Quản lý dựa trên thông tin, dữ liệu và mức độ rủi ro

Sau kỳ nghỉ lễ Quốc khánh 2/9, tại Cảng hàng không quốc tế Nội Bài, những chuyến bay liên tục cất, hạ cánh; lượng hành khách tại các khu vực làm thủ tục và hàng hóa xuất nhập khẩu được vận chuyển qua đường hàng không rất lớn.

Trao đổi với phóng viên Báo Tài chính - Đầu tư, ông Phùng Quang Minh - Phó Đội trưởng Hải quan cửa khẩu quốc tế sân bay Nội Bài cho biết, đặc thù của cửa khẩu hàng không là lưu lượng hành khách và hàng hóa lớn, thời gian xử lý ngắn, trong khi các phương thức cất giấu, vận chuyển hàng cấm, hàng vi phạm ngày càng tinh vi. Vì vậy, yêu cầu đặt ra là phải nhận diện đúng đối tượng, đúng trọng tâm, vừa tạo thuận lợi cho hoạt động hợp pháp, vừa bảo đảm hiệu quả quản lý.

Cán bộ Hải quan sân bay quốc tế Nội Bài phối hợp với lực lượng chức năng giám sát hoạt động xuất nhập cảnh. Ảnh: HQNB

Theo số liệu thống kê của Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV), Cảng hàng không quốc tế Nội Bài đứng thứ nhất về số lượng hàng hóa xuất nhập khẩu và đứng thứ 2 về lưu lượng hành khách xuất nhập cảnh qua đường hàng không trên toàn quốc. Trong thời gian qua, hoạt động giao thương, đặc biệt là hoạt động xuất nhập cảnh của hành khách qua đường hàng không tăng nhanh với mức tăng trưởng khoảng 15 - 17%/năm.

Cùng với việc duy trì thông suốt hoạt động xuất nhập khẩu, công tác thu ngân sách được Hải quan Nội Bài triển khai thường xuyên, góp phần bảo đảm nguồn thu trong năm 2026.

Tính đến hết ngày 2/9/2026, tổng số thu ngân sách nhà nước do Hải quan Nội Bài thực hiện đạt 4.678,28 tỷ đồng, bằng 66,83% chỉ tiêu được giao (7.000 tỷ đồng), đạt 58,41% chỉ tiêu phấn đấu (8.010 tỷ đồng) và tăng 15,18% so với cùng kỳ năm 2025 (4.061,78 tỷ đồng).

Những con số trong dịp cao điểm của kỳ nghỉ lễ và kết quả thu ngân sách từ đầu năm cho thấy quy mô công việc tại cửa khẩu hàng không này rất lớn. Đặc biệt, phía sau yêu cầu xử lý nhanh hàng nghìn tờ khai là nhiệm vụ kiểm soát rủi ro, ngăn chặn hàng cấm, hàng vi phạm và bảo đảm thu đúng, thu đủ ngân sách.

Theo ông Minh, để đáp ứng yêu cầu đó, lực lượng Hải quan cửa khẩu quốc tế sân bay Nội Bài phải chuyển mạnh từ cách thức kiểm tra dàn trải sang quản lý dựa trên thông tin, dữ liệu và mức độ rủi ro. Những lô hàng, hành lý có dấu hiệu bất thường được tập trung phân tích, kiểm tra, qua đó vừa tạo thuận lợi cho dòng hàng hợp pháp, vừa nâng hiệu quả phát hiện vi phạm.

Đây cũng là cách Hải quan Nội Bài thực hiện đồng thời hai yêu cầu tưởng như đối lập nhưng thực tế phải song hành: tạo thuận lợi tối đa cho hoạt động giao thương hợp pháp và kiểm soát chặt các nguy cơ vi phạm.

Tạo thuận lợi phải đi cùng tuân thủ

Với lưu lượng hàng hóa và hành khách lớn, yêu cầu đặt ra đối với hoạt động hải quan tại sân bay không phải là kiểm tra nhiều hơn đối với mọi lô hàng, mà là kiểm tra đúng đối tượng, đúng trọng điểm, tập trung nguồn lực vào những lô hàng có nguy cơ vi phạm cao.

Cách tiếp cận này ngày càng rõ nét trong thực tế hoạt động tại Nội Bài. Với lượng hàng hóa xuất nhập khẩu lớn, nếu kiểm tra thủ công tràn lan vừa làm tăng thời gian thông quan, chi phí cho doanh nghiệp, vừa không phải là phương án tối ưu trong kiểm soát rủi ro.

Thay vào đó, thông tin khai báo, lịch sử tuân thủ của doanh nghiệp, đặc điểm tuyến vận chuyển, mặt hàng, đối tác và những dấu hiệu bất thường được sử dụng để sàng lọc. Khi có dấu hiệu rủi ro, lực lượng Hải quan mới tập trung kiểm tra sâu. Những vụ việc vi phạm được Hải quan cửa khẩu quốc tế

sân bay Nội Bài phát hiện, ngăn chặn và xử lý trong thời gian qua cho thấy: tạo thuận lợi thương mại không đồng nghĩa với nới lỏng quản lý.

Đặc biệt, ma túy tiếp tục là một trong những nguy cơ lớn đối với tuyến hàng không. Với phương thức đóng gói ngày càng tinh vi, các đối tượng tìm cách trà trộn ma túy vào hành lý, kiện hàng hoặc ngụy trang dưới nhiều hình thức khác nhau để vận chuyển qua đường hàng không.

Điển hình, vào khoảng 8 giờ 30 phút ngày 21/7/2026, thông qua phân tích hình ảnh soi chiếu hành lý, Hải quan cửa khẩu quốc tế sân bay Nội Bài phát hiện nghi vấn trong vali hành lý của hành khách quốc tịch Tây Ban Nha. Đơn vị đã tiến hành kiểm tra toàn bộ hành lý hành khách, phát hiện 2 túi nilon có chứa khoảng 3 kg dạng bột nghi là ma túy (cocain). Đơn vị đã bàn giao đối tượng và toàn bộ tang vật, hồ sơ, tài liệu cho PC04, Công an TP. Hà Nội điều tra, xử lý theo quy định của pháp luật.

Về thủ đoạn lợi dụng sơ hở của cơ chế chính sách, Hải quan Nội Bài cảnh báo, các đối tượng thường xé nhỏ hàng hóa loại hình chuyển phát nhanh gửi cho nhiều người nhận để mỗi cá nhân nhận hàng với lượng hàng hóa có trị giá thấp, khai báo thấp trị giá hàng hóa để không phải khai báo hải quan khi làm thủ tục nhận hàng.

Ngoài ra, các đối tượng còn lợi dụng chính sách cho phép nhập khẩu hàng làm mẫu không kinh doanh, nhưng thực chất nhập khẩu về để kinh doanh kiếm lời. Người nhận hàng đứng tên trên vận đơn không thể hiện cụ thể, khó xác minh, nhiều trường hợp người nhận hàng đứng tên trên vận đơn không tồn tại hoặc có tồn tại nhưng có ngành nghề kinh doanh không liên quan đến hàng hóa nhập khẩu.