Thời gian qua, tình trạng mua bán, sử dụng hóa đơn trái phép; gian lận trong hoàn thuế giá trị gia tăng có chiều hướng gia tăng cả về số vụ việc, quy mô và tính chất phức tạp. Các đối tượng vi phạm đã lợi dụng những sơ hở trong cơ chế, chính sách, cũng như hạn chế trong công tác quản lý để thực hiện hành vi trục lợi bất chính. Nhiều đường dây tội phạm được tổ chức chặt chẽ, hoạt động liên tỉnh, thậm chí có yếu tố xuyên quốc gia, với phương thức, thủ đoạn ngày càng tinh vi, khó phát hiện.
Các hành vi vi phạm phổ biến có thể kể đến như: thành lập doanh nghiệp “ma” để mua bán hóa đơn khống; lợi dụng doanh nghiệp hoạt động cầm chừng hoặc thua lỗ để hợp thức hóa chứng từ; lập nhiều doanh nghiệp trung gian nhằm tạo lập các giao dịch giả…, hoặc lợi dụng chính sách hoàn thuế giá trị gia tăng để chiếm đoạt tiền ngân sách nhà nước. Những hành vi này không chỉ gây thất thu ngân sách mà còn làm méo mó môi trường cạnh tranh, ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển lành mạnh của nền kinh tế.
 |
| Thời gian qua, tình trạng mua bán, sử dụng hóa đơn trái phép; gian lận trong hoàn thuế giá trị gia tăng có chiều hướng gia tăng. Ảnh minh họa tư liệu |
Trước thực trạng nêu trên, việc tăng cường phối hợp giữa cơ quan Thuế và cơ quan Công an có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Ông Nguyễn Tiến Trung - Trưởng ban Kiểm tra (Cục Thuế) cho biết, việc phối hợp giữa cơ quan Thuế và cơ quan Công an trong chuyển tin báo tội phạm thời gian qua đã đạt được những kết quả nhất định, qua đó nâng cao tinh thần thượng tôn pháp luật, có hiệu ứng răn đe mạnh mẽ, tạo sức mạnh tổng hợp đối với công tác ngăn ngừa, trấn áp tội phạm về thuế nói riêng và đảm bảo an ninh trật tự xã hội nói chung.
Một số vụ việc điển hình từ công tác chuyển tin báo tội phạm và chuyển hồ sơ kiến nghị khởi tố như: Vụ việc buôn bán hóa đơn liên quan đến 3 công ty, gồm: Công ty TNHH Thành An - Hà Nội, Công ty TNHH thiết bị y tế Danh và Công ty TNHH thiết bị y tế Tràng Thi.
Các công ty/hộ kinh doanh kể trên đã bán 19.167 hóa đơn giá trị gia tăng khống (tổng giá trị tiền hàng trước thuế là hơn 3,6 nghìn tỷ đồng, thuế giá trị gia tăng là trên 75,5 tỷ đồng, hưởng lợi bất chính 257,4 tỷ đồng) để 3 công ty hạch toán, kế toán trên hệ thống sổ kế toán tài chính thuế, dẫn đến hậu quả thiệt hại cho nhà nước 743,2 tỷ đồng (trong đó thuế giá trị gia tăng là trên 62,3 tỷ đồng và thuế thu nhập doanh nghiệp là 680,9 tỷ đồng).
Trong vụ án này, Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an đã tiến hành khởi tố 32 bị can là giám đốc, chủ cửa hàng, đại diện theo pháp luật của các công ty/hộ kinh doanh cá thể, đến nay chưa có kết luận điều tra.
Một vụ việc khác cũng liên quan đến mua bán trái phép hóa đơn do nhóm đối tượng tại Phú Thọ cầm đầu (bị triệt phá giai đoạn 2022 - 2023). Kết quả điều tra xác định, các đối tượng đã thành lập và sử dụng nhiều doanh nghiệp “ma” để thực hiện hành vi mua bán trái phép hóa đơn giá trị gia tăng cho các tổ chức, cá nhân có nhu cầu hợp thức hóa chi phí đầu vào, trốn thuế.
Đường dây này hoạt động có tổ chức, liên quan đến nhiều tỉnh, thành phố. Trong đó, số lượng doanh nghiệp “ma” sử dụng lên đến hàng chục doanh nghiệp; số lượng hóa đơn đã mua bán trái phép ước tính trên 10.000 số hóa đơn; giá trị hàng hóa, dịch vụ ghi trên hóa đơn khoảng trên 1.000 tỷ đồng; số tiền thuế giá trị gia tăng liên quan khoảng trên 100 tỷ đồng. Cơ quan Công an đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can đối với nhiều đối tượng chủ chốt về hành vi mua bán trái phép hóa đơn.
