Diễn biến lãi suất và thanh khoản trong tháng đầu năm đã cho thấy bức tranh điều hành tiền tệ nhiều biến động, khi các yếu tố mùa vụ, chênh lệch tăng trưởng tín dụng - huy động và biến động bên ngoài cùng lúc tác động lên hệ thống. Theo phân tích của Công ty cổ phần Chứng khoán VNDIRECT, mặt bằng lãi suất huy động đã có dấu hiệu ổn định trở lại sau đợt tăng khoảng 50 điểm cơ bản trong tháng 12/2025 ở cả nhóm ngân hàng quốc doanh và tư nhân.

Tính đến ngày 30/1, lãi suất huy động bình quân tại nhóm ngân hàng quốc doanh ở mức 2,4% đối với kỳ hạn 3 tháng và 5,2% đối với kỳ hạn 12 tháng; trong khi nhóm ngân hàng tư nhân ghi nhận mức 4,19% cho kỳ hạn 3 tháng và 5,55% cho kỳ hạn 12 tháng. Tuy nhiên, trong bối cảnh thanh khoản hệ thống căng thẳng trở lại vào cuối tháng, áp lực huy động vẫn hiện hữu và có thể khiến mặt bằng lãi suất tăng trở lại trong các tháng tới.

Sự căng thẳng thanh khoản thể hiện rõ trên thị trường liên ngân hàng. Cuối tháng 12/2025, lãi suất qua đêm đã vọt lên 8,15% và lãi suất 1 tuần lên 9% trong ngày 31/12, phản ánh nhu cầu vốn ngắn hạn tăng cao vào cao điểm cuối năm. Bước sang tháng 1/2026, khi yếu tố thời vụ suy giảm, lãi suất tạm thời hạ nhiệt, với lãi suất qua đêm dao động 2,6 - 3,8% trong giai đoạn 9 - 22/1.

Tuy nhiên, từ cuối tháng, điều kiện thanh khoản đảo chiều nhanh chóng. Lãi suất qua đêm tăng trở lại vùng 5,3 - 5,8% trong các ngày 26 - 30/1 và đạt đỉnh 17,25% vào ngày 3/2; lãi suất 1 tuần cùng thời điểm lên tới 14%, cho thấy tình trạng thiếu hụt VND ngắn hạn mang tính cục bộ và đột ngột. Dù sau đó đã giảm, mặt bằng lãi suất vẫn duy trì ở mức cao, với lãi suất qua đêm 8,25% ngày 5/2 và 10,68% ngày 6/2, trong khi lãi suất 1 tuần dao động 8,6 - 10,1%.

Áp lực thanh khoản hình thành từ sự kết hợp của nhiều yếu tố. Nhu cầu thanh toán VNĐ gia tăng trước Tết; thu ngân sách tăng nhanh hơn chi đã hút ròng tiền khỏi hệ thống; chính sách thuế mới khiến một bộ phận hộ kinh doanh chuyển sang ưu tiên tiền mặt; đồng thời biến động giá vàng tại vùng đỉnh lịch sử kích hoạt dòng tiền đầu cơ rời khỏi hệ thống ngân hàng.

Theo số liệu của Cục Thống kê, thặng dư ngân sách tháng 1 đạt 207,7 nghìn tỷ đồng, tăng 34,3% so với cùng kỳ, khi tổng thu đạt 370,7 nghìn tỷ đồng, trong khi chi mới đạt 163 nghìn tỷ đồng. Cùng với đó, tăng trưởng tín dụng năm 2025 đạt 19%, vượt xa mức tăng huy động khoảng 15%, tạo nền thiếu hụt thanh khoản từ cuối năm.

Trước diễn biến này, Ngân hàng Nhà nước đã bơm ròng 164 nghìn tỷ đồng trong tuần kết thúc ngày 6/2, nâng tổng bơm ròng lũy kế lên 482 nghìn tỷ đồng. Đồng thời, cơ quan điều hành triển khai hoán đổi USD/VND kỳ hạn 21 ngày với hạn mức tối đa khoảng 1 tỷ USD trong giai đoạn 4 - 6/2, tương đương cung ứng khoảng 26 nghìn tỷ đồng mỗi phiên. Quy mô can thiệp lớn trong thời gian ngắn cho thấy đây được xem là cú sốc thanh khoản mang tính kỹ thuật cần xử lý nhanh để hạn chế lãi suất liên ngân hàng duy trì ở mức hai chữ số.

Ở góc độ quốc tế, bối cảnh chính sách tiền tệ Mỹ tiếp tục tác động đến kỳ vọng thị trường. Các dữ liệu kinh tế cho thấy lạm phát hạ nhiệt chậm, với PCE (chỉ số giá chi tiêu tiêu dùng cá nhân loại trừ thực phẩm và năng lượng) lõi tăng 2,8% so với cùng kỳ và CPI (chỉ số giá tiêu dùng) duy trì quanh 2,7%, trong khi thị trường lao động ổn định với tỷ lệ thất nghiệp 4,4 - 4,5%. Trên nền đó, Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) quyết định giữ nguyên lãi suất mục tiêu 3,50 - 3,75% trong kỳ họp cuối tháng 1/2026. Kịch bản cơ sở hiện nay là Fed có thể cắt giảm khoảng 50 điểm cơ bản trong cả năm, song thời điểm bắt đầu nhiều khả năng lùi sang giữa năm.

Diễn biến tỷ giá trong nước tương đối ổn định. USD/VNĐ giảm 1,3% trong tháng 1, về quanh 25.950 đồng trên thị trường liên ngân hàng, phản ánh USD suy yếu và nhu cầu VNĐ tăng theo mùa vụ. Trong bối cảnh đó, khả năng một số hợp đồng hoán đổi USD kỳ hạn 180 ngày đáo hạn cuối tháng 2 bị hủy được đánh giá cao.

Trên thị trường toàn cầu, bất định địa chính trị và chính sách gia tăng đã thúc đẩy nhu cầu tài sản trú ẩn, đồng USD suy yếu và giá vàng biến động mạnh. Các yếu tố này tiếp tục là biến số quan trọng đối với dòng tiền và mặt bằng lãi suất trong thời gian tới./.