Tăng đòn bẩy, thêm chi phí

Thống kê tại thời điểm 31/3/2026, quy mô tổng tài sản của các tổ chức niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam lần đầu vượt mốc 30 triệu tỷ đồng. Bức tranh tài chính của nhiều doanh nghiệp niêm yết trong quý I/2026 cho thấy xu hướng mở rộng quy mô tài sản, song hành cùng sự gia tăng của nguồn vốn nợ và cả nguồn vốn chủ sở hữu.

Theo dữ liệu tình hình tài chính nhóm các doanh nghiệp niêm yết tại ngày 31/3/2026, quy mô nợ phải trả và tổng tài sản đều tăng liên tục qua các năm gần đây. Cụ thể, nợ phải trả của nhóm doanh nghiệp niêm yết được khảo sát đã tăng từ hơn 20,4 triệu tỷ đồng tại thời điểm cuối quý I/2025 lên gần 25,4 triệu tỷ đồng vào cuối quý I/2026, trong khi tổng tài sản tăng từ khoảng 25 triệu tỷ đồng lên hơn 30,6 triệu tỷ đồng. Tỷ lệ nợ phải trả trên tổng tài sản các quý vừa qua tăng liên tục và chỉ vừa bắt đầu quay đầu giảm nhẹ trong quý I/2026, xuống còn khoảng 82,8% nhờ thêm nhiều tổ chức niêm yết huy động thêm nguồn vốn chủ sở hữu.

Chi phí vốn gia tăng đang tạo áp lực lớn lên lợi nhuận của doanh nghiệp trong năm 2026. Ảnh: Đức Thanh

Dù vậy, chi phí lãi vay ở nhiều doanh nghiệp đang tăng cao hơn. Theo thống kê trong quý vừa qua, số lượng doanh nghiệp có tỷ lệ chi phí lãi vay trên doanh thu tăng so với cùng kỳ nhiều hơn so với nhóm giảm.

Với nhóm doanh nghiệp niêm yết quy mô lớn, chi phí lãi vay tiếp tục ở mức rất cao. Tập đoàn Vingroup tiếp tục là doanh nghiệp niêm yết có chi phí lãi vay lớn nhất (7.522 tỷ đồng), theo sau là Vinhomes (2.561 tỷ đồng), Hòa Phát (1.333 tỷ đồng), Tập đoàn Masan (hơn 1.200 tỷ đồng). Chi phí lãi vay của Vinhomes đã giảm khoảng 30% so với cùng kỳ. Trong khi đó, Hòa Phát ghi nhận lãi vay trong báo cáo kết quả kinh doanh cao gấp đôi cùng kỳ sau giai đoạn mở rộng đầu tư gần đây.

Áp lực lãi vay cũng đang hiện rõ ở nhóm công ty chứng khoán - lĩnh vực có tốc độ mở rộng quy mô tài sản rất nhanh trong hai năm gần đây. Trong bối cảnh cạnh tranh gia tăng, nhiều công ty chứng khoán đẩy mạnh cho vay ký quỹ, đầu tư công nghệ và mở rộng hệ sinh thái dịch vụ, kéo theo nhu cầu huy động vốn lớn hơn.

Xu hướng tăng chi phí lãi vay xuất hiện ở phần lớn các công ty chứng khoán. Dù tăng trưởng lợi nhuận quý I/2026 có sự phân hóa, đa số doanh nghiệp trong ngành đều ghi nhận chi phí tài chính gia tăng. Chẳng hạn như tại TPS, tỷ lệ chi phí lãi vay trên tổng doanh thu hoạt động thuần đã tăng từ 34,2% trong quý I/2025 lên gần 47% trong quý I/2026. Hay tại DSC, tỷ lệ này tăng từ 21,5% cuối quý I/2025 lên 33,6% cuối quý I/2026.

