuân Thành - Giảng viên cao cấp Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright cho rằng thị trường cần chuẩn bị cho kịch bản Fed tiếp tục duy trì mặt bằng lãi suất cao lâu hơn dự kiến.

Với việc thị trường lao động Mỹ vẫn tích cực, trong khi lạm phát chưa quay trở lại mục tiêu của Fed, ông Thành cho rằng khả năng cắt giảm lãi suất trở nên khó khăn hơn so với kỳ vọng trước đây.

Ngoài khả năng Fed chưa thể cắt giảm lãi suất trong năm nay, theo ông Thành, rất có thể còn xuất hiện khả năng Fed tăng thêm 25 điểm cơ bản ở quý IV/2026 nếu áp lực lạm phát tiếp tục duy trì. Ông Thành cho rằng tác động từ mặt bằng lãi suất quốc tế vẫn nằm trong khả năng kiểm soát của Việt Nam. Tuy nhiên, nếu muốn duy trì tỷ giá ổn định thì mặt bằng lãi suất trong nước khó có thể giảm mạnh.

Vấn đề là lựa chọn giữa việc hỗ trợ tỷ giá hay không duy trì lãi suất ở mức cao.

Cho đến thời điểm hiện tại, định hướng điều hành là không mong muốn nhưng chấp nhận mặt bằng lãi suất cao. Nếu tiếp tục duy trì lựa chọn này thì áp lực lên tỷ giá sẽ không quá lớn. Tuỳ vào nhà điều hành, nếu chuyển hướng tạo thêm thanh khoản cho thị trường thì áp lực tỷ giá sẽ tăng.

“Với mặt bằng lãi suất thế giới hiện nay, rất khó để giảm lãi suất trong nước. Vấn đề là lựa chọn giữa việc hỗ trợ tỷ giá hay không duy trì lãi suất ở mức cao. Cho đến thời điểm hiện tại, định hướng điều hành là không mong muốn nhưng chấp nhận mặt bằng lãi suất cao. Nếu tiếp tục duy trì lựa chọn này thì áp lực lên tỷ giá sẽ không quá lớn” - ông Thành nhận định.

Cùng quan điểm, trong báo cáo chiến lược công bố mới đây, Chứng khoán Tiên Phong (TPS) cho rằng trước độ trễ của chính sách tiền tệ quốc tế và áp lực tỷ giá neo cao, mặt bằng lãi suất trong nước chưa thể giảm trong ngắn hạn.

Trong khi đó, theo các chuyên gia từ Chứng khoán SHS, thị trường tiền tệ vẫn chưa đạt trạng thái ổn định bền vững khi lãi suất liên ngân hàng biến động mạnh, cuộc đua huy động vốn giữa các tổ chức tín dụng vẫn đang tiếp diễn trong bối cảnh tăng trưởng tiền gửi còn chậm. Dù không đồng nghĩa lãi suất sẽ tăng mạnh, nhưng kỳ vọng về việc tiếp tục giảm sâu là không còn dễ dàng.

Bài toán chi phí vốn và cơ hội đầu tư

Kết quả khảo sát của Cục Thống kê trên gần 20.000 doanh nghiệp gần đây cho thấy lãi suất vay vốn tăng cao là vấn đề được 32% doanh nghiệp lựa chọn là khó khăn lớn, tăng 14,5% so với quý IV/2025. Áp lực này đặc biệt rõ nét ở các ngành sử dụng đòn bẩy tài chính cao. Các chuyên gia từ SSI Research cũng lưu ý tăng trưởng lợi nhuận doanh nghiệp có thể chậm lại trong quý II/2026 khi tác động của chi phí vốn và giá đầu vào ngày càng thể hiện rõ rệt hơn.

Điển hình với nhiều công ty chứng khoán, hoạt động tăng tốc đầu tư trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt cùng cơ cấu nguồn vốn của ngành vẫn phụ thuộc chủ yếu vào nợ ngắn hạn. Chi phí huy động vốn vì vậy trở nên nhạy cảm hơn với biến động lãi suất. Hay trong lĩnh vực bất động sản, áp lực tài chính cũng gia tăng khi lãi suất vay mua nhà ưu đãi trong quý I/2026 đã tăng lên mức 8 - 10%/năm trước khi thả nổi lên vùng 11 - 14%/năm, cao hơn đáng kể so với mặt bằng phổ biến khoảng 6 - 8%/năm trong năm 2025. Áp lực lãi vay đối với khách hàng khiến nhiều chủ đầu tư phải triển khai các chính sách hỗ trợ tài chính nhằm duy trì thanh khoản và kích cầu thị trường.

Trong môi trường lãi suất không còn ở vùng thấp kéo dài như những năm trước, doanh nghiệp sẽ phải chú trọng nhiều hơn tới quản trị dòng tiền, cơ cấu nợ và hiệu quả sử dụng vốn.

Cùng với đó, tăng trưởng tín dụng có thể nới cho một số ngành một số lĩnh vực nhưng chắc chắn tăng trưởng tín dụng sẽ chậm hơn năm trước. Gần đây, một trong những động thái đáng chú ý của Ngân hàng Nhà nước là ban hành Thông tư 4551/NHNN-CSTT cho phép loại trừ phần dư nợ tăng thêm của các khoản vay đối với nhà ở xã hội, khu công nghiệp và khu chế xuất ra khỏi giới hạn tăng trưởng tín dụng bất động sản năm 2026. Thay đổi này phần nào mở thêm dư địa tín dụng cho các lĩnh vực trên.

Vòng quay tiền chậm lại là điều đáng chú ý ở thời điểm hiện tại. Ông Nguyễn Duy Linh - Tổng Giám đốc Chứng khoán SHS cho rằng một câu hỏi cần quan tâm hiện nay không phải nền kinh tế có thiếu tiền hay không, mà nằm ở chỗ để giải ngân tiền. Cần có cơ hội đầu tư đủ hấp dẫn để doanh nghiệp và ngân hàng mạnh dạn giải ngân. Nhất là khi nhiều doanh nghiệp vẫn đang trong trạng thái phòng thủ khi môi trường kinh doanh còn nhiều biến số, từ căng thẳng thương mại, địa chính trị cho tới triển vọng tăng trưởng của các nền kinh tế lớn.