Chương trình Đối tác hành động toàn cầu về nhựa (GPAP) phối hợp với Chương trình Đối tác hành động Quốc gia về nhựa tại Việt Nam (NPAP) ngày 17/3 đã công bố báo cáo “Đánh giá ô nhiễm nhựa - Đa dạng sinh học”, với sự tài trợ của Chính phủ Canada và hỗ trợ kỹ thuật từ GreenU, nhằm phân tích tác động của ô nhiễm nhựa đối với đa dạng sinh học, các dịch vụ hệ sinh thái và sinh kế địa phương tại Việt Nam.

Mỗi ngày, có khoảng 1.531 tấn chất thải nhựa bị thất thoát ra môi trường trong năm 2025. Ảnh minh họa

Phát biểu tại sự kiện, bà Khadija Jarik - Bí thư thứ nhất Đại sứ quán Canada tại Việt Nam nhấn mạnh, việc giải quyết đồng thời ô nhiễm nhựa và suy giảm đa dạng sinh học không chỉ là ưu tiên môi trường mà còn là nền tảng cho phát triển kinh tế dài hạn. Đồng thời, khẳng định sự cần thiết của cách tiếp cận tích hợp trong bối cảnh biến đổi khí hậu, ô nhiễm và mất đa dạng sinh học có mối liên hệ chặt chẽ.

Ông Jeet Kar - Trưởng nhóm Chiến lược và Chính sách của Chương trình GPAP cho rằng, đây không chỉ là vấn đề quản lý chất thải, mà là một thách thức mang tính hệ thống, tác động trực tiếp đến đa dạng sinh học, các dịch vụ hệ sinh thái và sinh kế của con người. Suy giảm đa dạng sinh học do ô nhiễm nhựa đang đặt ra những rủi ro nghiêm trọng không chỉ về môi trường mà còn về kinh tế.

Báo cáo cho thấy bức tranh toàn cảnh quốc gia: dòng chảy và các con đường phơi nhiễm của rác thải nhựa. Theo đó, ô nhiễm nhựa tại Việt Nam đang diễn ra trên quy mô rộng và dòng chảy nhựa chủ yếu đi từ đất liền ra biển. Khoảng 80% rác thải nhựa đại dương có nguồn gốc từ đất liền, được vận chuyển qua hệ thống sông ngòi, kênh rạch - vốn được ví như “băng chuyền vận chuyển nhựa” từ đô thị, khu công nghiệp và khu sản xuất ra các hệ sinh thái ven biển.

Vi nhựa đã được phát hiện phổ biến trong nhiều môi trường, từ sông, cửa sông đến rừng ngập mặn, bãi triều, rạn san hô và trầm tích ven bờ, cho thấy mức độ lan rộng và tích tụ đáng lo ngại. Áp lực ô nhiễm tiếp tục gia tăng do quá trình đô thị hóa nhanh, hệ thống quản lý chất thải còn hạn chế, cùng với sự phát triển mạnh của du lịch ven biển và nuôi trồng thủy sản.

Theo nghiên cứu, ước tính mỗi ngày có khoảng 1.531 tấn chất thải nhựa bị thất thoát ra môi trường, tương đương hơn 558.000 tấn mỗi năm. Đáng lo ngại, vi nhựa đã xâm nhập sâu vào chuỗi thực phẩm, được phát hiện trong nhiều loài thủy sản phổ biến như nhuyễn thể, tôm, cá, làm gia tăng nguy cơ phơi nhiễm đối với con người.

Các “điểm nóng” của ô nhiễm nhựa là những nơi hội tụ lượng phát sinh lớn, mức độ phơi nhiễm cao, hệ sinh thái nhạy cảm và khả năng thích ứng thấp. Các khu vực rủi ro cao bao gồm: Đồng bằng sông Hồng, Đồng bằng sông Cửu Long, vùng kinh tế trọng điểm phía Nam và dải ven biển miền Trung. Trong đó, các khu bảo tồn nằm ở hạ lưu sông lớn hoặc vùng cửa sông ven biển phải chịu áp lực kép từ nguồn thải tại chỗ và rác thải trôi từ thượng nguồn….

Từ các phát hiện này, báo cáo đề xuất hành động ưu tiên theo ba trụ cột nhằm kiểm soát ô nhiễm nhựa gắn với bảo tồn đa dạng sinh học. Cụ thể: kiểm soát nguồn phát thải và ngăn ngừa rò rỉ (kiểm soát vòng đời); thúc đẩy chuyển đổi xanh trong nền kinh tế biển (ngư nghiệp và du lịch); và tăng cường bảo tồn, phục hồi hệ sinh thái và giám sát dựa trên khoa học.

Trong đó, ưu tiên ứng phó nhanh chóng tại các điểm nóng; cải cách hệ thống trung hạn và dài hạn, phù hợp với chính sách quản lý chất thải nhựa và Khung đa dạng sinh học toàn cầu (GBF)./.