Ưu tiên vốn, phát hành trái phiếu chính phủ cho đường sắt đô thị, đường sắt tốc độ cao. Ảnh tư liệu

Mở kênh vốn dài hạn cho hạ tầng

Trong giai đoạn 2025 - 2030, Việt Nam dự kiến cần tới 245 tỷ USD để đầu tư vào các công trình hạ tầng trọng điểm như cao tốc Bắc - Nam, đường sắt tốc độ cao hay các dự án năng lượng và truyền tải điện. Theo ông Phan Huy Hưng - Giám đốc, chuyên gia Phân tích cấp cao từ VIS Rating, nguồn lực từ đầu tư công hiện tại chỉ có thể đáp ứng khoảng 70% nhu cầu vốn này, khiến phần còn lại phụ thuộc rất lớn vào khả năng huy động từ khu vực tư nhân.

Trong bối cảnh đó, thị trường trái phiếu doanh nghiệp (TPDN) nổi lên như một kênh huy động vốn trung và dài hạn có tính khả thi cao, góp phần hỗ trợ gánh nặng tài chính với ngân sách nhà nước và hỗ trợ các doanh nghiệp hạ tầng chủ động tiếp cận nguồn vốn phục vụ đầu tư.

Cũng theo ông Hưng, đầu tư tư nhân đang dần trở thành động lực then chốt cho phát triển kinh tế, khi hiện đã chiếm hơn 50% tổng vốn đăng ký đầu tư vào tài sản cố định. Vai trò này càng rõ nét trong lĩnh vực hạ tầng, nơi các dự án quy mô lớn không thể chỉ dựa vào vốn ngân sách mà buộc phải kết hợp với các nguồn lực xã hội hóa.

Đáng chú ý, khung pháp lý đang có những điều chỉnh tích cực để tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp, đặc biệt là các công ty dự án hạ tầng, trong việc huy động vốn thông qua thị trường trái phiếu. Việc sửa đổi Luật Đối tác công tư (PPP) gần đây là một ví dụ điển hình, khi cho phép doanh nghiệp dự án phát hành trái phiếu riêng lẻ và niêm yết ngay sau khi phát hành.

“Những thay đổi này không chỉ mở rộng kênh tiếp cận vốn cho khu vực tư nhân, mà còn nâng cao tính linh hoạt và minh bạch, góp phần tăng sức hấp dẫn của thị trường TPDN đối với cả nhà đầu tư trong nước và quốc tế” - ông Hưng cho biết.

Tuy nhiên, để thị trường phát triển ổn định và bền vững, ông Hưng nhấn mạnh rằng, yếu tố kỷ luật thị trường cần được duy trì chặt chẽ trong toàn bộ quy trình phát hành và thanh toán trái phiếu. Các tổ chức phát hành phải thực hiện nghiêm túc nghĩa vụ thanh toán đúng hạn và công bố thông tin đầy đủ, minh bạch.

Đồng thời, vai trò giám sát của cơ quan quản lý cần được phát huy để tạo dựng một môi trường đầu tư tuân thủ chuẩn mực cao về quản trị tài chính và trách nhiệm pháp lý.

Ở chiều ngược lại, chính sự phát triển của thị trường cũng đòi hỏi phải hình thành một nền tảng nhà đầu tư tổ chức vững mạnh với khẩu vị đầu tư dài hạn. Theo ông Hưng, tại các quốc gia có thị trường TPDN phát triển với quy mô tương đương hoặc vượt 50% GDP, nhà đầu tư tổ chức luôn là lực lượng nắm giữ chủ đạo.

“Đây là nhóm có khả năng giám sát chặt chẽ hoạt động của tổ chức phát hành, thường đưa ra các yêu cầu rõ ràng về điều khoản trái phiếu và từ đó góp phần kiểm soát chất lượng phát hành. Đặc điểm ưa chuộng đầu tư dài hạn của họ cũng giúp củng cố vai trò của TPDN như một kênh huy động vốn thực chất, tránh xu hướng đầu cơ ngắn hạn” - ông Hưng nhấn mạnh.

Cải cách để hút vốn dài hạn

Song song với việc hoàn thiện nền tảng trong nước, mở rộng thu hút dòng vốn quốc tế cũng là yếu tố then chốt để nâng tầm thị trường TPDN. Theo ông Nguyễn Đình Duy - Giám đốc, chuyên gia phân tích cao cấp từ VIS Rating, Việt Nam đang đứng trước cơ hội rõ ràng để hiện thực hóa mục tiêu này.

Theo ông Duy, hiện nay, thị trường vẫn chủ yếu do nhà đầu tư trong nước chiếm ưu thế, trong khi sự tham gia của nhà đầu tư nước ngoài còn hạn chế so với các thị trường phát triển trong khu vực. Nguyên nhân phần lớn bắt nguồn từ giai đoạn 2022 - 2023, khi tỷ lệ trái phiếu chậm trả gia tăng đột biến, làm xói mòn lòng tin của nhà đầu tư. Tuy nhiên, các cải cách mạnh mẽ thời gian qua đã từng bước củng cố lại kỷ luật thị trường và gia tăng tính minh bạch, từ đó góp phần phục hồi niềm tin.

Một bước tiến đáng ghi nhận là việc nới lỏng quy định đối với nhà đầu tư cá nhân nước ngoài khi tham gia mua trái phiếu phát hành riêng lẻ mà không cần chứng minh tư cách là nhà đầu tư chuyên nghiệp, điều kiện vẫn đang áp dụng với nhà đầu tư trong nước.

Dù vậy, ông Duy nhận định rằng, để thực sự hấp dẫn nhà đầu tư quốc tế, Việt Nam vẫn cần cải thiện một số điều kiện nền tảng. Trước hết là yếu tố lợi suất, vốn là điểm thu hút truyền thống, hiện vẫn chưa đủ hấp dẫn so với các thị trường cạnh tranh trong khu vực. Bên cạnh đó, hạ tầng thị trường, đặc biệt là hệ sinh thái hỗ trợ nhà đầu tư vẫn còn những khoảng trống cần được lấp đầy.

Một yếu tố đóng vai trò then chốt trong việc tăng niềm tin cho nhà đầu tư nước ngoài chính là sự phổ biến của hoạt động xếp hạng tín nhiệm. Theo ông Duy, đây là công cụ quan trọng giúp định lượng rủi ro một cách minh bạch, hỗ trợ nhà đầu tư trong việc đưa ra quyết định mà không cần tự thẩm định từng đợt phát hành riêng lẻ. Mô hình này đã trở nên phổ biến tại các thị trường phát triển và Việt Nam cần tiếp tục thúc đẩy áp dụng rộng rãi hơn để từng bước nâng chuẩn vận hành.

Bên cạnh đó, những cải thiện về thanh khoản thông qua hệ thống giao dịch trái phiếu riêng lẻ tại Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội cũng là bước đi quan trọng. Các trái phiếu sau khi phát hành được lưu ký và thanh toán tập trung tại Trung tâm Lưu ký Chứng khoán, giúp đảm bảo an toàn giao dịch và quyền sở hữu hợp pháp cho nhà đầu tư.

Hệ sinh thái các dịch vụ tài chính hỗ trợ cũng đang được định hình. Một số tổ chức đã bắt đầu triển khai các sản phẩm như bảo lãnh tín dụng - công cụ giúp bảo vệ nhà đầu tư trong trường hợp doanh nghiệp phát hành không thể thanh toán đúng hạn. Đây là những tín hiệu tích cực cho thấy thị trường TPDN Việt Nam đang tiệm cận với các chuẩn mực quốc tế.