PV: Ngoại trừ Bảo hiểm Bảo Việt do chưa bóc tách được đóng góp lợi nhuận giữa mảng nhân thọ và phi nhân thọ, tính chung các doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ niêm yết ghi nhận lợi nhuận quý IV/2025 giảm tới 50% so với cùng kỳ. Theo ông, các đợt bão lũ liên tiếp đã tác động như thế nào tới kết quả kinh doanh của các doanh nghiệp?

Ông Trần Nguyên Đán

Ông Trần Nguyên Đán: Doanh nghiệp bảo hiểm nhân thọ có lợi nhuận chủ yếu từ hoạt động đầu tư tài chính, nên thường phải mất thời gian dài mới tạo ra lợi nhuận đáng kể. Trong khi đó, doanh nghiệp kinh doanh trong lĩnh vực bảo hiểm phi nhân thọ mang tính chất “mì ăn liền”, năm nào hạch toán kết quả năm đó, do phần lớn sản phẩm chỉ có thời hạn ngắn, thường là một năm, nên doanh thu và chi phí phát sinh sẽ được ghi nhận ngay trong năm đó. Chỉ một số ít nghiệp vụ, như bảo hiểm cho các dự án lớn, mới kéo dài nhiều năm.

Vì vậy, lợi nhuận của doanh nghiệp phi nhân thọ bám sát tình hình chi trả bồi thường, nếu chi trả tăng mạnh thì lợi nhuận sẽ giảm tương ứng. Trong khi đó, hoạt động đầu tư của khối này không quá đa dạng và không đóng vai trò quyết định đến kết quả kinh doanh như doanh nghiệp bảo hiểm nhân thọ.

Khi một doanh nghiệp phi nhân thọ báo lỗ, xem xét trước tiên là năm đó có xảy ra nhiều sự kiện gây tổn thất lớn hay không, đặc biệt là bão lũ. Tại Việt Nam, bão lũ thường gây thiệt hại nặng nhất với ô tô, nhà ở, nhà xưởng và các công trình sản xuất…, tức nhóm nghiệp vụ bảo hiểm tài sản.

Vì vậy, những doanh nghiệp có tỷ trọng doanh thu cao ở mảng bảo hiểm tài sản thường sẽ chịu tác động mạnh hơn về bồi thường và lợi nhuận trong các năm thiên tai. Tuy nhiên, trong ngành bảo hiểm vẫn có quan niệm “chín năm bù một năm” theo chu kỳ dài, cùng với quỹ dự phòng dao động lớn để hấp thụ các cú sốc.

PV: Dù danh mục đầu tư nhóm doanh nghiệp phi nhân thọ kém đa dạng và quy mô nhỏ hơn so với khối nhân thọ, nhưng trong quý IV/2025, khi lãi gộp từ hoạt động kinh doanh bảo hiểm cốt lõi suy giảm mạnh, thu nhập tài chính lại tăng khoảng 30% (trừ Bảo Việt). Theo ông, vai trò của hoạt động đầu tư tài chính trong việc hỗ trợ lợi nhuận doanh nghiệp thể hiện ra sao giai đoạn khó khăn?

Ông Trần Nguyên Đán: Với doanh nghiệp phi nhân thọ, rủi ro có thể biến động rất lớn, đặc biệt trong những năm xảy ra bão lũ hay tổn thất diện rộng. Chính vì vậy, tài sản đầu tư của doanh nghiệp phi nhân thọ buộc phải có tính thanh khoản cao, để sẵn sàng đáp ứng các nhu cầu chi trả bồi thường đột xuất.

Do yêu cầu đó, các doanh nghiệp phi nhân thọ thường không đầu tư mạnh vào trái phiếu doanh nghiệp, đặc biệt là trái phiếu bất động sản, dù lợi suất có thể cao, song khi phát sinh nhu cầu chi trả khẩn cấp, việc chuyển đổi thành tiền có thể gặp khó.

Thay vào đó, họ phụ thuộc vào các tài sản có tính thanh khoản cao như: chứng chỉ tiền gửi, tiền gửi ngân hàng và trái phiếu Chính phủ, vì có thể chuyển đổi nhanh nhất. Tuy nhiên, tính thanh khoản cao đồng nghĩa với lợi suất không cao, phản ánh sự đánh đổi giữa lợi nhuận và thanh khoản.

Các doanh nghiệp phi nhân thọ vận hành song song hai trụ cột: hoạt động bảo hiểm cốt lõi và hoạt động đầu tư tài chính. Chính hoạt động đầu tư tài chính đóng vai trò san sẻ khó khăn trong những năm bồi thường tăng mạnh, góp phần cân bằng lại kết quả kinh doanh. Lợi nhuận từ đầu tư tài chính sẽ giúp giảm bớt tác động tiêu cực khi bồi thường gốc gia tăng.