Áp lực chi phí vốn gia tăng

Áp lực chi phí vốn không chỉ phản ánh qua số liệu tài chính của doanh nghiệp niêm yết. Theo khảo sát của Cục Thống kê về các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh trong quý I/2026, lãi suất vay vốn tăng cao đã trở thành khó khăn đáng chú ý đối với 32% doanh nghiệp, tăng mạnh so với quý trước.

Chi phí vốn gia tăng đang tạo ra tác động đa chiều lên hoạt động của doanh nghiệp trong năm 2026. Mặt bằng lãi suất nhích lên khiến áp lực tài chính gia tăng đáng kể. Không chỉ làm tăng chi phí lãi vay, chi phí vốn cao còn ảnh hưởng đến khả năng mở rộng đầu tư, tốc độ triển khai dự án và sức chịu đựng dòng tiền của doanh nghiệp. Đặc biệt với các ngành sử dụng đòn bẩy lớn như bất động sản, chứng khoán, thép hay hạ tầng.

Đối với khối các công ty chứng khoán, trong bối cảnh cuộc đua tăng vốn vẫn tiếp diễn, áp lực duy trì hiệu quả sử dụng vốn sẽ ngày càng lớn. Việc mở rộng quy mô quá nhanh bằng nguồn vốn vay có thể giúp doanh nghiệp tăng tốc trong ngắn hạn, nhưng đồng thời cũng khiến doanh nghiệp nhạy cảm hơn với biến động lãi suất.

Theo hãng xếp hạng tín nhiệm S&I Ratings, áp lực cạnh tranh đang buộc các công ty chứng khoán phải tăng tốc đầu tư cho công nghệ, hạ tầng dữ liệu, trí tuệ nhân tạo (AI) và quản trị rủi ro. Đồng thời, chi phí tuân thủ cũng tăng lên để đáp ứng các yêu cầu chặt chẽ hơn về an toàn tài chính và minh bạch hệ thống.

Ngoài ra, cơ cấu nguồn vốn của ngành chứng khoán hiện vẫn lệch mạnh về nợ ngắn hạn (nợ ngắn hạn chiếm khoảng 96% tổng nợ phải trả). Tỷ lệ tài sản thanh khoản nhanh trên nợ ngắn hạn chỉ đạt khoảng 43% và có xu hướng giảm dần qua các năm. Chi phí huy động vốn của các công ty chứng khoán cũng chịu áp lực tăng theo.

Trong lĩnh vực bất động sản, S&I Ratings nhận định, kế hoạch kinh doanh năm 2026 của các doanh nghiệp niêm yết cho thấy sự phân hóa khá rõ. Một trong những nguyên nhân chính đến từ áp lực chi phí xây dựng và lãi suất tăng cao.

Theo ghi nhận, lãi suất vay mua nhà ưu đãi trong quý I/2026 đã tăng lên mức 8 - 10%/năm trong giai đoạn đầu trước khi thả nổi lên vùng 11 - 14%/năm, cao hơn đáng kể so với mặt bằng phổ biến khoảng 6 - 8%/năm trong năm 2025. Áp lực lãi vay đối với khách hàng khiến nhiều chủ đầu tư phải triển khai các chính sách hỗ trợ tài chính nhằm duy trì thanh khoản và kích cầu thị trường.

Các chuyên gia cho rằng, giai đoạn 2026 - 2027 nhiều khả năng sẽ là chu kỳ gia tăng nguồn cung thay vì một chu kỳ tăng giá mạnh mới của bất động sản. Điều này đồng nghĩa doanh nghiệp sẽ phải cạnh tranh gay gắt hơn về giá bán, chính sách thanh toán và năng lực tài chính.

Trong môi trường lãi suất không còn ở vùng thấp kéo dài như giai đoạn trước, bài toán kiểm soát đòn bẩy tài chính và tối ưu hiệu quả sử dụng vốn sẽ ngày càng quan trọng đối với doanh nghiệp. Việc duy trì được dòng tiền ổn định, cơ cấu nợ an toàn và khả năng xoay vòng vốn hiệu quả sẽ giúp doanh nghiệp có lợi thế lớn hơn trong giai đoạn chi phí vốn gia tăng.