Sáng ngày 14/12, tại Thủ đô Seounl (Hàn Quốc), dưới sự chứng kiến của Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ, Phó Thủ tướng Lê Minh Khái, Bộ trưởng Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội Việt Nam và Bộ trưởng Bộ Y tế và Phúc lợi xã hội Hàn Quốc đã ký Hiệp định song phương về bảo hiểm xã hội (BHXH) giữa Việt Nam và Hàn Quốc. Đây là hiệp định đầu tiên của Việt Nam và Hàn Quốc trong lĩnh vực này.

Bộ trưởng Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội Đào Ngọc Dung và Bộ trưởng Bộ Y tế và Phúc lợi xã hội Hàn Quốc Kwon Deok Cheol ký kết hiệp định. Ảnh: Molisa

Tránh đóng bảo hiểm xã hội hai lần và cộng dồn thời gian đóng

Phần lớn các quốc gia đều có pháp luật quy định người lao động bắt buộc phải tham gia các chế độ BHXH, trong đó quan trọng nhất là bảo hiểm hưu trí. Trong bối cảnh trao đổi thương mại và đầu tư trên thế giới ngày càng phát triển, dòng lưu chuyển lao động giữa các nước cũng ngày càng tăng.

Người lao động khi đến một quốc gia khác làm việc thì về nguyên tắc sẽ phải tham gia đóng BHXH ở quốc gia đó. Khi về hưu thì người lao động được quyền hưởng lương hưu, trên cơ sở các khoản BHXH mà họ đã đóng trước đó ở trong nước cũng như ở nước ngoài.

Trong trường hợp giữa các quốc gia không có hiệp định song phương hay đa phương về BHXH thì việc thụ hưởng lương hưu khi người lao động về hưu sẽ rất khó khăn. Có trường hợp không thực hiện được do không có sự liên thông, kết nối hay công nhận lẫn nhau giữa các hệ thống bảo hiểm. Bởi vậy, để bảo vệ quyền lợi BHXH của người lao động, chính phủ nhiều nước cố gắng thúc đẩy để ký kết hiệp định về BHXH với quốc gia nơi có nhiều công dân nước mình đến làm việc.

Trong những năm qua, số người lao động là công dân Việt Nam sang Hàn Quốc làm việc chiếm tỷ lệ lớn trong số lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài. Bên cạnh đó, số người lao động Hàn Quốc sang Việt Nam làm việc cũng có xu hướng gia tăng. Bởi vậy, việc ký kết Hiệp định song phương về BHXH giữa Việt Nam và Hàn Quốc là một nhu cầu cấp thiết nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho sự di chuyển lao động giữa hai nước và để bảo vệ quyền lợi về BHXH cho lao động hai nước.

Nội dung chính của hiệp định có hai mục đích là: tránh đóng BHXH hai lần và cộng dồn thời gian đóng BHXH ở hai nước để làm căn cứ trả chế độ hưu trí cho người lao động có quá trình làm việc ở cả Việt Nam và Hàn Quốc.

Trước hết là tránh việc đóng hai lần BHXH. Nếu hai nước không có hiệp định song phương về BHXH thì người lao động Việt Nam khi làm việc tại Hàn Quốc và người lao động Hàn Quốc khi làm việc tại Việt Nam sẽ phải đóng BHXH tại cả Việt Nam và Hàn Quốc.

Trong trường hợp hai nước có hiệp định song phương về lĩnh vực này thì sẽ tránh được việc người lao động phải đóng BHXH hai lần. Người lao động là công dân Việt Nam và Hàn Quốc sẽ chỉ có nghĩa vụ đóng BHXH tại một nước.

Bên cạnh đó, thời gian đóng BHXH sẽ được hai bên công nhận lẫn nhau. Thời gian tham gia đóng BHXH của người lao động là công dân Việt Nam và công dân Hàn Quốc sẽ được tính là tổng thời gian mà người lao động đó đã tham gia đóng BHXH ở Việt Nam và Hàn Quốc.

Tổng thời gian này sẽ là căn cứ để Quỹ BHXH Việt Nam và Quỹ Hưu trí quốc gia Hàn Quốc xét người lao động hưởng chế độ lương hưu.

Mức hưởng chế độ mà Quỹ BHXH của mỗi nước chi trả cho người lao động khi về hưu sẽ căn cứ vào thời gian và mức đóng mà người lao động đã đóng vào quỹ đó. Công thức tính được quy định theo luật pháp của mỗi nước.

Hiệp định không có tác động đến thu - chi tài chính của quỹ bảo hiểm xã hội mỗi nước

Hiệp định đã được hai bên thống nhất gồm 5 phần với 24 điều, trong đó một số quy định chính như: phạm vi áp dụng là liên quan tới chế độ hưu trí và tử tuất theo Luật BHXH năm 2014 của Việt Nam và Luật Hưu trí quốc gia của Hàn Quốc. Đối tượng áp dụng là người lao động Việt Nam và người lao động Hàn Quốc có thời gian làm việc tại hai nước và đang chịu sự điều chỉnh của pháp luật về BHXH của hai nước;

Hiệp định quy định nguyên tắc đối xử bình đẳng, cụ thể là công dân của một bên khi làm việc trên lãnh thổ của bên kia thì được đối xử bình đẳng như công dân của nước sở tại trong việc xác định các điều kiện đóng, hưởng, chi trả các chế độ BHXH.

Một trong những nội dung quan trọng của hiệp định là quy định cách tính thời gian làm căn cứ để xác định chế độ hưu trí đối với người lao động là tính tổng thời gian mà người lao động đã tham gia đóng BHXH ở cả hai nước (cộng dồn) và cách tính các chế độ bảo hiểm là căn cứ theo luật pháp của mỗi nước.

Đánh giá tác động của hiệp định, Bộ LĐTBXH cho biết, khi hiệp định có hiệu lực, quyền lợi về BHXH của người lao động Việt Nam khi đi làm việc có thời hạn tại Hàn Quốc (cũng như người lao động Hàn Quốc làm việc tại Việt Nam) sẽ được bảo đảm bởi luật pháp của cả hai nước.

Đồng thời, thời gian để làm căn cứ xét hưởng chế độ hưu trí đối với người lao động Việt Nam có thời gian làm việc tại Hàn Quốc sẽ được bình đẳng như những người lao động Việt Nam khác. Về mức hưởng thì người lao động sẽ được hưởng đầy đủ, bình đẳng căn cứ theo cách tính mức thụ hưởng theo quy định của luật pháp mỗi nước theo nguyên tắc đóng - hưởng.

Theo hiệp định, việc đóng và hưởng được thực hiện theo nguyên tắc là người lao động đóng BHXH ở đâu thì hưởng ở đó và mức hưởng được xác định bởi thời gian và mức mà người lao động đã đóng vào quỹ BHXH tại nước đóng. Bởi vậy, việc thực hiện hiệp định sẽ không có tác động đến vấn đề thu - chi tài chính của quỹ BHXH của bên nào.