Khu vực kinh tế tư nhân Việt Nam thực sự là một động lực quan trọng của nền kinh tế.

Tuy nhiên, theo nhiều chuyên gia kinh tế, về dài hạn, Chính phủ cần phải tiếp tục duy trì được động lực cải cách, kiên định cải cách đã đề ra với nỗ lực lớn hơn và quyết tâm cao hơn nữa, mở rộng cải cách thể chế theo chiều sâu… để hỗ trợ, thúc đẩy kinh tế tư nhân (KTTN) phát triển thực sự trở thành một động lực quan trọng của nền kinh tế.

Nhiều “điểm sáng” về cải cách

Trong hai năm gần đây, quyết tâm phát triển kinh tế, cải thiện MTKD, phát triển KTTN của Đảng và Chính phủ đã được thể hiện rất rõ ràng và mạnh mẽ. Theo đó, nỗ lực cải cách kinh tế, phát triển KTTN đã được ghi nhận ở rất nhiều văn bản chính sách quan trọng như Nghị quyết số 5-NQ/TW, Nghị quyết số 10-NQ/TW về phát triển KTTN trở thành một động lực quan trọng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, Nghị quyết 35 về hỗ trợ phát triển DN đến năm 2020, các Nghị quyết 19 hàng năm về cải thiện MTKD, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia… Trong đó, một điểm khác biệt so với các chương trình và mục tiêu cải cách kinh tế trước đây là các văn bản nêu trên đều xác định rất rõ ràng, cụ thể các mục tiêu, giải pháp toàn diện với các tiêu chí mang tính định lượng.

Cụ thể, các chương trình trên đã đề ra mục tiêu phát triển mạnh khu vực KTTN Việt Nam cả về số lượng và chất lượng, thực sự là một động lực quan trọng trong phát triển kinh tế; thúc đẩy hình thành và phát triển các tập đoàn KTTN mạnh, có công nghệ hiện đại để làm nòng cốt, mũi nhọn phát triển kinh tế; cùng với thúc đẩy sự phát triển của các DN nhỏ và vừa (DNNVV) trong nước, nâng cao sức cạnh tranh với DN nước ngoài...

Đặc biệt, tại Nghị quyết 19, Chính phủ đã yêu cầu các bộ, ngành rà soát, bãi bỏ, đơn giản hóa ít nhất 50% số điều kiện kinh doanh hiện hành, 50% danh mục hàng hóa, sản phẩm và thủ tục kiểm tra chuyên ngành trong lĩnh vực xuất nhập khẩu, đang gây cản trở, khó khăn cho hoạt động đầu tư kinh doanh của DN…

Theo ông Phan Đức Hiếu – Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế trung ương, nhờ sự quyết tâm, nỗ lực cải cách của Chính phủ, đã ghi nhận những kết quả rất đáng khích lệ. “Trong những năm qua, xếp hạng MTKD của Việt Nam đã có những bước tiến đáng kể, hiện Việt Nam xếp thứ 69/190 nền kinh tế. Đáng ghi nhận nhất là các chỉ số về nộp thuế và bảo hiểm xã hội có sự cải thiện liên tục trong nhiều năm liền… Sự tăng hạng của các chỉ số MTKD là sự đền đáp cho quyết tâm của Chính phủ, nhưng cũng là sự ghi nhận nỗ lực cải cách của các bộ, ngành có liên quan. Ví dụ, cải thiện chỉ số nộp thuế và bảo hiểm là sự cải thiện trong thủ tục nộp thuế và việc ứng dụng công nghệ thông tin, áp dụng giao dịch điện tử trong thủ tục bảo hiểm xã hội…” – ông Hiếu nhấn mạnh.

Bên cạnh tác động đến sự tăng hạng của MTKD, nỗ lực cải cách của Chính phủ còn đem đến những tác động tích cực đối với cộng đồng DN, thể hiện thông qua việc số lượng DN thành lập mới trong những năm gần đây luôn ở mức cao. Đơn cử, năm 2018, cả nước đã có khoảng 130.000 DN đăng ký thành lập mới…

Cần kiên định đẩy mạnh cải cách

Theo ông Phan Đức Hiếu, mặc dù ghi nhận những kết quả cải cách trong thời gian qua, song có thể thấy những giải pháp cải thiện MTKD mới chủ yếu tập trung vào tháo gỡ rào cản gia nhập thị trường, giảm chi phí và thời gian tuân thủ trong các thủ tục có liên quan đến gia nhập thị trường. Điều này là đúng và cần thiết trong giai đoạn đầu cải cách kinh tế, nhưng chưa đủ. Bởi, nhìn trên bình diện rộng hơn, bất cập của hệ thống quy định pháp luật, bao gồm quy định điều chỉnh hoạt động kinh doanh của DN sau khi gia nhập thị trường cho thấy còn nhiều hạn chế, làm gia tăng rủi ro, hạn chế sáng tạo, gia tăng chi phí và tác động bất lợi đến DNNVV, chưa bảo vệ tốt quyền tài sản…. Ví dụ, theo xếp hạng của Tổ chức sở hữu trí tuệ thế giới, mức độ an toàn quyền sở hữu trí tuệ của nước ta hiện đứng ở vị trí 88/128 quốc gia, tức là ở mức độ kém; hay các chỉ số về chống độc quyền và đảm bảo cạnh tranh của Việt Nam cũng rất thấp…

Ngoài vấn đề chất lượng thể chế cần tiếp tục hoàn thiện, việc tổ chức thực thi chính sách và rủi ro trong thực thi chính sách cũng đang là trở ngại đáng kể cho khu vực DN. Đơn cử, theo kết quả cuộc khảo sát của Tổ chức Xúc tiến thương mại Nhật Bản (JETRO) năm 2018 đối với DN Nhật Bản đầu tư tại Việt Nam cho thấy, các rủi ro lớn nhất là: Chính quyền địa phương vận dụng chính sách không rõ ràng (xếp vị trí thứ 2); hệ thống pháp luật chưa hoàn thiện, vận dụng không rõ ràng (xếp vị trí thứ 5). Hay theo điều tra của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam về chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh năm 2017 cho thấy, DNNVV vẫn gặp nhiều khó khăn trong tiếp cận thông tin, cạnh tranh chưa bình đẳng giữa DN tư nhân với DN nhà nước, DN có vốn đầu tư nước ngoài…

Trước những bất cập còn tồn tại như trên, theo khuyến nghị của ông Hiếu, trong thời gian tới, một mặt cần tiếp tục thực hiện những giải pháp mà Chính phủ đã đề ra, mặt khác, cần tiếp tục thực hiện cải cách sâu hơn, toàn diện hơn, nhằm nâng cao chất lượng của quy định về kinh doanh, tiến tới cắt giảm các quy định tạo rủi ro, gia tăng chi phí, hạn chế sáng tạo và tác động bất lợi đến DNNVV…

Về phía DN, cùng với tiến trình của cải cách thì áp lực cạnh tranh đối với DN sẽ ngày càng cao, do rào cản pháp lý về gia nhập thị trường được gỡ bỏ, sẽ có nhiều hơn các DN mới tham gia vào thị trường và cạnh tranh với DN hiện tại. Do đó, bản thân mỗi DN cần phải tự chủ động, quyết liệt nâng cao năng lực cạnh tranh, đặc biệt cần phải có chiến lược kinh doanh dài hạn, xây dựng thương hiệu, nâng cao năng lực quản trị, giữ chữ tín trong kinh doanh…

Diệu Thiện