Hiệu ứng domino lan tỏa nhiều thị trường

Tình hình xung đột tại Trung Đông đang tạo ra những phản ứng dây chuyền trên thị trường hàng hóa toàn cầu, trong đó giá dầu, kim loại quý và một số nhóm nguyên liệu đầu vào quan trọng ghi nhận biến động mạnh chỉ trong thời gian ngắn.

Eo biển Hormuz nối vịnh Ba Tư với Ấn Độ Dương được xem là “nút cổ chai” chiến lược của hệ thống năng lượng toàn cầu. Khoảng 13 triệu thùng dầu mỗi ngày, tương đương 31% tổng sản lượng dầu thô toàn cầu được vận chuyển bằng đường biển qua đây. Cùng đó, tỷ trọng lớn khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG) toàn cầu, (chủ yếu từ Qatar), cũng phụ thuộc hành lang hàng hải này.

Giá trị hàng tồn kho của Đạm Phú Mỹ cuối năm 2025 lên hơn 3.400 tỷ đồng. Ảnh: An Thư

Theo Bộ Công thương, giá dầu thế giới đã tăng khoảng 20% từ đầu năm và trong kịch bản nguồn cung tiếp tục bị gián đoạn, giá có thể tăng lên vùng 120 - 140 USD/thùng. Ngoài ra, tâm lý phòng vệ rủi ro khiến dòng tiền quay trở lại các tài sản trú ẩn an toàn. Giá vàng thế giới đã có thời điểm vượt 5.300 USD/ounce trước khi điều chỉnh trở lại, tiếp nối xu hướng tăng mạnh kéo dài trong nhiều tháng gần đây.

Một số hàng hóa khác cũng ghi nhận mức biến động đáng kể, trong đó có mặt hàng phân bón. Hợp đồng urê tương lai trên Sở Giao dịch Chicago tính đến ngày 10/3 tăng hơn 33%, lên sát ngưỡng 650 USD/tấn.

Khí tự nhiên là nguyên liệu đầu vào chủ chốt trong sản xuất urê. Vì vậy, khi giá dầu tăng, giá khí trên thị trường quốc tế thường điều chỉnh theo, kéo chi phí sản xuất urê toàn cầu đi lên. Ngoài ra, Trung Đông chiếm khoảng 20 - 25% tổng lượng xuất khẩu urê toàn cầu, 30 - 35% tổng lượng xuất khẩu ammonia và khoảng 10 - 15% tổng lượng xuất khẩu DAP, MAP. Vì vậy, nếu tuyến vận tải qua eo biển Hormuz bị gián đoạn, khoảng 15 - 20% nguồn cung phân bón thương mại toàn cầu có thể bị ảnh hưởng.

Lợi thế từ tồn kho giá thấp

Đối với Việt Nam, tác động từ biến động giá hàng hóa toàn cầu cũng không thể xem nhẹ. Điển hình, với thị trường xăng dầu, giá trị tiêu thụ nội địa năm 2025 đạt khoảng 28,6 triệu m3/tấn, tương đương bình quân 2,2 - 2,3 triệu m3/tấn mỗi tháng. Dù đã có 2 nhà máy lọc dầu lớn, Việt Nam vẫn phụ thuộc đáng kể vào nguồn nhập khẩu. Tuy vậy, ở góc độ doanh nghiệp, biến động giá hàng hóa cũng có thể tạo ra những cơ hội nhất định trong ngắn hạn, nhất là với các đơn vị đang nắm giữ lượng tồn kho được hình thành từ giai đoạn giá thấp trước đó.

Theo ông Michael Kokalari - Giám đốc Phòng Phân tích kinh tế vĩ mô và Nghiên cứu thị trường VinaCapital, một số nhóm doanh nghiệp có thể hưởng lợi ngắn hạn từ biến động giá hàng hóa.

Trong đó, các doanh nghiệp bán lẻ xăng dầu có thể ghi nhận lợi nhuận từ lượng hàng tồn kho hiện tại khi giá dầu tăng. Doanh nghiệp lọc hóa dầu hưởng lợi nhờ biên lợi nhuận lọc dầu mở rộng, trong khi các công ty dịch vụ dầu khí có thể được hưởng lợi nếu giá dầu cao thúc đẩy hoạt động thăm dò khai thác.

Ngoài ra, theo chuyên gia từ VinaCapital, doanh nghiệp sản xuất phân bón urê hoặc các doanh nghiệp kinh doanh trang sức cũng có thể hưởng lợi từ lượng hàng tồn kho được tích lũy từ trước, mở rộng biên lợi nhuận khi giá bán tăng theo giá thị trường.

Tại các doanh nghiệp này, quy mô hàng tồn kho tại thời điểm cuối năm 2025 cao hơn nhiều so với năm trước. Đơn cử, báo cáo tài chính của Công ty cổ phần Vàng bạc Đá quý Phú Nhuận (PNJ) cho thấy, giá trị tồn kho cuối năm 2025 đạt 15.835 tỷ đồng, tăng gần 22% so với cùng kỳ năm 2024.

Theo báo cáo tài chính năm 2025, giá trị hàng tồn kho của hai "ông lớn" trong ngành phân bón là Tổng Công ty Phân bón và Hóa chất Dầu khí - CTCP (Đạm Phú Mỹ) và Tổng Công ty Phân bón Dầu khí Cà Mau (Đạm Cà Mau) đều tăng mạnh. Trong đó, Đạm Phú Mỹ nâng giá trị tồn kho cuối năm 2025 lên hơn 3.400 tỷ đồng, gần gấp đôi so với đầu năm. Đạm Cà Mau ghi nhận tồn kho gần 4.800 tỷ đồng, tăng hơn 60%.

Theo ban lãnh đạo Đạm Phú Mỹ, kết quả kinh doanh 2 tháng đầu năm 2026 cũng sớm vượt xa kế hoạch tháng đề ra. Trong chia sẻ mới đây, doanh nghiệp cho biết sẽ tiếp tục duy trì vận hành ổn định, tối ưu công suất các dây chuyền sản xuất, bảo đảm nguồn cung cho thị trường trong nước, đồng thời mở rộng hoạt động xuất khẩu trong các tháng tiếp theo.

Trong khi đó, tại nhiều doanh nghiệp sản xuất và phân phối trong lĩnh vực xăng dầu, giá trị tồn kho đang ở mức thấp hơn so với các năm trước. Cuối năm 2025, tồn kho của BSR đạt 12.635 tỷ đồng, giảm đáng kể so với thời điểm cuối các năm trước đây. Quy mô hàng tồn kho của Petrolimex và PVOIL cũng giảm so với đầu năm.

Các chuyên gia lưu ý, lợi thế tồn kho giá thấp chủ yếu mang tính ngắn hạn. Nếu xung đột tại Trung Đông kéo dài và nguồn cung bị gián đoạn thực sự, chi phí đầu vào tăng mạnh có thể làm thu hẹp biên lợi nhuận của nhiều doanh nghiệp. Lợi thế từ chênh lệch giá hàng hóa hiện nay chỉ mang tính tạm thời. Trong dài hạn, sự ổn định của chuỗi cung ứng năng lượng vẫn là yếu tố quyết định đối với hoạt động của nhiều ngành kinh tế.