Chuỗi cung ứng đứt gãy, giá tăng dây chuyền

Xung đột Trung Đông bùng phát từ cuối tháng 2/2026 và kéo dài đến nay đã nhanh chóng tạo ra cú sốc cho thị trường phân bón toàn cầu. Eo biển Hormuz - tuyến vận tải huyết mạch trung chuyển khoảng 1/3 nguồn cung phân bón thế giới bị phong tỏa đã khiến chi phí vận chuyển tăng mạnh, kéo theo giá hàng loạt mặt hàng đầu vào leo thang.

Theo khảo sát của DTN (một công ty hàng đầu thế giới về cung cấp thông tin thị trường, dữ liệu thời tiết và phân tích nông nghiệp), giá bán lẻ cả 8 loại phân bón chính đều tăng so với tháng 2/2026, trong đó 4 loại tăng trên 5%, chủ yếu do tác động từ xung đột Trung Đông.

Đáng chú ý, UAN28 tăng mạnh nhất (13%) lên 464 USD/tấn; urê tăng 12% lên 674 USD/tấn; urê khan tăng 7% lên 924 USD/tấn; UAN32 tăng 5% lên 489 USD/tấn. Các loại còn lại tăng nhẹ, gồm DAP (851 USD/tấn), MAP (889 USD/tấn), kali (488 USD/tấn) và 10 - 34 - 0 (670 USD/tấn).

So với cùng kỳ năm trước, giá tất cả các loại đều tăng, trong đó UAN28 tăng mạnh nhất tới 31%, tiếp đến là urê khan và UAN32 (23%), urê (14%) và DAP (11%).

Dự báo giá phân bón trong nước trong tháng tới tiếp tục tăng nếu xung đột Trung Đông không có dấu hiệu hạ nhiệt. Ảnh: Đức Thanh

TS. Phùng Hà - Chủ tịch Hiệp hội Phân bón Việt Nam nhận định, Hormuz đóng vai trò quan trọng trong chuỗi cung ứng phân bón toàn cầu. "Mỗi tháng, khoảng 1,2 - 1,5 triệu tấn urea được vận chuyển qua Hormuz từ các quốc gia Trung Đông tới các thị trường lớn ở châu Á. Bên cạnh đó, mỗi năm có khoảng 15 - 20 triệu tấn amoniac và gần 20 triệu tấn lưu huỳnh đi qua tuyến vận tải này để phục vụ sản xuất phân bón trên thế giới. “Chỉ cần một nguy cơ gián đoạn nhỏ tại Hormuz cũng đủ khiến thị trường năng lượng và phân bón chao đảo, gây hiệu ứng domino trên quy mô toàn cầu” - ông Hà nhấn mạnh.

Tại Việt Nam, tác động đã thể hiện rõ trong tháng 3/2026. Giá nhiều loại phân bón tăng đáng kể, đặc biệt là nhóm DAP và NPK. Cụ thể, DAP Hàn Quốc tăng lên 1,13 triệu đồng/bao (50kg), cao hơn 50.000 đồng so với bình quân 2 tháng đầu năm; DAP Trung Quốc đạt 886.000 đồng/bao, tăng 1.000 đồng/bao; urê Phú Mỹ lên hơn 553.000 đồng/bao, tăng 3.000 đồng/bao. Các dòng NPK cũng ghi nhận mức tăng từ vài nghìn đến hàng chục nghìn đồng mỗi bao.

Tính chung quý I/2026, xu hướng tăng đã khá rõ nét: urê Trung Quốc tăng khoảng 5%, DAP Trung Quốc tăng 11%, còn NPK 20 - 20 - 15 + TE tăng khoảng 8% so với cùng kỳ năm trước.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Hoàng Trung - Phó Tổng Giám đốc Công ty cổ phần DAP (Tập đoàn Hóa chất Việt Nam) cho biết, nguồn cung trong nước vẫn cơ bản được đảm bảo với nhu cầu khoảng 1 triệu tấn/năm, cộng thêm 500.000 tấn nhập khẩu.

Tuy nhiên, áp lực lớn nằm ở chi phí đầu vào. Khoảng 80% nguyên liệu sản xuất DAP phải nhập khẩu, gồm lưu huỳnh, amoniac và quặng apatit. Riêng giá lưu huỳnh - chủ yếu từ Trung Đông đã tăng trên 40% do gián đoạn nguồn cung, khiến giá thành sản xuất DAP tăng khoảng 1,97 triệu đồng/tấn, tương đương 12%. Dù vậy, doanh nghiệp vẫn tiết chế mức tăng giá bán, ưu tiên thị trường nội địa, dù giá xuất khẩu cao hơn khoảng 1,5 triệu đồng/tấn, nhằm chia sẻ khó khăn với nông dân và thị trường.

Áp lực còn kéo dài, cần giải pháp căn cơ

Dự báo giá phân bón trong nước trong tháng tới tiếp tục tăng nếu xung đột Trung Đông không có dấu hiệu hạ nhiệt, nguồn cung tiếp tục bị thắt chặt bởi chi phí logistic tăng làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến lưu thông hàng hóa giữa các quốc gia trên thế giới.

Trước bối cảnh này, để giảm áp lực giá thành, tạo điều kiện cho doanh nghiệp duy trì sản xuất ổn định và nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh hiện nay, một số doanh nghiệp thương mại, nhập khẩu phân bón kiến nghị cần giảm chi phí trung gian, đặc biệt là logistics, đồng thời minh bạch thông tin thị trường để hạn chế tình trạng đầu cơ, găm hàng. Bên cạnh đó, việc khai thác hiệu quả nguồn nguyên liệu trong nước, nhất là quặng apatit, được xem là giải pháp quan trọng để tăng tính tự chủ trong sản xuất.

Ông Nguyễn Trí Ngọc - Phó Chủ tịch Hiệp hội Phân bón Việt Nam cho rằng, về dài hạn, cần tái cơ cấu ngành theo hướng bền vững hơn. “Cần tăng sử dụng phân hữu cơ, nâng cao hiệu quả sử dụng vật tư và giảm chi phí sản xuất. Đồng thời, phải siết chặt quản lý thị trường để ngăn chặn phân bón giả, kém chất lượng và tình trạng đầu cơ” - ông Ngọc nhấn mạnh.

Ở góc độ quản lý, ông Huỳnh Tấn Đạt - Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) chia sẻ, cơ quan chức năng sẽ phối hợp với các bộ, ngành nghiên cứu chính sách hỗ trợ giảm chi phí vận chuyển, năng lượng và nguyên liệu đầu vào, qua đó góp phần bình ổn thị trường và hạn chế các đợt tăng giá đột biến. Định hướng dài hạn cũng được đặt ra là sử dụng vật tư nông nghiệp theo hướng thông minh, tiết kiệm và bền vững.

Cùng với đó, Bộ Tài chính khẳng định sẽ phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành và địa phương, đặc biệt là Bộ Nông nghiệp và Môi trường để ổn định thị trường vật tư đầu vào sản xuất nông nghiệp./.