Tốc độ phát triển vượt xa nhiều lĩnh vực công nghệ

Theo dự báo của JPMorgan, vốn hóa thị trường tài sản mã hóa toàn cầu đến năm 2030 có thể đạt khoảng 10.000 tỷ USD. Hiện quy mô thị trường vào khoảng 3.100 tỷ USD, với khối lượng giao dịch bình quân 24 giờ xấp xỉ 100 tỷ USD. Trong xu thế chung đó, Việt Nam được nhiều tổ chức quốc tế đánh giá là một trong những thị trường tài sản số sôi động hàng đầu. Với khoảng 17 triệu tài khoản sở hữu tài sản số, có thời điểm lên tới hơn 21 triệu người dùng, Việt Nam nằm trong top 7 toàn cầu và top 3 khu vực châu Á - Thái Bình Dương về mức độ tham gia thị trường.

Theo bà Nguyễn Vân Hiền - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam (VBA), tốc độ phát triển của tài sản mã hóa vượt xa nhiều lĩnh vực công nghệ trước đây. Nếu Internet cần khoảng 14 năm để đạt 1 tỷ người dùng, thì tài sản mã hóa chỉ mất khoảng 8 năm. Hiện thị trường này đã có xấp xỉ 1 tỷ người tham gia trên toàn cầu và có thể đạt 4 tỷ người vào năm 2030.

Hoàn thiện khung pháp lý tài sản mã hoá, bảo vệ nhà đầu tư
Nguồn: JPMorgan. Đồ họa: Phương Anh

Cùng với sự gia tăng người dùng, số lượng dự án và token phát hành cũng tăng mạnh. Thị trường toàn cầu hiện ghi nhận khoảng 28 triệu token, gấp hơn hai lần so với mức khoảng 13 triệu token vào tháng 5/2024. Nhiều quốc gia như Mỹ, Anh, Ukraine, El Salvador cùng các định chế tài chính và doanh nghiệp lớn đã chính thức nắm giữ Bitcoin như một loại tài sản đầu tư.

Theo VBA, dòng vốn từ thị trường blockchain đổ vào Việt Nam trong năm gần nhất đạt khoảng 220 tỷ USD, tăng gấp đôi so với giai đoạn trước. Đáng chú ý, Việt Nam đứng đầu thế giới về tỷ lệ lao động trẻ làm việc tự do (freelancer) sở hữu tài sản mã hóa, với tỷ lệ khoảng 85%.

Sẽ sớm ban hành thông tư hướng dẫn quan trọng

Ông Tô Trần Hòa Phó Trưởng ban Thường trực Ban Quản lý thị trường giao dịch tài sản mã hóa, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cho biết, Bộ Tài chính đang xây dựng 3 thông tư quan trọng nhằm hoàn thiện khung pháp lý cho thị trường tài sản mã hóa, bao gồm: thông tư quy định chế độ kế toán, kiểm toán áp dụng cho tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa, tổ chức phát hành và các doanh nghiệp tham gia giao dịch, đầu tư trên thị trường; thông tư quy định chính sách thuế, khung thuế suất đối với các hoạt động trong lĩnh vực tài sản mã hóa; thông tư quy định đối tượng chịu thuế và hướng dẫn phương thức thu thuế phù hợp với đặc thù của thị trường mới này. Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đang phối hợp với các đơn vị chức năng thuộc Bộ Tài chính để hoàn thiện, dự kiến trình ban hành trong quý I/2026.

“Những con số này cho thấy, tài sản mã hóa không còn là hiện tượng bên lề, mà đã hình thành một lớp tài sản mới, ngày càng có vai trò rõ nét trong nền kinh tế toàn cầu cũng như tại Việt Nam” - bà Hiền nhận định.

Cũng theo bà Hiền, từ ngày 1/1/2026, khi Luật Công nghiệp công nghệ số có hiệu lực, Việt Nam chính thức trở thành quốc gia thứ 46 hợp pháp hóa tài sản mã hóa. Thực tế cho thấy, thị trường trong nước thời gian qua phát triển nhanh hơn so với tiến trình hoàn thiện khung pháp lý. Hiện vẫn chưa có bộ dữ liệu chính thức do cơ quan trong nước công bố về quy mô người sở hữu và giao dịch. “Sau khi các mô hình thí điểm và sàn giao dịch được triển khai, lần đầu tiên Việt Nam sẽ có hệ thống dữ liệu chính thức, đầy đủ về số lượng người nắm giữ và cấu trúc thị trường tài sản mã hóa” - bà Hiền kỳ vọng.

