Đây không chỉ là một kế hoạch kỹ thuật, mà là một bước ngoặt mới trong công tác bảo tồn thiên nhiên tại Việt Nam; là lời cam kết mạnh mẽ về việc phục hồi các giá trị nguyên bản của tự nhiên, đưa Cúc Phương trở thành hình mẫu trong chiến lược "Tái hoang dã" (Rewilding) tại Việt Nam và khu vực Đông Nam Á.

Kế hoạch đặt ra mục tiêu phục hồi các loài hoang dã chủ chốt, bản địa, tái lập các mắt xích sinh thái quan trọng, khôi phục các quá trình sinh thái tự nhiên, hướng tới xây dựng Cúc Phương trở thành một hệ sinh thái rừng trên núi đá vôi toàn vẹn, tự vận hành và có khả năng chống chịu cao trước biến đổi khí hậu với triết lý “thiên nhiên dẫn dắt, con người hỗ trợ” nhằm hiện thực hoá Chiến lược quốc gia về đa dạng sinh học và cam kết “Sống hài hoà với thiên nhiên” của Việt Nam.

Trong bối cảnh suy giảm đa dạng sinh học toàn cầu, khái niệm "Tái hoang dã" đã trở thành một xu thế tất yếu. Thay vì chỉ bảo vệ những gì còn sót lại, kế hoạch hành động của Vườn quốc gia Cúc Phương hướng tới việc chủ động phục hồi các quần thể loài động vật hoang dã (ĐVHD) và các quá trình tự nhiên của hệ sinh thái.

Quang cảnh hội nghị. Ảnh: Tiến Dũng

Giám đốc Vườn quốc gia Cúc Phương Nguyễn Văn Chính nhấn mạnh: “Chúng ta không chỉ dừng lại ở việc cứu hộ và nuôi nhốt. Mục tiêu tối thượng của bảo tồn là đưa các cá thể ĐVHD trở lại ngôi nhà thực sự của chúng - nơi chúng thực hiện vai trò sinh thái vốn có để duy trì sự sống của cánh rừng.”

Kế hoạch hành động được xây dựng dựa trên nền tảng khoa học vững chắc và kinh nghiệm thực tiễn hơn 60 năm hình thành và phát triển của Vườn quốc giá Cúc Phương.

Theo đó, giai đoạn 2026-2035, Vườn quốc gia đầu tiên của Việt Nam đặt mục tiêu chuyển mình mạnh mẽ, tập trung vào 4 trụ cột chính. Đó là nghiên cứu khoa học và phục hồi sinh cảnh; triển khai chương trình tái thả ưu tiên; thiết lập hệ thống giám sát sau tái thả; và xây dựng cơ chế “Một sức khỏe” (One Health), qua đó kết nối sức khỏe của hệ sinh thái, động vật và con người, nhằm ngăn ngừa các dịch bệnh truyền nhiễm từ động vật sang người.

Tầm nhìn đến năm 2050, Cúc Phương hướng tới việc trở thành một hệ sinh thái rừng đặc dụng hoàn thiện, nơi các chuỗi thức ăn và tương tác sinh học được phục hồi hoàn toàn. Các hoạt động tái hoang dã tại Cúc Phương không chỉ giới hạn trong 22.400 ha của Vườn quốc gia, mà còn kết nối hành lang sinh thái liên tỉnh (Ninh Bình, Thanh Hoá, Phú Thọ) với diện tích khoảng hơn 50.000ha, tạo không gian sống rộng lớn cho động vật hoang dã và đảm bảo dòng chảy di truyền giữa các quần thể. VQG Cúc Phương sẽ đóng vai trò là "ngân hàng gen" tự nhiên, cung cấp nguồn giống ĐVHD cho các khu bảo tồn khác trên toàn quốc.

Điểm đặc biệt của kế hoạch tái hoang dã Cúc Phương là chiến dịch “quét” sạch bẫy dây phanh trong rừng. Chiến dịch “Cúc Phương không bẫy dây” (Cuc Phuong Snare-Free) với mục tiêu loại bỏ trên 95% bẫy dây tại các khu vực tái thả trước khi đưa động vật trở lại môi trường tự nhiên. Đồng thời duy trì các hoạt động tuần tra, giám sát thường xuyên để đảm bảo môi trường sống an toàn cho động vật hoang dã. Các cơ chế chi trả dựa trên kết quả bảo tồn thực tế cũng sẽ được thí điểm nhằm chia sẻ lợi ích với người dân địa phương.

Giai đoạn 2026-2035, Vườn quốc gia đầu tiên của Việt Nam đặt mục tiêu chuyển mình mạnh mẽ, tập trung vào 4 trụ cột chính, trong đó triển khai chương trình tái thả ưu tiên; thiết lập hệ thống giám sát sau tái thả. Ảnh: Tiến Dũng

Phát biểu tại hội nghị, ông Đoàn Hoài Nam, Phó Cục trưởng Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm đánh giá cao Vườn quốc gia Cúc Phương là đơn vị tiên phong, chủ động phối hợp với các cơ quan, tổ chức bảo tồn xây dựng và công bố Kế hoạch hành động tái hoang dã với lộ trình và tầm nhìn cụ thể.

Đồng thời khẳng định, Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm sẽ tiếp tục đồng hành với các hoạt động cứu hộ, bảo tồn và tái hoang dã các loài động vật rừng về tự nhiên. Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm sẽ tiếp tục chỉ đạo xây dựng, tham mưu ban hành hệ thống quy định, đặc biệt là hướng dẫn kỹ thuật đối với hoạt động cứu hộ và tái thả nhằm nâng cao hiệu quả triển khai các kế hoạch, chiến lược về bảo tồn động vật hoang dã.

Ông Nguyễn Văn Thái - Giám đốc Save Vietnam’s Wildlife chia sẻ: “Sự phối hợp giữa các tổ chức phi chính phủ và các Vườn quốc gia là chìa khóa để hiện thực hóa tham vọng tái hoang dã. Chúng tôi cam kết đồng hành cùng Cúc Phương về cả nguồn lực tài chính lẫn chuyên môn kỹ thuật theo tiêu chuẩn của IUCN"./.