Cải cách thủ tục hành chính có sự chuyển biến thực chất

Trả lời phóng viên TBTCVN khi đánh giá về sự chuyển biến trong cải cách thủ tục hành chính thời gian qua, TS. Phan Hoài Nam - Tổng Giám đốc Hãng Tư vấn W&A, trọng tài viên Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC), giảng viên Học viện Tư pháp cho rằng, cải cách thủ tục hành chính thời gian qua đã có sự chuyển biến thực chất, không chỉ dừng ở việc cắt giảm số lượng thủ tục trên giấy, mà đang từng bước thay đổi cách Nhà nước tương tác với doanh nghiệp và nhà đầu tư.

Ông cho biết, điểm tích cực nhất là tư duy chuyển từ “bị động giải quyết hồ sơ” sang “chủ động phục vụ” đang được thể hiện ngày càng rõ, đặc biệt thông qua việc đẩy mạnh dịch vụ công trực tuyến, số hóa hồ sơ và tái sử dụng dữ liệu.

Nguồn: Bộ Tài chính. Đồ họa: Phương Anh

Theo TS. Phan Hoài Nam, ý nghĩa lớn nhất của cải cách thủ tục hành chính không chỉ nằm ở tốc độ hay số hóa, mà nằm ở tính ổn định, dự đoán được và minh bạch. Khi doanh nghiệp có thể dự đoán trước thời gian xử lý, chi phí tuân thủ và cách thức áp dụng quy định, họ sẽ sẵn sàng mở rộng đầu tư và cam kết dài hạn hơn.

“Ở góc độ niềm tin, cải cách thủ tục hành chính là thước đo rất trực diện. Doanh nghiệp và nhà đầu tư không đánh giá môi trường kinh doanh qua nghị quyết hay báo cáo, mà qua từng hồ sơ, từng lần tiếp xúc với cơ quan nhà nước. Khi thủ tục đơn giản hơn, thái độ phục vụ chuyên nghiệp hơn và trách nhiệm được xác định rõ ràng, niềm tin sẽ được củng cố một cách tự nhiên và bền vững” - TS. Phan Hoài Nam nhấn mạnh.

Tuy nhiên, vị chuyên gia này cũng nhìn nhận thẳng thắn rằng, khoảng cách giữa chủ trương và trải nghiệm thực tế vẫn còn tồn tại. Ở một số lĩnh vực, thủ tục tuy đã “lên mạng”, nhưng quy trình xử lý phía sau vẫn còn thủ công, chưa thật sự thông suốt, dẫn đến cảm nhận cải cách chưa đồng đều giữa các địa phương và các cơ quan.

Trong bối cảnh đó, TS. Phan Hoài Nam cho rằng, việc Chính phủ ban hành Nghị quyết số 02/NQ-CP về những nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu cải thiện môi trường kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia năm 2026 tiếp tục đặt cải cách thủ tục hành chính là một trụ cột, nhưng đồng thời nhấn mạnh chất lượng thực thi và trách nhiệm của bộ máy là rất đúng đắn. Bởi đó mới là yếu tố quyết định để biến cải cách thành niềm tin thực sự của cộng đồng doanh nghiệp và nhà đầu tư.

“Việc Nghị quyết số 02/NQ-CP năm 2026 đặt mục tiêu 100% thủ tục hành chính liên quan đến doanh nghiệp được thực hiện trực tuyến, không phụ thuộc địa giới hành chính cho thấy quyết tâm rất cao trong việc giảm chi phí thời gian và chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp” - TS. Phan Hoài Nam khẳng định.

Chia sẻ với TBTCVN, ông Phạm Quang Long - Giám đốc Phát triển thị trường và kinh doanh, Công ty Allied Movers (Hoa Kỳ) tại Việt Nam đánh giá cao kết quả tích cực của cải cách hành chính thời gian qua và cho rằng, Nghị quyết số 02/NQ-CP năm 2026 mang đến triển vọng tích cực cho môi trường đầu tư kinh doanh tại Việt Nam, với trọng tâm cải thiện tính công khai, minh bạch và ổn định.

Thay vì chỉ dựa vào các chỉ số trừu tượng, hiệu quả được đánh giá qua trải nghiệm thực tế của doanh nghiệp, thông qua các chỉ số như PCI, PAR Index và SIPAS. Các mục tiêu số hóa dịch vụ công được gắn với thời hạn cụ thể, trách nhiệm rõ ràng và báo cáo định kỳ, nhằm đảm bảo kỷ luật thực thi - yếu tố thường quyết định sự thành bại của các chính sách.