Thí điểm tạo “vùng đệm” quản lý rủi ro

Song hành với tốc độ tăng trưởng cao là những thách thức về quản lý và kiểm soát rủi ro. Ông Tô Trần Hòa - Phó Trưởng ban Thường trực Ban Quản lý thị trường giao dịch tài sản mã hóa, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cho biết, việc ban hành Nghị quyết 05/2025/NQ-CP thể hiện quyết tâm đưa thị trường tài sản mã hóa vào khuôn khổ quản lý chính thức.

Mục tiêu của giai đoạn thí điểm là hình thành thị trường tài sản mã hóa tập trung, minh bạch, qua đó tạo thêm kênh đầu tư cho người dân, kênh huy động vốn cho doanh nghiệp và nguồn thu cho ngân sách nhà nước. Trong giai đoạn đầu, cơ quan quản lý sẽ phân tách rõ thị trường sơ cấp và thứ cấp, đồng thời áp dụng tiêu chuẩn cấp phép chặt chẽ đối với các tổ chức cung cấp dịch vụ. Đối với thị trường sơ cấp, định hướng là cho phép doanh nghiệp phát hành tài sản mã hóa dựa trên tài sản thực cho nhà đầu tư nước ngoài, nhằm huy động nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế.

Trong khi đó, thị trường thứ cấp được đánh giá là khu vực tiềm ẩn rủi ro cao, trong bối cảnh phần lớn nhà đầu tư trong nước còn hạn chế kiến thức chuyên sâu. Do đó, giai đoạn thí điểm sẽ tạo “vùng đệm” quản lý. Đồng thời, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước sẽ phối hợp với các bộ, ngành và hiệp hội triển khai chương trình phổ biến kiến thức cho nhà đầu tư và doanh nghiệp.

Theo lộ trình, Bộ Tài chính đang xây dựng nghị định xử phạt vi phạm hành chính cùng các thông tư hướng dẫn liên quan tới thị trường tài sản mã hóa. Việc ban hành Quyết định 96/QĐ-BTC công bố 3 thủ tục hành chính mới về việc thí điểm thị trường giao dịch tài sản mã hóa tại Việt Nam và mở cổng tiếp nhận hồ sơ đăng ký đối với các tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản số được kỳ vọng sẽ giúp hình thành bộ dữ liệu chính thức đầu tiên về quy mô và cấu trúc thị trường trong nước.

Các chuyên gia đánh giá, cách tiếp cận thí điểm, từng bước nhưng chủ động là phù hợp trong bối cảnh tài sản số vừa mở ra cơ hội tăng trưởng mới, vừa tiềm ẩn nhiều rủi ro. Quản lý tốt ngay từ giai đoạn đầu sẽ quyết định khả năng tận dụng hiệu quả làn sóng tài sản số cho mục tiêu phát triển kinh tế số bền vững. Bên cạnh hoàn thiện quy định, công tác hậu kiểm và bảo vệ nhà đầu tư được xác định là trọng tâm. Cơ quan quản lý dự kiến tổ chức đối thoại định kỳ với doanh nghiệp và hiệp hội để cập nhật thực tiễn, kịp thời điều chỉnh chính sách.

Về dài hạn, cơ chế thí điểm theo Nghị quyết 05/2025/NQ-CP được xem là bước đệm để tiến tới xây dựng khung pháp lý toàn diện, với một luật chuyên ngành về tài sản mã hóa. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, một đạo luật riêng sẽ tạo dư địa lớn hơn cho đổi mới sáng tạo, đồng thời cung cấp công cụ đầu tư minh bạch và an toàn hơn cho thị trường.

Hoàn thiện khung xử phạt thị trường tài sản mã hóa

Bộ Tài chính đang hoàn thiện dự thảo Nghị định xử phạt vi phạm hành chính về tài sản mã hóa và thị trường tài sản mã hóa để trình Chính phủ xem xét, ban hành, qua đó tạo cơ sở pháp lý cho việc xử lý vi phạm hành chính phát sinh trong quá trình triển khai thí điểm thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam.

Việc xây dựng nghị định nhằm bảo đảm thực thi các quy định của Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP khi thị trường tài sản mã hóa đi vào hoạt động; xử lý các hành vi vi phạm hành chính phát sinh trong lĩnh vực tài sản mã hóa và thị trường tài sản mã hóa trong giai đoạn thực hiện thí điểm; góp phần bảo đảm hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước. Dự thảo Nghị định quy định các hành vi vi phạm hành chính, hình thức xử phạt, mức xử phạt, biện pháp khắc phục hậu quả, việc thi hành các hình thức xử phạt vi phạm hành chính và biện pháp khắc phục hậu quả, thẩm quyền lập biên bản và thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tài sản mã hóa và thị trường tài sản mã hóa.