Không chỉ là câu chuyện tuân thủ

Chia sẻ tại Hội nghị “Nâng cao chất lượng quản trị công ty, báo cáo tài chính và minh bạch trên thị trường chứng khoán” tổ chức ngày 8/9, bà Hà Thu Thanh - Chủ tịch Viện Thành viên Hội đồng quản trị Việt Nam (VIOD) cho rằng, quản trị công ty cần được nhìn nhận như một năng lực tạo ra giá trị, thay vì chỉ là tập hợp các quy định doanh nghiệp phải tuân thủ.

Theo Viện Thành viên Hội đồng quản trị Việt Nam (VIOD), yêu cầu nâng cao chất lượng quản trị công ty đang trở nên cấp thiết trong bối cảnh thị trường chứng khoán Việt Nam chính thức được FTSE Russell nâng lên nhóm thị trường mới nổi thứ cấp từ ngày 21/9/2026. Bên cạnh đó, Chiến lược phát triển thị trường vốn của khu vực Đông Nam Á (ACMF) giai đoạn 2026 - 2030 đã xác định quản trị công ty và phát triển bền vững là một trong những trụ cột chiến lược.

Bà Hà Thu Thanh, Chủ tịch Viện Thành viên Hội đồng quản trị Việt Nam (VIOD) - Ảnh: Mạnh Tuấn

Từ góc độ doanh nghiệp niêm yết, thực hành quản trị theo thông lệ tốt trước hết giúp nâng cao khả năng tiếp cận vốn, đặc biệt từ các nhà đầu tư tổ chức quốc tế có xu hướng phân bổ vốn dựa trên chất lượng quản trị và các tiêu chí môi trường, xã hội, quản trị (ESG). Cơ chế phân quyền, giám sát và kiểm soát rõ ràng cũng giúp nâng cao hiệu quả quản lý nội bộ, hạn chế xung đột lợi ích và tăng trách nhiệm giải trình.

Theo Chủ tịch VIOD, chất lượng quản trị còn được thể hiện qua cách doanh nghiệp xác lập trách nhiệm đối với báo cáo tài chính. Trong đó, hội đồng quản trị (HĐQT) và Ban điều hành không thể “khoán trắng” sự trung thực của số liệu cho kiểm toán viên độc lập.

Lợi ích của doanh nghiệp khi thực hiện quản trị công ty tốt. Nguồn: VIOD

Minh bạch tài chính không phải sản phẩm được tạo ra ở khâu cuối cùng của một cuộc kiểm toán. Chất lượng báo cáo phải bắt đầu từ cơ chế phân quyền, kiểm soát, giám sát và trách nhiệm giải trình được vận hành thường xuyên trong doanh nghiệp.

Bà Thanh cũng nhấn mạnh thực hành quản trị tốt còn giúp doanh nghiệp xây dựng thương hiệu, uy tín trên thị trường vốn trong nước và quốc tế. Ở phạm vi rộng hơn, chất lượng quản trị của từng công ty sẽ góp phần nâng cao vị thế, tính minh bạch và sức hấp dẫn của toàn thị trường chứng khoán Việt Nam trong giai đoạn sau nâng hạng.

Giá trị được nhìn thấy từ thực tiễn doanh nghiệp

Từ thực tiễn của một tập đoàn kinh tế nhà nước quy mô lớn, ông Nguyễn Văn Mậu - Thành viên Hội đồng thành viên Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam), cho rằng quản trị công ty là “hệ điều hành” của một tập đoàn kinh tế.

Petrovietnam hoạt động trong nhiều lĩnh vực có tính liên kết cao, từ thăm dò, khai thác, dịch vụ dầu khí đến chế biến, hóa dầu, sản xuất điện, logistics và thương mại. Nếu mỗi doanh nghiệp thành viên chỉ tối ưu hóa mục tiêu riêng, thiếu cơ chế điều phối ở cấp tập đoàn, kết quả có thể tốt ở từng đơn vị nhưng chưa chắc tối ưu cho toàn hệ thống.

