Nâng hạng tái cấu trúc dòng vốn

FTSE Russell đã chính thức xác nhận nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam từ Frontier Market lên Secondary Emerging Market, với hiệu lực từ tháng 9/2026, qua đó việc được đưa vào rổ chỉ số FTSE Emerging Markets mang ý nghĩa quan trọng về mặt tái cấu trúc và định hướng dòng vốn trên thị trường. Việc Việt Nam bắt đầu hiện diện trong rổ chỉ số của thị trường mới nổi được đánh giá sẽ tạo ra những thay đổi mang tính cấu trúc đối với dòng vốn trên thị trường chứng khoán, trong đó nổi bật là sự phân hóa rõ nét giữa các nhóm cổ phiếu.

Theo ông Hoàng Việt Phương - Giám đốc Khối Nghiên cứu và Tư vấn đầu tư, Chứng khoán VNDIRECT, đây là hệ quả tất yếu khi thị trường chuyển sang một “sân chơi” với các tiêu chuẩn lựa chọn khắt khe hơn, đặc biệt dưới góc nhìn của các bộ chỉ số toàn cầu như FTSE Russell.

Ảnh minh hoạ.

Yếu tố đầu tiên chi phối khả năng thu hút dòng vốn nằm ở tiêu chí lựa chọn cổ phiếu vào rổ chỉ số. FTSE Russell đặt ra các yêu cầu cụ thể về thanh khoản, giá trị giao dịch bình quân, quy mô vốn hóa và số lượng cổ phiếu đủ điều kiện. Những doanh nghiệp không đáp ứng được các tiêu chí này sẽ không được đưa vào danh mục, qua đó hình thành sự phân tách rõ ràng giữa nhóm cổ phiếu đủ chuẩn thị trường mới nổi và nhóm vẫn nằm ngoài hoặc chỉ thuộc “vùng cận biên”. Sự khác biệt về khả năng tiếp cận dòng vốn thụ động từ các quỹ ETF và quỹ chỉ số sẽ khiến biến động giá giữa hai nhóm này ngày càng rõ rệt, đặc biệt trong các giai đoạn cơ cấu danh mục.

Bên cạnh đó, yếu tố trọng số trong chỉ số cũng đóng vai trò quan trọng trong việc định hình dòng tiền. Các cổ phiếu vốn hóa lớn, có thanh khoản cao như nhóm ngân hàng, tiêu dùng hay công nghệ thường chiếm tỷ trọng đáng kể trong rổ chỉ số và vì vậy trở thành điểm đến chính của dòng vốn thụ động. Ngược lại, các cổ phiếu vốn hóa trung bình và nhỏ, dù có thể hưởng lợi gián tiếp từ việc nâng hạng thông qua cải thiện hình ảnh thị trường, nhưng khó thu hút dòng tiền quy mô lớn nếu không nằm trong nhóm nắm giữ trọng yếu của các quỹ.

Một tiêu chí mang tính quyết định khác là tỷ lệ sở hữu nước ngoài còn lại. Trong bối cảnh thị trường Việt Nam vẫn áp dụng giới hạn sở hữu đối với một số ngành nghề, khả năng tiếp cận của nhà đầu tư nước ngoài đối với từng cổ phiếu trở thành yếu tố then chốt. Các cổ phiếu còn “room ngoại” sẽ có lợi thế rõ rệt khi được các quỹ ưu tiên lựa chọn, bởi khả năng giải ngân thực tế là điều kiện tiên quyết đối với dòng vốn quốc tế. Ngược lại, những cổ phiếu đã kín hoặc gần kín room sẽ bị hạn chế về khả năng thu hút thêm dòng tiền, dù chất lượng cơ bản có thể vẫn ở mức cao.