Kỳ vọng môi trường đầu tư kinh doanh ổn định, minh bạch

Chia sẻ từ trải nghiệm tư vấn cho cả doanh nghiệp trong nước lẫn doanh nghiệp nước ngoài, TS. Phan Hoài Nam cho biết, kỳ vọng của doanh nghiệp đối với những cải cách trong Nghị quyết số 02/NQ-CP năm 2026 không quá phức tạp, nhưng lại rất căn bản và nhất quán.

Theo ông, điều doanh nghiệp kỳ vọng nhất là tính ổn định và khả năng dự đoán của môi trường pháp lý và hành chính. Doanh nghiệp có thể chấp nhận quy định chặt, nhưng rất khó chấp nhận sự thay đổi bất ngờ, cách hiểu không thống nhất hoặc cách áp dụng khác nhau giữa các địa phương. Vì vậy, việc Nghị quyết nhấn mạnh tính minh bạch, rõ ràng, nhất quán và dễ thực thi là đáp ứng trúng kỳ vọng của cộng đồng doanh nghiệp.

Một kỳ vọng khác là giảm chi phí tuân thủ một cách thực chất, không chỉ trên giấy tờ. Doanh nghiệp mong thủ tục đơn giản hơn, thời gian xử lý ngắn hơn, hồ sơ không bị yêu cầu bổ sung nhiều lần, đặc biệt là không phải phát sinh chi phí không chính thức. Việc Nghị quyết đặt mục tiêu chấn chỉnh thái độ phục vụ và kiên quyết chấm dứt tình trạng chi phí không chính thức có ý nghĩa rất lớn trong việc củng cố niềm tin.

TS. Phan Hoài Nam nhấn mạnh, doanh nghiệp kỳ vọng vào một chính quyền đồng hành, dám chịu trách nhiệm. Ông cho biết, trong thực tiễn, doanh nghiệp không chỉ cần câu trả lời “đúng quy định”, mà cần những hướng dẫn rõ ràng, kịp thời, có tính giải quyết vấn đề. Khi trách nhiệm được phân định rõ ràng, người đứng đầu được đề cao vai trò, doanh nghiệp sẽ cảm nhận được sự đồng hành thay vì chỉ là kiểm soát.

Cũng theo TS. Phan Hoài Nam, doanh nghiệp rất kỳ vọng vào tinh thần hậu kiểm và niềm tin lẫn nhau. Khi Nhà nước chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, đồng nghĩa với việc trao thêm không gian cho doanh nghiệp chủ động, sáng tạo, đồng thời yêu cầu doanh nghiệp nâng cao ý thức tuân thủ. Đây là mối quan hệ hai chiều, nếu được thực hiện đúng, sẽ tạo ra một môi trường kinh doanh lành mạnh và bền vững hơn.

“Điều doanh nghiệp mong đợi nhất từ Nghị quyết số 02/NQ-CP năm 2026 không phải là những khẩu hiệu cải cách, mà là một môi trường kinh doanh ổn định, minh bạch, dễ dự đoán, chi phí thấp và có một bộ máy thực thi thực sự đồng hành cùng doanh nghiệp” - TS. Phan Hoài Nam chia sẻ.

Còn theo đánh giá của ông Phạm Quang Long, Nghị quyết số 02/NQ-CP sẽ là bước chuyển mình cho môi trường kinh doanh Việt Nam. Ông kỳ vọng giải pháp cắt bỏ rào cản nhắm thẳng vào những “nút thắt” cố hữu, như rà soát danh mục ngành nghề kinh doanh có điều kiện, chuyển từ cấp phép sang công bố kèm hậu kiểm, mục tiêu cắt giảm 100% điều kiện không cần thiết trong năm 2026… sẽ hạ thấp chi phí gia nhập thị trường, thúc đẩy cạnh tranh và khơi dậy dòng vốn tư nhân nhờ thủ tục đơn giản, thuận tiện, dễ dự báo.

Đồng thời, ông cũng đặt kỳ vọng lớn vào việc chuyển dịch tư duy từ quản lý sang kiến tạo và phục vụ, với ưu tiên hậu kiểm thay vì tiền kiểm của Nghị quyết, các tiêu chí "6 rõ" (rõ ràng về nội dung, thủ tục, thời hạn, trách nhiệm, chi phí và kết quả) nhằm đạt "3 dễ" (dễ tiếp cận, dễ thực hiện, dễ kiểm tra). Điều này không chỉ tăng độ tin cậy thể chế mà còn giảm rủi ro chính sách, giúp nhà đầu tư yên tâm hơn khi rót vốn.