Nguồn: Tổng hợp từ báo cáo tài chính của các doanh nghiệp. Đồ họa: Ánh Tuyết

PV: Mức chi bồi thường cao thể hiện vai trò đồng hành và chia sẻ rủi ro với khách hàng, nhưng cũng làm gia tăng chi phí và bào mòn lợi nhuận. Doanh nghiệp phi nhân thọ nên cân đối giữa hiệu quả kinh doanh và trách nhiệm nhân văn thế nào, thưa ông?

Ông Trần Nguyên Đán: Thực tế cho thấy, luôn tồn tại mâu thuẫn lợi ích đặc thù của ngành bảo hiểm phi nhân thọ giữa khách hàng và cổ đông. Khi doanh nghiệp bồi thường nhiều, bồi thường tốt, khách hàng được lợi; song cổ đông khó tránh khỏi thiệt thòi phần nào.

Trong những năm xảy ra rủi ro lớn như bão lũ, nếu một công ty bảo hiểm có doanh số lớn, mà vẫn báo lãi cao thì trong mắt người dân không hẳn là hình ảnh tích cực.

Vì vậy, khi bị lỗ, năm sau doanh nghiệp thường tính toán lại để cắt giảm chi phí, điều chỉnh chi phí vận hành hoặc một phần chi phí khai thác. Thực tế, doanh nghiệp thường tốn rất nhiều chi phí để tuyển dụng khách hàng mới, nhưng khi khách hàng đã được chi trả bồi thường đầy đủ, mức độ trung thành sẽ cao hơn. Cách chăm sóc hiệu quả nhất chính là bồi thường tốt. Khi chi trả minh bạch và kịp thời, khách hàng sẽ tự động tái tục, không cần tốn quá nhiều chi phí quảng bá hay ưu đãi bên ngoài.

PV: Sau cú sốc bồi thường tăng cao, ông dự báo về phí bảo hiểm và phí tái bảo hiểm năm 2026 và các năm tới sẽ chịu tác động như thế nào, nhất là khi rủi ro bão lũ, thiên tai được dự báo gia tăng?

Ông Trần Nguyên Đán: Biến đổi khí hậu tác động trực tiếp đến quỹ chi bồi thường. Những năm gần đây, chi bồi thường tăng mạnh và chắc chắn sẽ thiết lập mặt bằng phí bảo hiểm mới.

Tuy nhiên, phí bảo hiểm gốc không tăng đột biến, vì khi định phí phi nhân thọ không lấy chi bồi thường của năm hiện tại làm cơ sở cho năm sau, mà áp dụng phương pháp tính trung bình trượt, thường dựa trên dữ liệu bình quân khoảng 10 năm.

Khi một năm có tổn thất lớn như năm 2025 được đưa vào chuỗi tính toán, mức bình quân sẽ tăng lên, nhưng được phân bổ dần theo thời gian, nhờ đó, phí năm 2026 chỉ tăng nhẹ chứ không đột biến. Như vậy, ngành phi nhân thọ có cơ chế dàn trải tổn thất theo thời gian, cùng với quỹ dự phòng dao động lớn được trích lập nhiều năm, có thể sử dụng khi xảy ra biến cố lớn.

Nhiều khả năng năm 2026, tình hình bão lũ vẫn diễn biến phức tạp do tác động của biến đổi khí hậu. Theo các báo cáo của Swiss Re, thế giới được phân chia theo bản đồ rủi ro thiên tai; khu vực nào rủi ro cao thì phải trả phí tái bảo hiểm cao hơn.

Khi phí tái bảo hiểm tăng, doanh nghiệp bảo hiểm sẽ bị ảnh hưởng lợi nhuận, vì phải nhượng lại nhiều phí hơn cho nhà tái bảo hiểm, khiến phần doanh thu giữ lại bị thu hẹp. Tuy nhiên, tái bảo hiểm vẫn rất cần thiết vì giúp chia sẻ rủi ro và giảm bớt số tiền bồi thường mà doanh nghiệp phải tự gánh khi xảy ra tổn thất lớn.

Vì vậy, nếu phí bảo hiểm gốc không được điều chỉnh tăng tương ứng để bù đắp chi phí tái bảo hiểm cao hơn, lợi nhuận của ngành bảo hiểm có thể tiếp tục chịu áp lực và suy giảm.

Trong trường hợp các nhà tái bảo hiểm lớn cùng nâng phí đồng bộ, các doanh nghiệp trong nước buộc phải điều chỉnh mặt bằng phí tương ứng, qua đó, hạn chế cạnh tranh về giá. Khách hàng cũng khó phản ứng khi rủi ro thực tế gia tăng.

Nhìn chung, biến động ngắn hạn sẽ được “làm mềm” nhờ cơ chế trung bình trượt 10 năm, nhưng nếu bão lũ tiếp tục gia tăng trong giai đoạn 2026 - 2027, chuỗi số liệu bình quân sẽ dần cao lên và hình thành một mặt bằng giá mới. Mặt bằng này sẽ tăng dần theo thời gian, chứ không tăng đột biến trong một năm.

PV: Xin cảm ơn ông!