Dự trữ quốc gia cần hướng tới nguồn lực chiến lược bảo đảm an ninh kinh tế

Rà soát, đánh giá lại toàn diện là cấp thiết

Những năm gần đây, cùng với sự phát triển của nền kinh tế và những biến động ngày càng khó lường của tình hình thế giới, vai trò của dự trữ quốc gia (DTQG) ngày càng được khẳng định rõ nét. Không chỉ phục vụ công tác cứu trợ khẩn cấp khi xảy ra thiên tai, dịch bệnh, DTQG còn là công cụ quan trọng góp phần bảo đảm an ninh kinh tế, tài chính, năng lượng và lương thực, đồng thời hỗ trợ ổn định thị trường trong những tình huống biến động lớn.

Tuy nhiên, thực tiễn triển khai cho thấy, hệ thống DTQG vẫn còn một số hạn chế. Cụ thể, quy mô dự trữ hiện nay còn thấp so với yêu cầu bảo đảm an ninh kinh tế - xã hội trong bối cảnh mới. Danh mục hàng dự trữ còn tương đối hẹp, chủ yếu tập trung vào một số mặt hàng truyền thống, chưa bao quát đầy đủ các nguồn lực chiến lược cần thiết để ứng phó với những rủi ro mới như biến động thị trường năng lượng, gián đoạn chuỗi cung ứng, dịch bệnh quy mô lớn hoặc thiên tai cực đoan.

Kiểm tra hàng dự trữ tại điểm kho ĐK6.KV5 (Kho Điện Biên) thuộc Chi cục Dự trữ Nhà nước khu vực 5. Ảnh: Đức Thanh

Bên cạnh đó, việc xây dựng và phát triển dự trữ chuyên ngành ở một số bộ, ngành chưa thật sự đồng đều. Điều này dẫn tới việc xác định danh mục, quy mô và cơ cấu DTQG chưa gắn chặt với yêu cầu quản lý nhà nước của từng lĩnh vực. Do đó, việc rà soát, đánh giá lại toàn diện mô hình tổ chức, danh mục hàng hóa, quy mô cũng như cơ chế vận hành của hệ thống DTQG trong giai đoạn tới được xem là yêu cầu cấp thiết.

Hơn nữa, tại Nghị quyết số 79-NQ/TW ngày 6/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước, Bộ Chính trị đã đặt ra yêu cầu nâng cao tiềm lực DTQG với mục tiêu: Tổng mức DTQG đến năm 2030 phấn đấu đạt tối thiểu khoảng 1% GDP và phấn đấu đạt 2% GDP vào năm 2045.

Theo Cục Dự trữ Nhà nước, trước bối cảnh và yêu cầu đó, việc sửa đổi, bổ sung Chiến lược Phát triển DTQG cần bám sát các định hướng lớn về bảo đảm an ninh kinh tế quốc gia, đồng thời phù hợp với các yêu cầu mới đặt ra đối với hệ thống dự trữ trong giai đoạn phát triển tiếp theo.

Bổ sung nhóm hàng dự trữ chiến lược

Bộ Tài chính (Cục Dự trữ Nhà nước) đang gấp rút sửa đổi, bổ sung Quyết định 305/QĐ-TTG ngày 12/4/2024 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chiến lược phát triển DTQG đến năm 2030. Một trong những nội dung quan trọng được đặt ra khi sửa đổi Chiến lược là rà soát, hoàn thiện danh mục hàng DTQG theo hướng phù hợp hơn với nhu cầu thực tiễn.

Trên cơ sở tổng hợp nhu cầu của các địa phương và các đơn vị quản lý, Cục Dự trữ Nhà nước đã đề xuất bổ sung một số mặt hàng vào danh mục DTQG do Bộ Tài chính trực tiếp quản lý. Trong đó, nhóm lương thực và thực phẩm có thể được bổ sung các mặt hàng như ngũ cốc thành phẩm, lương khô, nhằm nâng cao khả năng đáp ứng nhu cầu cứu trợ khẩn cấp trong những tình huống thiên tai, thảm họa quy mô lớn.

Đối với nhóm vật tư, thiết bị phục vụ công tác cứu hộ, cứu nạn, một số thiết bị hiện đại cũng được đề xuất đưa vào dự trữ như xuồng cao su, xuồng composit gắn động cơ nhẹ, cầu phao các loại, thiết bị bay không người lái, flycam… Đây là những phương tiện đang được sử dụng ngày càng phổ biến trong công tác phòng, chống thiên tai, tìm kiếm cứu nạn, đặc biệt tại các khu vực thường xuyên xảy ra bão lũ, sạt lở hoặc các tình huống khẩn cấp trên diện rộng.

