Luật Quản lý thuế - khơi thông nguồn lực phát triển kinh tế

Tạo cơ sở pháp lý thống nhất

Chia sẻ về những điểm mới của Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 vừa được Quốc hội thông qua, bà Nguyễn Thị Thanh Hằng - Trưởng Ban Chính sách, thuế quốc tế (Cục Thuế, Bộ Tài chính) cho biết, Luật tập trung vào các chức năng như khai, nộp, kiểm tra với trọng tâm là “đúng quy trình”, “đủ hồ sơ”.

Luật cũng khẳng định rõ nguyên tắc người nộp thuế tự khai, tự tính, tự nộp, tự chịu trách nhiệm trên cơ sở dữ liệu, hóa đơn, chứng từ điện tử. Cơ quan thuế sẽ hậu kiểm, phân tích rủi ro và hỗ trợ tuân thủ. Đây là bước chuyển từ quản lý hành chính sang quản trị tuân thủ theo chuẩn quốc tế.

Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 đưa ra nhiều quy định tốt hơn về quyền và lợi ích hợp pháp của người nộp thuế. Ảnh: SHUTTERSTOCK

Đồng thời, Luật không chỉ điều chỉnh hành vi, mà còn thiết kế hạ tầng số cho quản lý nhà nước, thúc đẩy cải cách thủ tục hành chính toàn trình và không phụ thuộc địa giới. Luật Quản lý thuế ghi nhận rõ trách nhiệm hỗ trợ, hướng dẫn, cung cấp dịch vụ công của cơ quan thuế. Theo đó, công tác hỗ trợ trở thành tiêu chí đánh giá hiệu quả của cơ quan và công chức thuế, giúp giảm tiếp xúc trực tiếp và giảm rủi ro nhũng nhiễu. Tư duy mới hướng đến cơ quan thuế là “nhà cung cấp dịch vụ công thuế”.

Luật cũng đã mở rộng khung pháp lý cho thuế thương mại điện tử, nền tảng số và giao dịch liên kết, tăng cường hợp tác, trao đổi thông tin thuế quốc tế. Theo đó, công tác quản lý thuế tại Việt Nam đang trở thành một phần của hệ sinh thái thuế toàn cầu.

Theo bà Hằng, trong bối cảnh hiện nay, nhiều hoạt động kinh doanh trên nền tảng số hoặc cung cấp dịch vụ xuyên biên giới phát sinh doanh thu tại Việt Nam nhưng không hiện diện vật lý, gây khó khăn trong việc xác định chủ thể nộp thuế. Luật đã xác định rõ tổ chức, cá nhân nước ngoài có thu nhập phát sinh tại Việt Nam, kể cả thông qua nền tảng số, là người nộp thuế, tạo cơ sở pháp lý thống nhất trong bối cảnh kinh tế số phát triển mạnh.

Để bảo đảm công bằng và chống thất thu thuế, Luật quy định rõ trách nhiệm kê khai, cung cấp thông tin, khấu trừ và nộp thuế, giúp đặt các chủ thể kinh doanh số vào cùng mặt bằng nghĩa vụ thuế. Việc quy định về quản lý thuế trong nền kinh tế số và hợp tác quốc tế thể hiện cam kết của Việt Nam trong việc thực hiện các thông lệ quốc tế, tăng tính minh bạch và dự đoán được của môi trường pháp lý thuế.

Đặc biệt, Luật đã bổ sung một chương riêng về hợp tác quốc tế và quản lý thuế quốc tế, tạo cơ sở để mở rộng trao đổi thông tin thuế với các quốc gia, tổ chức quốc tế; áp dụng các giải pháp chống chuyển giá, xói mòn cơ sở thuế; tăng cường kết nối dữ liệu với các nền tảng số. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để xử lý các vấn đề phức tạp như chuyển giá, xói mòn cơ sở thuế, trốn thuế qua biên giới.

Nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia

Một trong những điểm nổi bật của Luật Quản lý thuế (năm 2025) là gắn quản lý thuế với phát triển khu vực kinh tế tư nhân và công bằng cạnh tranh. Mục tiêu của Luật không chỉ để “thu đúng, thu đủ” tiền thuế vào ngân sách nhà nước, mà còn để khơi thông nguồn lực, nuôi dưỡng nguồn thu, thúc đẩy chính thức hóa nền kinh tế.

Theo đánh giá của bà Lê Thị Duyên Hải - Phó Tổng Thư ký Hội Tư vấn Thuế Việt Nam, Luật Quản lý thuế mới được ban hành theo hướng thay thế luật cũ đã thể hiện rõ tinh thần cải cách, khuyến khích phát triển kinh tế tư nhân, bao quát các mô hình kinh doanh mới và tạo thuận lợi hơn cho người nộp thuế. Nhiều điểm mới tại Luật không chỉ mang lại thuận lợi cho doanh nghiệp, mà còn định hình lại cách thức quản lý, thực thi nghĩa vụ thuế trong kỷ nguyên số.

Đồng quan điểm, Luật sư Đặng Thành Chung - Giám đốc Công ty luật TNHH An Ninh khẳng định, Luật Quản lý thuế có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, không chỉ trong quản lý tài chính quốc gia, bảo đảm nguồn thu, mà còn tạo môi trường minh bạch, công bằng, thuận lợi cho người nộp thuế.

Đặc biệt, các luật thuế mới góp phần tháo gỡ khó khăn, thúc đẩy doanh nghiệp phát triển theo đúng tinh thần Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân. Bởi khi đặt khu vực kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia, thì cần có khung hành lang pháp lý về thuế phù hợp để củng cố niềm tin, tạo khí thế và xung lực mới để thúc đẩy tăng trưởng, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

“Chính sách thuế rõ ràng, minh bạch, giảm thiểu chi phí tuân thủ, đây sẽ là bệ đỡ quan trọng để doanh nghiệp phát triển” - Luật sư Đặng Thành Chung nhấn mạnh.

Đối với khu vực hộ kinh doanh, việc chuyển từ cơ chế khoán sang tự xác định nghĩa vụ thuế theo doanh thu thực tế đảm bảo quyền được kê khai đúng, đủ theo thực tế phát sinh, tránh tình trạng áp đặt mang tính chủ quan như trước đây.

Tuy nhiên, bà Nguyễn Thị Thanh Hằng cũng thẳng thắn chỉ ra rằng, khi Luật đi vào cuộc sống, ngành Thuế sẽ đối mặt với những thách thức lớn, đó là Luật chuyển từ quản lý theo chức năng sang quản lý theo đối tượng, rủi ro và mức độ tuân thủ, từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”.

Đồng thời, từ ngày 1/1/2026, khi hộ kinh doanh chuyển sang tự xác định nghĩa vụ thuế theo doanh thu thực tế cũng đặt ra áp lực lớn cho ngành Thuế, vì số lượng hộ kinh doanh lớn, trình độ tuân thủ không đồng đều, có thể gây nguy cơ gia tăng chi phí tuân thủ. Một khó khăn khác là các hoạt động kinh doanh trên nền tảng số, giao dịch xuyên biên giới không có hiện diện vật lý; dữ liệu phân tán, phụ thuộc vào hợp tác quốc tế, dễ phát sinh tranh chấp về nghĩa vụ thuế. Theo đó, đòi hỏi công chức thuế phải có năng lực phân tích dữ liệu, đánh giá rủi ro; thay đổi thói quen quản lý truyền thống, sang giảm can thiệp hành chính trực tiếp.

Bà Hằng cho biết, để khắc phục những vấn đề này, ngành Thuế đã và đang tái thiết kế, chuẩn hóa quy trình nghiệp vụ, quản lý rủi ro, quản lý tuân thủ theo luật; đào tạo, bồi dưỡng lại đội ngũ công chức thuế theo hướng chuyên nghiệp, số hóa, dựa trên dữ liệu; tăng cường kiểm soát nội bộ, gắn trách nhiệm cá nhân với kết quả quản lý.