Đầu tháng 12/2025, KOKUYO Co., Ltd. - tập đoàn 120 tuổi đến từ Nhật Bản - thông báo sẽ chi khoảng 27,6 tỷ Yên để mua 65,01% cổ phần của Tập đoàn Thiên Long. Giao dịch được thực hiện chủ yếu thông qua việc mua lại phần vốn do Công ty cổ phần Đầu tư Thiên Long An Thịnh nắm giữ, kết hợp chào mua công khai.
Công ty Đầu tư Thiên Long An Thịnh là cổ đông lớn nhất và là tổ chức có liên quan đến ông Cô Gia Thọ - Nhà sáng lập kiêm Chủ tịch HĐQT Thiên Long, đồng thời đang giữ vai trò Chủ tịch tại chính công ty đầu tư này. Ông Thọ trực tiếp nắm giữ 6,56% vốn của Tập đoàn Thiên Long và không loại trừ khả năng tham gia với tư cách bên bán trong đợt chào mua công khai này. Tuy nhiên, riêng việc cổ đông lớn nhất rút lui cho thấy, ở tuổi 68, nhà sáng lập đã lựa chọn “gả” doanh nghiệp sau nhiều thập niên gây dựng.
 |
| Tập đoàn KOKUYO Co., Ltd dự kiến mua lại hơn 65% cổ phần Tập đoàn Thiên Long trong năm 2026. Ảnh tư liệu |
Áp lực kế nhiệm tại các doanh nghiệp gia đình khiến nhiều chủ doanh nghiệp lớn lựa chọn thực hiện M&A. Thiên Long không phải trường hợp cá biệt. Trong 3 năm trở lại đây, thị trường chứng kiến một loạt thương vụ mà các nhà sáng lập chuyển giao quyền kiểm soát cho nhà đầu tư mới, như thương vụ tại hãng bánh bao Thọ Phát (năm 2023) hay chuỗi đồ uống Phúc Long (năm 2024). Điểm chung của các giao dịch này là câu chuyện kế nhiệm khi thế hệ sáng lập bước vào giai đoạn chuyển giao, nhưng lớp kế cận chưa sẵn sàng hoặc không có định hướng tiếp quản dài hạn.
Theo các chuyên gia từ Grant Thornton Vietnam, nền kinh tế Việt Nam vẫn chủ yếu gồm các doanh nghiệp gia đình do nhà sáng lập điều hành. Khi nhiều doanh nghiệp tiến gần tới điểm kế nhiệm, các nhà sáng lập dần rút khỏi hoạt động điều hành, khiến kế nhiệm trở thành một động lực âm thầm, nhưng mang tính cấu trúc đối với cơ hội M&A trên thị trường.
Bên cạnh yếu tố kế nhiệm, chu kỳ đầu tư của quỹ đầu tư tư nhân (PE) từ năm 2019 - 2020 cũng đang bước vào giai đoạn thoái vốn, thúc đẩy nhiều tài sản do quỹ PE đầu tư chuyển sang các thương vụ bán chiến lược hoặc thoái vốn có cấu trúc.
Một phần quan trọng khác trong cơ cấu nguồn cung của thị trường M&A đến từ khu vực doanh nghiệp có vốn nhà nước. Nhiều chuyên gia dự báo, một làn sóng thoái vốn nhà nước có thể trở lại trong thời gian tới.
Nghị quyết số 29/NQ-CP về Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết số 79-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước đặt ra yêu cầu rà soát, cơ cấu lại danh mục đầu tư và vốn, thoái vốn ở các lĩnh vực không cần Nhà nước nắm giữ, tăng cường hiệu quả sử dụng vốn, tài sản công, bảo đảm mọi lợi ích thu được phục vụ hài hòa lợi ích của Nhà nước, doanh nghiệp và xã hội.
Tăng trưởng kinh tế duy trì ở mức cao, thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) ổn định và môi trường chính sách hướng tới minh bạch hơn là các yếu tố nâng đỡ niềm tin nhà đầu tư.
Trong báo cáo Triển vọng thị trường M&A Việt Nam năm 2026 của Grant Thornton Vietnam, một động lực đáng lưu tâm cho thị trường là khả năng nâng cao tính minh bạch của thị trường tư nhân. Những chính sách được ban hành trong thời gian qua được kỳ vọng sẽ cải thiện đáng kể khả năng thực thi giao dịch thông qua việc nâng cao mức độ minh bạch của thị trường đầu tư tư nhân.
Trong đó, Nghị định số 90/2025/NĐ-CP quy định kiểm toán bắt buộc đối với doanh nghiệp đáp ứng ít nhất 2 trong 3 tiêu chí, bao gồm doanh thu trên 300 tỷ đồng, tổng tài sản vượt 1.000 tỷ đồng hoặc trên 200 lao động tham gia bảo hiểm xã hội. Theo chuyên gia đến từ Grant Thornton Vietnam, đây được xem là bước chuyển quan trọng trong chuẩn mực công bố thông tin. Khi một bộ phận lớn doanh nghiệp tư nhân buộc phải nâng cao chất lượng báo cáo tài chính, rủi ro thông tin bất cân xứng giảm xuống, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho giao dịch M&A và hoạt động của quỹ PE.
Triển vọng được củng cố thêm khi thị trường chứng khoán Việt Nam đứng trước ngưỡng cửa nâng hạng. Việc nâng hạng không chỉ thu hút dòng vốn thụ động, mà còn tạo hiệu ứng lan tỏa về định giá, cải thiện thanh khoản và mở rộng kênh thoái vốn cho nhà đầu tư tài chính.
Tuy nhiên, môi trường giao dịch vẫn chịu tác động từ rủi ro bên ngoài. Nhu cầu toàn cầu và các cú sốc địa chính trị có thể ảnh hưởng đến lợi nhuận của ngành xuất khẩu, qua đó điều chỉnh kỳ vọng định giá.
Dù các yếu tố rủi ro có thể cấu trúc giao dịch, kỷ luật định giá và thời điểm thực hiện, các chuyên gia dự báo, quá trình phục hồi của thị trường M&A khó chệch hướng.
