Trong hoạt động kinh doanh hiện nay, việc mua sắm tài sản, nguyên vật liệu theo hình thức trả chậm, trả góp diễn ra thường xuyên. Tuy nhiên, rào cản về thủ tục khấu trừ thuế giá trị gia tăng trước đây thường khiến doanh nghiệp rơi vào thế khó khi thanh toán không đúng theo “thời hạn trên hợp đồng”.

Nghị định 144/2026/NĐ-CP sửa đổi điểm g khoản 2 Điều 26 Nghị định 181/2025/NĐ-CP quy định chi tiết Luật Thuế giá trị gia tăng, có hiệu lực từ ngày 20/6/2026 đã mang lại một cơ chế linh hoạt và nhân văn, song vẫn kiểm soát chặt chẽ các điều kiện khấu trừ thuế giá trị gia tăng đầu vào.

Doanh nghiệp tích cực tham gia cập nhật chính sách pháp luật về thuế.

Từ quy định điều chỉnh giảm tại Nghị định 181/2025...

Nghị định 181/2025/NĐ-CP quy định: Đối với hàng hóa, dịch vụ mua trả chậm, trả góp có giá trị từ 05 triệu đồng trở lên, doanh nghiệp căn cứ vào hợp đồng bằng văn bản, hóa đơn giá trị gia tăng và chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt để khấu trừ thuế.

Trường hợp chưa đến thời điểm thanh toán theo hợp đồng, doanh nghiệp vẫn được khấu trừ thuế bình thường. Tuy nhiên, nếu đến hạn thanh toán mà doanh nghiệp không có chứng từ chuyển khoản, doanh nghiệp bắt buộc phải kê khai điều chỉnh giảm số thuế đã khấu trừ vào kỳ tính thuế phát sinh nghĩa vụ thanh toán. Trước đây, khi doanh nghiệp đã điều chỉnh giảm nhưng sau đó mới thực hiện thanh toán muộn, việc có được khấu trừ lại hay không vẫn là một khoảng trống pháp lý khiến nhiều đơn vị lúng túng.

... đến cơ chế “khôi phục quyền lợi” tại Nghị định 144/2026

Điểm g khoản 2 Điều 26 được Nghị định 144/2026/NĐ-CP quy định bổ sung rõ: Trường hợp sau khi điều chỉnh giảm, doanh nghiệp phát sinh chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt thì được kê khai, khấu trừ lại số thuế giá trị gia tăng đầu vào vào kỳ tính thuế phát sinh chứng từ thanh toán đó. Quy định này hoàn toàn phù hợp với thực tiễn giao dịch và đảm bảo quyền lợi cốt lõi của doanh nghiệp qua ba phương diện:

Thứ nhất - Thừa nhận quyền khấu trừ “tạm thời”: Doanh nghiệp vẫn được khấu trừ thuế ngay dựa trên hóa đơn và hợp đồng văn bản mà không cần chờ đến lúc thanh toán. Điều này giúp doanh nghiệp yên tâm hạch toán và quay vòng vốn.

Thứ hai - Cơ chế “tự điều chỉnh” minh bạch: Đến hạn mà chưa có chứng từ thanh toán bằng chuyển khoản, doanh nghiệp chủ động kê khai giảm thuế. Việc này được coi là quyền tự giác tuân thủ, doanh nghiệp không bị coi là khai sai hay vi phạm hành chính.

Thứ ba - Cơ chế “khôi phục quyền lợi”: Đây là điểm tích cực nhất. Nếu sau khi đã điều chỉnh giảm, doanh nghiệp hoàn thành nghĩa vụ tài chính thì được kê khai khấu trừ lại ngay tại kỳ có chứng từ thanh toán mà không phải làm tờ khai bổ sung cho kỳ cũ. Số thuế giá trị gia tăng đầu vào đó không mất đi, nó chỉ “tạm ẩn” và sẽ quay lại khi doanh nghiệp hoàn tất trách nhiệm thanh toán.

Giải pháp quản trị rủi ro thuế hiệu quả

Sự rõ ràng của chính sách giúp doanh nghiệp không còn phải quá lo lắng khi hợp đồng trả chậm bị quá hạn. Cơ chế này không chỉ bảo toàn số thuế đầu vào chính đáng mà còn tháo gỡ khó khăn về dòng tiền tạm thời cho doanh nghiệp.

Tuy nhiên, để quản trị hiệu quả, doanh nghiệp không nên chủ quan. Cần thiết lập hệ thống cảnh báo các hợp đồng sắp đến hạn để chủ động điều chỉnh thuế hoặc thanh toán kịp thời. Khi thực hiện thanh toán “muộn”, doanh nghiệp cần tách bạch chứng từ này để thực hiện quyền “khôi phục” khấu trừ ngay trong kỳ, tránh bỏ sót quyền lợi./.