Đây là nội dung được tập trung trao đổi, thảo luận tại Hội thảo “Điểm lại pháp luật kinh doanh 6 tháng đầu năm 2018”, do Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức ngày 31/7, tại Hà Nội.

Tồn tại số lượng lớn điều kiện kinh doanh

Ông Vũ Tiến Lộc – Chủ tịch VCCI cho biết, trung bình, mỗi năm các cơ quan nhà nước trung ương ban hành trên dưới 1.000 văn bản quy phạm pháp luật và khoảng 50% số văn bản này có liên quan đến hoạt động kinh doanh. Trong đó, có từ 10 – 20 luật, khoảng 200 nghị định và quyết định của Thủ tướng, còn lại là thông tư của các bộ và cơ quan ngang bộ. Mỗi văn bản đó lại có hàng chục, thậm chí hàng trăm quy định. Như vậy, chỉ trong vòng 6 tháng, chính quyền trung ương có thể đưa ra hàng chục ngàn quy định có tác động đến DN, trong đó có cả tác động tích cực và tiêu cực.

Cũng theo ông Lộc, trước tình trạng tồn tại ngày càng nhiều các ĐKKD bất hợp lý, thậm chí đã trở thành “vấn nạn” gây cản trở cho sự phát triển của nhiều ngành và của nền kinh tế, đầu năm 2018, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết 01/NQ-CP yêu cầu các bộ phải cắt giảm, đơn giản hóa ít nhất 50% ĐKKD.

Ông Đậu Anh Tuấn – Trưởng Ban Pháp chế VCCI cho biết, theo ghi nhận của VCCI, tính đến cuối tháng 6/2018, có khoảng 11 bộ đã đưa ra được phương án cắt giảm, đơn giản hóa các ĐKKD hiện có thuộc quản lý của các bộ. Theo đó, VCCI cho rằng, có nhiều điểm tích cực trong các phương án cắt giảm ĐKKD của các bộ.

Cụ thể, tất cả các bộ đều đã đưa ra đề xuất cắt giảm, đơn giản hóa vượt quá 50% tổng số ĐKKD hiện có trong lĩnh vực quản lý, phù hợp với chỉ tiêu của Chính phủ đặt ra.

Các đại biểu tham dự hội thảo. Ảnh: Thiện Trần

Bên cạnh đó, nhiều đề xuất cắt giảm rất quyết liệt và có tính cải cách cao. Chẳng hạn, có bộ đã đề xuất bãi bỏ hoàn toàn các ĐKKD của một hoạt động kinh doanh hoặc cả một ngành, nghề kinh doanh thuộc Danh mục ngành, nghề kinh doanh có điều kiện tại Luật Đầu tư 2014. Ví dụ, trong phương án cắt giảm, đơn giản hóa các ĐKKD thuộc lĩnh vực do Bộ Giao thông vận tải quản lý đã đề xuất bãi bỏ tất cả các ĐKKD của kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức nội địa (thuộc ngành nghề kinh doanh dịch vụ vận tải đa phương thức), hay vận tải hàng nguy hiểm trên đường sắt (thuộc ngành nghề kinh doanh vận tải đường sắt)…

Đặc biệt, rất nhiều điều kiện chung chung, thiếu minh bạch đã được các bộ hoặc là sửa đổi hoặc là bãi bỏ. “ĐKKD chung chung, mang tính định tính là một trong những điểm vướng, gây khó khăn trong quá trình triển khai, đặc biệt là cho các DN. Bởi vì, sự thiếu minh bạch sẽ trao quá nhiều quyền cho cán bộ cấp phép trong việc diễn giải cách hiểu và là dư địa của tình trạng nhũng nhiễu, phân biệt đối xử giữa các DN trong cùng điều kiện. Vì vậy, việc bãi bỏ, sửa đổi các quy định thiếu minh bạch sẽ tạo điều kiện thuận lợi rất lớn cho các DN” – ông Đậu Anh Tuấn nhấn mạnh.

Cần tăng cường cơ chế kiểm soát

Ông Đậu Anh Tuấn cho rằng, mặc dù các phương án rà soát cắt giảm ĐKKD của các bộ đều đã đạt được mục tiêu về số lượng, nhưng chất lượng của các phương án cắt giảm vẫn còn nhiều bất cập, chưa phản ánh thực chất việc cắt giảm ĐKKD.

Cụ thể, theo nghị quyết của Chính phủ thì tỷ lệ 50% được tính chung cho cả các ĐKKD bị cắt giảm (bãi bỏ) và đơn giản hóa (sửa đổi), có nghĩa là một ĐKKD được bãi bỏ cũng được tính tương đương với một ĐKKD được sửa đổi.

Đặc biệt, có một số phương án đưa ra đề xuất cắt giảm, đơn giản hóa ĐKKD, nhưng thực chất chỉ là sự sắp xếp lại cách thức thiết kế ĐKKD về mặt hình thức mà không hề có sự thay đổi nào về nội dung của ĐKKD, hay có những đề xuất có tính sửa đổi theo hướng hạ thấp điều kiện… Ngoài ra, nhiều ĐKKD bất hợp lý được quy định trong các luật cũng chưa được tiến hành rà soát cụ thể…

Trước những bất cập còn tồn tại như trên, theo khuyến nghị của ông Đậu Anh Tuấn, hoạt động rà soát cắt giảm các ĐKKD của các bộ thời gian tới cần được tiếp tục đẩy mạnh và rà soát một cách toàn diện cả ở cấp nghị định và luật, trên cơ sở căn cứ Điều 7 Luật Đầu tư 2014 (có nghĩa các ĐKKD chỉ nhằm đảm bảo các lợi ích công cộng). Song song với đó, cần tránh để xảy ra hiện tượng “biến tướng” của ĐKKD, tức về mặt hình thức là ĐKKD đó đã được bỏ, nhưng thực chất DN vẫn phải đáp ứng, thực hiện các quy định đó nhưng dưới một dạng điều kiện khác…

Cùng chung quan điểm trên, ông Vũ Tiến Lộc chia sẻ thêm, việc thực hiện rà soát cắt giảm ĐKKD, cải cách thủ tục hành chính cần phải được thực hiện thường xuyên liên tục, tránh trở thành hình thức theo kiểu phong trào lúc trồi lúc sụt.

“Trước đây, chúng ta đã từng chứng kiến những sự cải cách rất quyết liệt về cắt giảm ĐKKD, cải cách thủ tục hành chính khi Luật Doanh nghiệp ra đời năm 2000. Tuy nhiên, một thời gian sau, các ĐKKD không ngừng thi nhau “mọc” ra, hiện nay chúng ta lại đang thực hiện cắt giảm. Việc thực hiện cắt giảm ĐKKD, cải cách thủ tục hành chính không thể mang tính chu kỳ như vậy, giống như chu kỳ phát triển kinh tế được, mà phải là đường thẳng liên tục… Đặc biệt, thực hiện cắt giảm các ĐKKD bất hợp lý là việc làm cần thiết, song quan trọng hơn là cần phải có cơ chế kiểm soát chặt chẽ để không “đẻ” thêm các ĐKKD mới. Nếu bộ, ngành nào tăng thêm một điều kiện, thủ tục cần có sự giải trình cụ thể và sự giám sát của nhiều cơ quan khác nhau…” – ông Lộc nhấn mạnh./.

Diệu Thiện