Ngày 24/4, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp UBND tỉnh Lai Châu tổ chức Hội nghị “Phát triển nông nghiệp hàng hóa, dược liệu theo hướng kinh tế xanh” với sự tham dự của đại diện nhiều bộ, ngành, chuyên gia, doanh nghiệp và địa phương.

Hội nghị nhằm định hình hướng đi cho nông nghiệp Lai Châu theo mô hình xanh, tuần hoàn, giảm phát thải và thích ứng biến đổi khí hậu; đồng thời nhận diện tiềm năng, lợi thế của các sản phẩm chủ lực, đặc biệt là dược liệu và sâm Lai Châu, để nâng cao giá trị gia tăng và hoàn thiện chuỗi từ sản xuất đến tiêu thụ.

Hình thành nhiều vùng sản xuất hàng hóa

Thông tin tại hội nghị, ông Phạm Văn Duy - Phó Cục trưởng Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường (Bộ Nông nghiệp và Môi Trường) cho biết, Lai Châu có diện tích tự nhiên hơn 9.000 km², với trên 500.000 ha rừng và hơn 16.000 ha mặt nước hồ thủy điện, đây là nền tảng thuận lợi cho phát triển nông nghiệp hữu cơ. Tỉnh đã hình thành nhiều vùng sản xuất hàng hóa như chè, quế, cây ăn quả, mắc ca và lúa đặc sản.

Đáng chú ý, diện tích sâm Lai Châu hiện đạt hơn 140 ha và có thể mở rộng lên khoảng 20.000 ha vào năm 2030; dược liệu dưới tán rừng hơn 10.700 ha, sản lượng khoảng 3.000 tấn mỗi năm, đây là nhóm sản phẩm được đánh giá có lợi thế cạnh tranh cao trong phân khúc giá trị.

Ông Phạm Văn Duy - Phó Cục trưởng Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường (Bộ Nông nghiệp và Môi Trường) thông tin tại hội nghị.

Tuy nhiên, đại diện Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường đánh giá, nông nghiệp hữu cơ của tỉnh vẫn phát triển chậm. Tổng diện tích canh tác đạt tiêu chuẩn còn hơn 520 ha, trong đó hữu cơ chỉ chiếm 42,5 ha (0,82%). Sản xuất phân tán, thiếu liên kết khiến việc áp dụng tiêu chuẩn gặp khó; tỷ lệ liên kết trong sản xuất lúa và dược liệu đều ở mức rất thấp.

Bên cạnh đó, chi phí chứng nhận hữu cơ cao, số lượng tổ chức chứng nhận hạn chế, cùng với việc thiếu đầu tư vào chế biến sâu khiến giá trị gia tăng chưa tương xứng. Nhiều vùng nguyên liệu lớn chưa có nhà máy chế biến, liên kết chuỗi còn lỏng lẻo; địa hình chia cắt cũng làm tăng chi phí sản xuất và vận chuyển.

Để tháo gỡ các “nút thắt”, Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường đề xuất 5 nhóm giải pháp trọng tâm như phát triển vùng sản xuất hữu cơ tập trung gắn mã số vùng trồng; tổ chức sản xuất theo chuỗi liên kết doanh nghiệp - hợp tác xã - nông dân; tăng cường quản lý chất lượng, chứng nhận và truy xuất nguồn gốc; đẩy mạnh chế biến sâu và mở rộng thị trường tiêu thụ; đồng thời hoàn thiện cơ chế chính sách, huy động nguồn lực xã hội hóa cho phát triển nông nghiệp hữu cơ.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Quốc Trị phát biểu tại hội nghị.

Đặc sản và dược liệu xanh: Hai mũi nhọn chiến lược của nông nghiệp

Phát biểu khai mạc hội nghị, ông Hà Quang Trung - Chủ tịch UBND tỉnh Lai Châu nhấn mạnh, với lợi thế về điều kiện tự nhiên, khí hậu và đa dạng sinh học, Lai Châu có nhiều tiềm năng phát triển nông nghiệp giá trị cao. Tuy nhiên, ông Trung cũng thừa nhận quá trình chuyển đổi vẫn đối mặt với nhiều “điểm nghẽn” như hạ tầng giao thông, logistics hạn chế; sản xuất nhỏ lẻ; thiếu doanh nghiệp dẫn dắt; nguồn nhân lực chất lượng cao còn thiếu và tác động của biến đổi khí hậu.

Phát biểu tại sự kiện, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Quốc Trị đánh giá, Lai Châu có lợi thế nổi bật để phát triển nông nghiệp xanh nhờ hệ sinh thái đa dạng, diện tích rừng lớn và nhiều sản phẩm bản địa giá trị cao.

Tỉnh được khuyến nghị tập trung phát triển nông nghiệp hàng hóa quy mô phù hợp, đẩy mạnh chế biến, xây dựng thương hiệu, mở rộng thị trường, đồng thời khai thác kinh tế lâm nghiệp, kinh tế dưới tán rừng và thị trường carbon để tạo động lực tăng trưởng mới.

Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Quốc Trị, thay vì phát triển dàn trải, thời gian tới tỉnh cần tập trung vào nông nghiệp hàng hóa có quy mô phù hợp, gắn với chế biến sâu, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường. Đồng thời, khai thác hiệu quả kinh tế lâm nghiệp, kinh tế dưới tán rừng và thị trường carbon để hình thành động lực tăng trưởng mới.

Trong khuôn khổ hội nghị, nhiều biên bản ghi nhớ hợp tác cũng đã được ký kết nhằm phát triển vùng nguyên liệu, chuyển giao công nghệ và liên kết tiêu thụ sản phẩm.

Đáng chú ý, dược liệu - đặc biệt là các sản phẩm dưới tán rừng được xác định là hướng đi riêng, nhưng phải phát triển bài bản, tránh chạy theo phong trào. “Muốn phát triển nhanh phải chọn đúng việc; muốn bền vững phải làm đúng cách" -Thứ trưởng nhấn mạnh.

Lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng chỉ ra 4 chuyển đổi then chốt Lai Châu cần thực hiện: từ sản xuất sang kinh tế; từ manh mún sang liên kết; từ bán thô sang chế biến; và từ tiềm năng sang giá trị thực. Trong đó, nông nghiệp đặc sản phải đi theo chuỗi giá trị khép kín, còn dược liệu cần được quy hoạch, tiêu chuẩn hóa và bảo đảm hài hòa lợi ích giữa doanh nghiệp, người dân, Nhà nước.

Nếu làm được, Lai Châu không chỉ nâng cao thu nhập cho người dân, mà còn tạo ra động lực tăng trưởng mới, bền vững, dựa trên chính lợi thế tự nhiên của mình.