“Lên số, lên đời” từ thuế kê khai

Từ ngày 1/1/2026, theo quy định của Luật Quản lý thuế, hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh chính thức chuyển từ phương thức thuế khoán sang thuế kê khai. Cùng với đó, ngưỡng doanh thu chịu thuế được nâng lên 500 triệu đồng/năm, theo hướng chỉ những trường hợp có doanh thu vượt ngưỡng này mới phải nộp thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập cá nhân, đồng thời thực hiện kê khai, nộp thuế trên cơ sở doanh thu thực tế, minh bạch hơn.

Ban đầu nghe tin chuyển từ thuế khoán sang thuế kê khai, anh Nguyễn Thanh Tính - hộ kinh doanh chân gà tại phường Bình Trưng, Thành phố Hồ Chí Minh (TP. HCM) - không tránh khỏi lo lắng. Nhiều nỗi sợ xuất hiện lúc đó như: kê khai sai, không nắm chắc quy định, thậm chí nguy cơ bị xử phạt. Tuy nhiên, trong quá trình chuyển đổi, cảm nhận của anh Tính dần thay đổi. Theo anh, việc thực hiện thuế kê khai mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho hoạt động kinh doanh.

Hộ kinh doanh được hướng dẫn thực hiện kê khai thuế trên Cổng thông tin điện tử. Ảnh: Văn Dũng

Theo anh Tính, trước đây, anh chủ yếu tập trung buôn bán, ít chú trọng theo dõi dòng tiền. Khi chuyển sang kê khai, anh dần hình thành thói quen kiểm soát doanh thu, chi phí bài bản hơn, qua đó nâng cao hiệu quả kinh doanh. Cùng với đó, các giải pháp phần mềm hỗ trợ được cơ quan thuế hướng dẫn giúp việc quản lý hóa đơn, chứng từ trở nên thuận tiện, hạn chế sai sót, tránh tình trạng thất lạc và dễ dàng truy xuất khi cần.

“Thời gian đầu còn lúng túng, nhưng giờ mọi thứ đã đi vào nề nếp, ổn định và đúng hướng hơn”, anh Tính chia sẻ.

Câu chuyện của anh Tính cũng là trải nghiệm chung của nhiều hộ kinh doanh khác trong quá trình chuyển đổi. Từng là hộ kinh doanh nhỏ hoạt động hơn 8 năm tại phường An Đông (TP. HCM), anh Nguyễn Ngọc Vinh - chủ một cửa hàng in ấn, photocopy - đã quyết định chuyển đổi lên mô hình doanh nghiệp. Đây là một trong những trường hợp mạnh dạn “lên chính danh”, chấp nhận thay đổi để hướng tới hoạt động minh bạch, chuyên nghiệp hơn.

Theo anh Vinh, giai đoạn đầu chuyển đổi là quãng thời gian khó khăn nhất. Từ sổ sách kế toán, kê khai thuế đến sử dụng hóa đơn điện tử đều mới mẻ, khiến tháng đầu tiên phát sinh không ít sai sót. Tuy nhiên, nhờ sự hướng dẫn của cơ quan thuế và chủ động tìm hiểu, học hỏi, doanh nghiệp của anh dần bắt nhịp. Đến nay anh có thể tự thực hiện kê khai và sử dụng thành thạo phần mềm hóa đơn điện tử, thậm chí hướng dẫn lại cho nhân viên kế toán.

Theo anh Vinh, lợi ích lớn nhất của việc chuyển đổi là nâng cao tính minh bạch và uy tín. Khi còn là hộ kinh doanh, nhiều đối tác e ngại hợp tác do lo ngại vấn đề hóa đơn, chứng từ. Nay trở thành doanh nghiệp, có đầy đủ hồ sơ pháp lý, mã số thuế và hóa đơn, việc tiếp cận đối tác và mở rộng quy mô kinh doanh thuận lợi hơn nhiều.

Dù vậy, sau hơn nửa tháng triển khai chính sách thuế mới, thực tế cho thấy không ít hộ kinh doanh, đặc biệt là các chủ hộ lớn tuổi, vẫn còn lúng túng trong kê khai, tính thuế, sử dụng hóa đơn điện tử và ghi chép sổ sách kế toán.

Tại hội thảo “Thực hiện thuế kê khai - Hộ kinh doanh cần lưu ý gì?” tổ chức tại trụ sở Thuế TP.HCM, bà Hà Thị Lan Anh - chuyên viên chính Ban Công nghệ, Chuyển đổi số và Tự động hóa, Cục Thuế (Bộ Tài chính) - đã trực tiếp hướng dẫn các tiểu thương thao tác trên Cổng trải nghiệm dành cho hộ kinh doanh.