Một hệ thống quản trị hiệu quả giúp công ty mẹ tập trung vào chiến lược, quản trị danh mục đầu tư, phân bổ vốn, nhân sự chủ chốt và kiểm soát rủi ro. Đồng thời, hệ thống cũng trao quyền chủ động cho doanh nghiệp thành viên trong hoạt động sản xuất, kinh doanh. Bài toán đặt ra là cân bằng giữa quyền kiểm soát của công ty mẹ và tính tự chủ của công ty con.

Quản trị công ty còn có ý nghĩa đặc biệt đối với việc bảo toàn và phát triển vốn nhà nước. Theo đại diện Petrovietnam, mỗi quyết định đầu tư và sử dụng vốn cần được gắn với thẩm quyền, trách nhiệm của người ra quyết định và cơ chế giám sát tương ứng. Quản trị không chỉ nhằm kiểm soát tiền và tài sản, mà phải giúp nâng cao chất lượng quyết định và tạo ra nhiều giá trị hơn từ cùng một nguồn lực.

Đặc thù ngành năng lượng cũng đặt Petrovietnam trước nhiều nhóm rủi ro, từ biến động giá dầu, tỷ giá, lãi suất, địa chính trị đến an toàn, môi trường và chuyển dịch năng lượng. Hệ thống phân quyền, kiểm soát nội bộ, kiểm toán, báo cáo và giám sát đóng vai trò như những “hàng rào” giúp nhận diện sớm và xây dựng phương án ứng phó.

Petrovietnam đang chuyển từ quản trị tuân thủ, vận hành sang quản trị chiến lược; từ kiểm soát bị động sang quản trị chủ động và giám sát phòng ngừa. Tập đoàn đồng thời triển khai chuyển đổi báo cáo tài chính theo Chuẩn mực Báo cáo tài chính quốc tế (IFRS), dự kiến hoàn thành báo cáo tài chính riêng và hợp nhất năm 2025 vào quý III/2026 tới. Đây cũng sẽ là kỳ báo cáo IFRS đầu tiên của PVN.

Chia sẻ về vai trò của quản trị công ty từ góc độ doanh nghiệp niêm yết, ông Trần Chí Sơn, Trưởng bộ phận Tài chính Công ty cổ phần Sữa Việt Nam (Vinamilk), cho biết quản trị tốt giúp phân định rõ trách nhiệm và quyền hạn giữa Đại hội đồng cổ đông, HĐQT, Ban điều hành và các bộ phận chức năng. Nhờ đó, doanh nghiệp có thể hạn chế xung đột lợi ích, rút ngắn quá trình ra quyết định và nâng cao hiệu quả hoạt động.

Chất lượng quản trị và minh bạch cũng tạo thêm niềm tin cho các tổ chức tín dụng, quỹ đầu tư và đối tác quốc tế, qua đó mở rộng khả năng huy động vốn và giảm chi phí vốn. Theo đại diện Vinamilk, các nhà đầu tư chuyên nghiệp hiện không chỉ nhìn vào doanh thu, lợi nhuận ngắn hạn mà ngày càng quan tâm đến chất lượng quản trị, môi trường, lao động và khả năng phát triển bền vững.

Theo ông Sơn, cải thiện quản trị là một quá trình kéo dài, đòi hỏi cam kết từ HĐQT và cổ đông lớn, thay vì chỉ hoàn thành một lần để đáp ứng yêu cầu đánh giá. Gần đây, Vinamilk đã rà soát hoạt động quản trị theo Bộ Nguyên tắc quản trị công ty Việt Nam 2026 và Thẻ điểm quản trị công ty ASEAN, xây dựng danh sách những nội dung chưa đáp ứng để HĐQT xem xét lộ trình thực hiện.

Quản trị công ty tốt không làm gia tăng thủ tục nếu được thiết kế đúng. Ngược lại, đây là nền tảng để doanh nghiệp ra quyết định nhanh hơn, sử dụng vốn hiệu quả hơn, kiểm soát rủi ro tốt hơn và tạo dựng niềm tin với thị trường. Trong bối cảnh dòng vốn ngày càng đòi hỏi cao về minh bạch và trách nhiệm giải trình, quản trị công ty đang trở thành một phần thực chất của năng lực cạnh tranh.