Chuẩn hóa quy trình kiểm tra, xác định xuất xứ

Cục Hải quan vừa có Công văn số 17552/CHQ-GSQL ngày 16/6/2026 gửi các Chi cục Hải quan khu vực yêu cầu tăng cường kiểm tra, giám sát về xuất xứ, ghi nhãn hàng hóa và phòng chống chuyển tải bất hợp pháp đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu, quá cảnh.

Hải quan siết kiểm tra xuất xứ hàng hóa, ngăn gian lận và chuyển tải bất hợp pháp. Ảnh: CTV

Theo Cục Hải quan, thời gian qua toàn ngành đã triển khai nhiều chỉ đạo, kế hoạch và hướng dẫn nghiệp vụ liên quan đến kiểm tra xuất xứ hàng hóa. Các đơn vị đã chủ động tổ chức thực hiện, qua đó phát hiện, xử lý nhiều vụ việc vi phạm, góp phần chống thất thu ngân sách, ngăn chặn gian lận thương mại và bảo đảm thực thi pháp luật hải quan.

Tuy nhiên, bối cảnh kinh tế, thương mại quốc tế tiếp tục diễn biến phức tạp khi xung đột thương mại giữa các nền kinh tế gia tăng, xu hướng dịch chuyển đầu tư, sản xuất diễn ra mạnh hơn cùng sự phát triển của thương mại điện tử xuyên biên giới. Đây vừa là cơ hội nhưng đồng thời cũng đặt ra áp lực lớn đối với công tác quản lý hải quan.

Đáng chú ý, tình trạng lợi dụng xuất xứ để né thuế, lẩn tránh biện pháp phòng vệ thương mại, hợp thức hóa nguồn gốc hàng hóa và chuyển tải bất hợp pháp đang có xu hướng gia tăng cả về quy mô và mức độ tinh vi.

Trên cơ sở đó, Cục Hải quan yêu cầu các đơn vị triển khai đồng bộ việc kiểm tra, xác định xuất xứ hàng hóa theo các quy định hiện hành về hải quan, quản lý ngoại thương, xuất xứ hàng hóa, ghi nhãn hàng hóa và xử phạt vi phạm hành chính.

Đối với hàng nhập khẩu, cơ quan hải quan phải tăng cường kiểm tra hồ sơ khai báo về nước xuất xứ, tên hàng, mã số HS, mô tả hàng hóa, chứng từ chứng nhận xuất xứ (C/O), tiêu chí xuất xứ và đối chiếu tính thống nhất giữa khai báo với bộ hồ sơ hải quan. Trường hợp có nghi vấn, thực hiện kiểm tra thực tế hàng hóa để xác định xuất xứ trên hàng hóa, bao bì, chứng từ vận tải và các tài liệu liên quan.

Một nội dung được lưu ý là kiểm tra các trường hợp hàng hóa sản xuất ở nước ngoài nhưng đã ghi sẵn các thông tin thể hiện xuất xứ Việt Nam trên hàng hóa hoặc bao bì. Những trường hợp có dấu hiệu giả mạo nhãn hàng hóa, gian lận xuất xứ sẽ bị xử lý theo quy định.

Tập trung kiểm soát nhóm hàng, loại hình rủi ro cao

Cũng theo Cục Hải quan, đối với hàng xuất khẩu, việc kiểm tra được yêu cầu thực hiện chặt chẽ từ khâu tiếp nhận hồ sơ đến kiểm tra thực tế hàng hóa nhằm đánh giá khả năng đáp ứng tiêu chí xuất xứ theo quy định.

Cơ quan hải quan sẽ đối chiếu thông tin khai báo với nguyên liệu đầu vào, quá trình sản xuất, gia công và sản phẩm xuất khẩu; đồng thời tăng cường xác minh tại cơ sở sản xuất hoặc cơ quan cấp C/O trong trường hợp phát sinh dấu hiệu bất thường.

Công văn cũng chỉ rõ một số phương thức gian lận cần đặc biệt lưu ý như: nhập khẩu nguyên liệu, linh kiện từ nước ngoài nhưng chỉ thực hiện công đoạn gia công, lắp ráp đơn giản rồi ghi xuất xứ Việt Nam; chia nhỏ hoạt động qua nhiều pháp nhân để hợp thức hóa nguồn gốc; khai báo sai hồ sơ đề nghị cấp C/O nhằm hưởng ưu đãi thuế quan hoặc hợp thức hóa xuất xứ để xuất khẩu.

Đối với hàng gửi kho ngoại quan, các đơn vị được yêu cầu giám sát chặt các hoạt động đóng ghép hàng hóa, thay đổi trạng thái bao bì, dán nhãn trước khi xuất đi nước thứ ba hoặc đưa vào nội địa nhằm ngăn ngừa nguy cơ chuyển tải bất hợp pháp.

Qua phân tích rủi ro, Cục Hải quan xác định một số nhóm hàng trọng điểm cần tăng cường kiểm tra gồm: gỗ và sản phẩm từ gỗ; thiết bị nội thất, thể thao; thép và sản phẩm thép; điện tử và linh kiện; xe đạp điện; pin năng lượng mặt trời, pin lithium; đá nhân tạo; gạch men; lốp xe; bao bì nhựa; máy móc thiết bị; giày dép, túi xách; thực phẩm và nhóm nông sản.

Bên cạnh đó, các mã loại hình cũng được đưa vào diện theo dõi trọng điểm như xuất khẩu kinh doanh (B11), xuất sản phẩm gia công (E52), xuất sản phẩm sản xuất xuất khẩu (E62), hàng từ kho ngoại quan xuất đi nước ngoài (C12); nhập khẩu kinh doanh tiêu dùng (A11), nhập khẩu kinh doanh sản xuất (A12), nhập nguyên liệu sản xuất xuất khẩu và nhập nguyên liệu để gia công cho thương nhân nước ngoài.