Qua quá trình thao tác, với những người có kỹ năng máy tính cơ bản, các bước thực hiện tương đối thuận lợi. Với những hộ chưa thành thạo công nghệ, việc làm quen với hệ thống cần thêm thời gian, song hoàn toàn có thể tiếp cận dần.

Giải đáp thắc mắc của người dân, bà Hà Thị Lan Anh cho biết, hộ kinh doanh không cần quá lo lắng nếu hồ sơ đã nộp nhưng thông tin chưa chính xác, bởi các nội dung này có thể được điều chỉnh, bổ sung để bảo đảm đúng quy định.

Ngành thuế tiếp tục hỗ trợ hộ kinh doanh

Trao đổi với các hộ kinh doanh trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh mới đây, ông Mai Sơn - Phó Cục trưởng Cục Thuế (Bộ Tài chính) cho biết, ngay từ khi triển khai, ngành Thuế đã xác định việc chuyển sang thuế kê khai phải được thực hiện theo lộ trình phù hợp, có sự hỗ trợ xuyên suốt trước, trong và sau chuyển đổi thì mới bảo đảm hiệu quả và tính bền vững. Tiếp nối tinh thần của kế hoạch 60 ngày cao điểm hỗ trợ hộ kinh doanh sẵn sàng chuyển đổi từ thuế khoán sang kê khai, Cục Thuế đã ban hành Chương trình hành động số 3789 với chủ đề “Đồng hành cùng hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh trong tuân thủ pháp luật thuế”, triển khai thống nhất trong toàn ngành từ ngày 1/1/2026.

“Chương trình hành động 3789 là lời khẳng định cam kết đồng hành lâu dài của cơ quan thuế nhằm hỗ trợ tối đa, giúp bà con yên tâm duy trì hoạt động kinh doanh ổn định, lâu dài và thực hiện tốt quy định của pháp luật về thuế”, ông Mai Sơn - Phó Cục trưởng Cục Thuế nói.

Đại diện lãnh đạo Cục Thuế nhấn mạnh, trong giai đoạn đầu áp dụng thuế kê khai, ngành Thuế ưu tiên hướng dẫn, nhắc nhở và hỗ trợ kịp thời, thay vì tập trung kiểm tra, xử phạt. Ngành Thuế hiểu rằng những sai sót ban đầu nếu có chủ yếu xuất phát từ sự bỡ ngỡ, thiếu kinh nghiệm hoặc lỗi kỹ thuật. Do đó, mục tiêu trọng tâm là giúp hộ kinh doanh làm đúng ngay từ đầu, hạn chế tối đa sai sót không đáng có.

Đối với mối quan tâm về xử phạt vi phạm hành chính, ông Mai Sơn khẳng định, doanh thu kê khai theo thực tế trong năm 2026 sẽ không được sử dụng làm căn cứ để truy thu thuế khoán của các năm trước. Đồng thời, các quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hóa đơn đối với hộ kinh doanh hiện nay đã được xây dựng theo hướng đơn giản, dễ áp dụng và giảm nhẹ đáng kể, phù hợp với quy mô và điều kiện hoạt động của khu vực này.

Bên cạnh đó, ngành Thuế cam kết tiếp tục ban hành và chuẩn hóa đầy đủ các căn cứ pháp lý, tài liệu hướng dẫn để hộ kinh doanh thực hiện thống nhất, dễ làm. Trong quá trình triển khai, các phản ánh, kiến nghị từ thực tiễn sẽ được tiếp nhận, tổng hợp và báo cáo cấp có thẩm quyền, hướng tới mục tiêu đơn giản hóa hơn nữa thủ tục và xây dựng bộ tài liệu hướng dẫn riêng cho hộ kinh doanh.

Cùng với hoàn thiện chính sách, ngành Thuế tiếp tục đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số, đồng thời cung cấp miễn phí các dịch vụ thuế điện tử và công cụ hỗ trợ nhằm giúp hộ kinh doanh kê khai, nộp thuế thuận tiện hơn, giảm chi phí và giảm áp lực khi thực hiện nghĩa vụ thuế theo phương thức mới.

Cơ quan thuế cũng mong muốn tiếp tục nhận được sự phối hợp từ các đơn vị cung cấp giải pháp công nghệ, các ngân hàng thương mại để triển khai thêm nhiều gói hỗ trợ thiết thực, tạo điều kiện cho hộ kinh doanh tiếp cận các ứng dụng chuyển đổi số phù hợp với quy mô và đặc thù hoạt động.