Ông Nguyễn Tiến Trung khẳng định, mặc dù công tác phối hợp giữa cơ quan Thuế và cơ quan Công an trong phòng ngừa, phát hiện và xử lý tội phạm mua bán hóa đơn, gian lận hoàn thuế giá trị gia tăng tuy đã đạt được một số kết quả tích cực, song vẫn còn bộc lộ những tồn tại, hạn chế.
Cụ thể, việc trao đổi, chia sẻ thông tin giữa hai ngành ở một số thời điểm, địa bàn chưa kịp thời, thiếu tính đồng bộ; cơ sở dữ liệu chưa được kết nối liên thông, dẫn đến hiệu quả khai thác, phân tích thông tin còn hạn chế. Do đó, hồ sơ vụ việc bị kéo dài thời gian xử lý dẫn đến việc răn đe, xử lý hành vi vi phạm của người nộp thuế không hiệu quả; hoặc kết quả trả lời không có dấu hiệu tội phạm; tồn đọng hồ sơ ảnh hưởng đến công tác quản lý thuế cũng như hoạt động sản xuất, kinh doanh của các đơn vị có liên quan…
| Để đảm bảo tính răn đe và tính trừng phạt của các chế tài hình sự, bên cạnh việc nâng mức tiền phạt, cần bổ sung và nâng mức hình phạt tù đối với tội trốn thuế có quy mô lớn và có tổ chức, tinh vi gây hậu quả lớn cho xã hội. Luật sư Nguyễn Văn Được - Tổng giám đốc Công ty TNHH Kế toán và tư vấn Thuế Trọng Tín |
Để nâng cao hiệu quả công tác phối hợp trong phòng ngừa, phát hiện và xử lý tội phạm mua bán hóa đơn, gian lận hoàn thuế giá trị gia tăng, theo ông Nguyễn Tiến Trung, trong thời gian tới, cơ quan Thuế và cơ quan Công an cần tập trung triển khai đồng bộ, toàn diện các nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm theo hướng chủ động, hiện đại và gắn kết chặt chẽ hơn nữa.
Theo ông Trung, trước hết, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế phối hợp liên ngành trên cơ sở quy định rõ ràng về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của từng cơ quan; xây dựng quy trình phối hợp thống nhất từ khâu tiếp nhận thông tin, phân tích, xác minh đến chuyển giao hồ sơ và tổ chức điều tra, xử lý, bảo đảm nhanh chóng, kịp thời, đúng pháp luật. Đồng thời, đẩy mạnh kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa hai ngành và với các cơ quan có liên quan như ngân hàng, hải quan, đăng ký kinh doanh, từng bước hình thành hệ thống cơ sở dữ liệu liên thông, tích hợp, phục vụ hiệu quả công tác phân tích, nhận diện rủi ro và cảnh báo sớm các hành vi vi phạm.
Bên cạnh đó, cần tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra có trọng tâm, trọng điểm, tập trung vào các lĩnh vực, ngành nghề, doanh nghiệp có dấu hiệu rủi ro cao; chủ động rà soát, sàng lọc, lập danh sách các đối tượng nghi vấn để phối hợp xác minh, đấu tranh.
Cạnh đó, cơ quan Thuế cần nâng cao chất lượng công tác quản lý người nộp thuế, đặc biệt là quản lý hóa đơn điện tử, kiểm soát chặt chẽ việc phát hành, sử dụng hóa đơn; kịp thời phát hiện dấu hiệu bất thường để chuyển hồ sơ sang cơ quan Công an.
Về phía cơ quan Công an, cần đẩy mạnh công tác nắm tình hình, xác lập chuyên án, tập trung đấu tranh, triệt phá các đường dây tội phạm có tổ chức, quy mô lớn, hoạt động liên tỉnh, xuyên quốc gia; đồng thời phối hợp chặt chẽ với cơ quan thuế trong quá trình điều tra, thu thập chứng cứ, truy vết dòng tiền và thu hồi tài sản cho nhà nước.
Để góp phần làm giảm hành vi mua bán hóa đơn và gian lận trong hoàn thuế, theo Luật sư Nguyễn Văn Được - Tổng giám đốc Công ty TNHH Kế toán và tư vấn Thuế Trọng Tín, cần nâng chế tài phạt tiền đảm bảo tính răn đe và phù hợp với nguyên tắc xử lý vi phạm; đồng thời cần tăng cường chế tài xử lý hình sự về tội trốn thuế.
Vị luật sư đề xuất, cần nâng mức phạt tiền đối với tội trốn thuế ít nhất bằng với chế tài xử lý hành chính tức là từ 1 đến 3 lần và tùy theo hành vi, mức độ vi phạm để thiết kế khung hình phạt phù hợp. Đơn cử, tăng mức phạt tiền đối với chế tài hình sự bằng 1 lần số thuế trốn đối với vi phạm tại khoản 1 hoặc 2 lần số thuế trốn đối với vi phạm tại khoản 2 và 3 lần đối với số thuế trốn quy định tại khoản 3 Điều 200 Bộ luật hình sự năm 2015...