Song song với các tiêu chí kỹ thuật, yêu cầu về quản trị doanh nghiệp và tiêu chuẩn ESG ngày càng trở thành yếu tố quan trọng trong quyết định phân bổ vốn của nhà đầu tư quốc tế. Các quỹ đầu tư, đặc biệt từ châu Âu, có xu hướng ưu tiên những doanh nghiệp minh bạch thông tin, có cấu trúc quản trị rõ ràng và cam kết phát triển bền vững. Do đó, những doanh nghiệp đáp ứng tốt các tiêu chuẩn này không chỉ có cơ hội được đưa vào rổ chỉ số mà còn thu hút thêm dòng vốn từ các quỹ chủ động, qua đó gia tăng sức hấp dẫn trong dài hạn.

Ở góc độ ngành nghề, sự cạnh tranh trong việc thu hút dòng vốn cũng chịu ảnh hưởng từ chu kỳ kinh tế toàn cầu. Những ngành có tính tăng trưởng cao như công nghệ, bán lẻ hoặc dịch vụ tiêu dùng thường được kỳ vọng nhiều hơn trong bối cảnh kinh tế mở rộng, trong khi các ngành truyền thống như vật liệu hay năng lượng phải cạnh tranh trực tiếp với các thị trường mới nổi khác có cấu trúc tương đồng.

Giữ dòng vốn cần nền tảng vững

Tuy nhiên, theo ông Phương, việc nâng hạng chỉ là điều kiện cần, không phải điều kiện đủ để thị trường duy trì được dòng vốn bền vững. Để củng cố sức hấp dẫn trong giai đoạn hậu nâng hạng, nền tảng vĩ mô ổn định vẫn là yếu tố tiên quyết. Việc kiểm soát lạm phát, điều hành tỷ giá và lãi suất ở mức hợp lý, cùng với sự phối hợp đồng bộ giữa chính sách tiền tệ và tài khóa, sẽ tạo nền tảng cho niềm tin của nhà đầu tư quốc tế.

Cùng với đó, chất lượng tăng trưởng của doanh nghiệp niêm yết cần được cải thiện theo hướng thực chất hơn. Khi bước vào nhóm thị trường mới nổi, yêu cầu về hiệu quả kinh doanh và khả năng tạo dòng tiền sẽ trở nên khắt khe hơn, buộc các doanh nghiệp phải chứng minh năng lực thông qua kết quả tài chính bền vững thay vì dựa vào kỳ vọng.

Một yếu tố quan trọng khác là mở rộng và nâng cao chất lượng hàng hóa trên thị trường. Hiện số lượng cổ phiếu đáp ứng đồng thời các tiêu chí về vốn hóa, thanh khoản và tỷ lệ tự do chuyển nhượng theo chuẩn quốc tế vẫn còn hạn chế, ảnh hưởng đến khả năng phân bổ vốn của các quỹ lớn. Việc thúc đẩy niêm yết các doanh nghiệp đầu ngành, đặc biệt là các doanh nghiệp nhà nước có quy mô lớn và nền tảng kinh doanh ổn định, sẽ góp phần cải thiện đáng kể độ sâu của thị trường.

Cuối cùng, môi trường pháp lý và cơ chế bảo vệ nhà đầu tư cần tiếp tục được hoàn thiện. Việc đảm bảo quyền lợi cổ đông, nâng cao tính minh bạch, xử lý nghiêm các hành vi gian lận và củng cố niềm tin vào hệ thống pháp lý là điều kiện cần để giữ chân dòng vốn dài hạn. Trong bối cảnh cạnh tranh giữa các thị trường mới nổi ngày càng gia tăng, yếu tố niềm tin có ý nghĩa không kém so với các chỉ tiêu kỹ thuật.

Có thể thấy, nâng hạng mang lại cơ hội lớn nhưng đồng thời cũng đặt ra những yêu cầu cao hơn đối với thị trường. Dòng vốn quốc tế sẽ không chỉ đến dựa trên kỳ vọng mà phụ thuộc vào khả năng duy trì một môi trường đầu tư ổn định, minh bạch và có chiều sâu. Nếu đáp ứng được những điều kiện này, thị trường chứng khoán Việt Nam sẽ có nền tảng để nâng cao vị thế trong khu vực trong trung và dài hạn.