Theo Cục Dự trữ Nhà nước, việc bổ sung các mặt hàng này được đánh giá là phù hợp với yêu cầu thực tiễn, góp phần nâng cao khả năng ứng phó nhanh của lực lượng chức năng cũng như hỗ trợ hiệu quả cho các địa phương khi xảy ra sự cố, thiên tai.

Bên cạnh đó, một số mặt hàng cũng được đề xuất loại bỏ khỏi danh mục DTQG do không còn phù hợp với cơ chế quản lý hiện hành. Chẳng hạn, thiết bị phóng dây cứu hộ được đề xuất đưa ra khỏi danh mục do đây là mặt hàng kinh doanh có điều kiện và thuộc phạm vi quản lý chuyên ngành của lực lượng công an.

Đối với danh mục hàng dự trữ chiến lược, Cục Dự trữ Nhà nước cho biết, hiện nay khái niệm về mặt hàng này là rất mới, rất mở, do đó, nội dung này cần phải được thảo luận kỹ.

Tại Hội thảo về sửa đổi, bổ sung Chiến lược DTQG đến năm 2030, định hướng đến năm 2045 và dự thảo Nghị định quy định chi tiết Luật DTQG 2025, nhiều ý kiến cho rằng cần xác định rõ các nhóm hàng dự trữ chiến lược để từng bước xây dựng hệ thống dự trữ mang tính dài hạn, phục vụ mục tiêu phát triển bền vững của đất nước.

Theo ông Lê Văn Dương - Chi Cục trưởng Chi cục Dự trữ Nhà nước khu vực 3, các đề xuất, hàng dự trữ chiến lược nên được lựa chọn dựa trên một số tiêu chí cơ bản như: có vai trò thiết yếu đối với an ninh quốc gia; có nguy cơ gián đoạn nguồn cung; mức độ phụ thuộc lớn vào nhập khẩu; khả năng thay thế thấp; có thể bảo quản dài hạn với chi phí hợp lý.

Từ các tiêu chí này, một số nhóm mặt hàng chiến lược được đề xuất xây dựng trong hệ thống DTQG. Trước hết là nhóm năng lượng chiến lược, bao gồm các nguồn năng lượng quan trọng phục vụ sản xuất và đời sống. Tiếp đến là nhóm khoáng sản, kim loại và vật liệu chiến lược - những yếu tố đầu vào quan trọng của nhiều ngành công nghiệp then chốt.

Ngoài ra, các nhóm vật tư, linh kiện công nghệ cao; nhóm hàng y tế chiến lược; nhóm hạ tầng số, viễn thông và an ninh mạng; cùng các mặt hàng đặc thù phục vụ quốc phòng, an ninh cũng được đề xuất đưa vào định hướng xây dựng dự trữ chiến lược trong dài hạn.

Để quản lý hiệu quả các nhóm hàng này, nhiều ý kiến cho rằng cần có sự phân công, phối hợp rõ ràng giữa các bộ, ngành theo chức năng quản lý chuyên ngành. Điều này sẽ giúp bảo đảm tính đồng bộ, tránh chồng chéo trong quá trình tổ chức thực hiện.

Hoàn thiện cơ chế, huy động nguồn lực xã hội

Song song với việc hoàn thiện danh mục và quy mô dự trữ, việc đổi mới cơ chế quản lý, huy động nguồn lực xã hội tham gia vào hoạt động DTQG cũng được xem là một hướng đi quan trọng.

Theo định hướng chính sách, cần từng bước xây dựng cơ chế khuyến khích doanh nghiệp tham gia một số hoạt động DTQG theo nguyên tắc thị trường. Điều này không chỉ góp phần mở rộng nguồn lực cho hệ thống dự trữ mà còn tạo điều kiện tận dụng hiệu quả năng lực bảo quản, logistics của khu vực tư nhân.

Theo đó, một số giải pháp cũng được Cục Dự trữ Nhà nước đề xuất như bố trí quỹ đất để doanh nghiệp xây dựng hệ thống kho bảo quản hàng dự trữ; áp dụng các chính sách ưu đãi về thuế; hỗ trợ giảm lãi suất vay ngân hàng đối với các doanh nghiệp tham gia hoạt động DTQG.

Bên cạnh đó, để nâng cao hiệu quả quản lý hệ thống dự trữ trong bối cảnh mới, theo Cục Dự trữ Nhà nước, việc kiện toàn tổ chức bộ máy và phát triển nguồn nhân lực cũng là yếu tố then chốt. Theo quy định của Luật DTQG năm 2025, hệ thống dự trữ nhà nước đã được sắp xếp theo mô hình tổ chức hai cấp. Do đó, cần tiếp tục rà soát, hoàn thiện chức năng, nhiệm vụ của cơ quan quản lý chuyên trách nhằm bảo đảm quản lý hiệu quả các mặt hàng DTQG.