Nền tảng vĩ mô ổn định giúp thị trường chứng khoán Việt Nam giữ khả năng chống chịu trước biến động toàn cầu

PV: Xung đột Trung Đông đang làm gia tăng rủi ro địa chính trị. Theo ông, tác động của diễn biến này tới thị trường tài chính toàn cầu hiện nay ra sao, và đây là cú sốc ngắn hạn hay có thể kéo dài?

Ông Trương Đắc Nguyên

Ông Trương Đắc Nguyên: Xung đột tại Trung Đông đã nhanh chóng kích hoạt trạng thái “risk-off” trên thị trường tài chính toàn cầu, khi nhà đầu tư rút vốn khỏi các tài sản rủi ro để chuyển sang các kênh trú ẩn an toàn. Tâm lý thận trọng khiến các chỉ số chứng khoán lớn như S&P 500, Nasdaq hay Dow Jones có xu hướng điều chỉnh.

Thống kê từ các sự kiện địa chính trị trước đây cho thấy S&P 500 từng giảm trung bình khoảng 5,4%, trong khi chỉ số FTSE Emerging Markets có thể giảm tới 7% do dòng vốn rút khỏi các thị trường rủi ro.

Ngược lại, các tài sản trú ẩn như vàng, đồng USD và trái phiếu Kho bạc Mỹ đang thu hút dòng tiền phòng thủ. Giá vàng tăng gần 2% ngay sau khi xung đột bùng phát, còn chỉ số USD Index (DXY) tăng khoảng 0,8% nhờ nhu cầu nắm giữ tài sản an toàn và kỳ vọng Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) có thể trì hoãn lộ trình giảm lãi suất. Trong khi đó, các tài sản rủi ro cao như tiền số chịu áp lực điều chỉnh, còn dầu thô và cước vận tải biển tăng mạnh do lo ngại gián đoạn nguồn cung năng lượng, đặc biệt khi Iran tuyên bố phong tỏa eo biển Hormuz.

Dù vậy, kinh nghiệm lịch sử cho thấy các cú sốc địa chính trị thường chỉ gây biến động ngắn hạn mang tính tâm lý và thị trường chứng khoán có thể phục hồi trong vòng một đến hai tuần nếu xung đột không lan rộng. Yếu tố then chốt hiện nay là mức độ gián đoạn tại eo biển Hormuz, nơi trung chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu.

PV: Đối với thị trường chứng khoán Việt Nam, trong bối cảnh vĩ mô ổn định và kỳ vọng nâng hạng đang được thúc đẩy, theo ông rủi ro bên ngoài có thể làm thay đổi xu hướng trung hạn của thị trường hay chủ yếu chỉ gây biến động ngắn hạn?

Ông Trương Đắc Nguyên: Theo tôi, rủi ro từ xung đột Trung Đông đối với thị trường chứng khoán Việt Nam hiện chủ yếu mang tính tâm lý trong ngắn hạn, chưa đủ để làm thay đổi xu hướng trung hạn của thị trường. Mức độ tác động thực tế phụ thuộc chủ yếu vào hai biến số quan trọng là thời gian kéo dài của xung đột và diễn biến của giá dầu.

Nền tảng vĩ mô ổn định giúp thị trường và kinh tế Việt Nam giữ khả năng chống chịu trước biến động toàn cầu. Ảnh minh hoạ.

Trong ngắn hạn, thị trường có thể xuất hiện các nhịp rung lắc khi nhà đầu tư thận trọng hơn trước rủi ro địa chính trị toàn cầu. Tuy nhiên, kinh nghiệm từ các sự kiện trước cho thấy VN-Index thường phản ứng khá hạn chế với các xung đột tại Trung Đông, mức biến động thường dưới 1% và thị trường có thể phục hồi trong vòng một đến hai tuần nếu căng thẳng không kéo dài. Các nhịp điều chỉnh chủ yếu phản ánh sự suy giảm tạm thời của "khẩu vị" rủi ro, thay vì sự thay đổi của các yếu tố nền tảng.

Trong bối cảnh giá năng lượng và chi phí vận tải có xu hướng tăng, dòng tiền trên thị trường nhiều khả năng sẽ phân hóa theo ngành. Một số nhóm như dầu khí, vận tải biển, phân bón, hóa chất hoặc cao su có thể thu hút dòng tiền trong ngắn hạn, trong khi các ngành nhạy cảm với chi phí nhiên liệu, lãi suất hoặc tỷ giá như hàng không, bất động sản hay doanh nghiệp sử dụng đòn bẩy tài chính cao có thể chịu áp lực lớn hơn.

Về trung hạn, xu hướng của thị trường vẫn phụ thuộc chủ yếu vào các yếu tố nội tại của nền kinh tế. Nền tảng vĩ mô của Việt Nam hiện vẫn ổn định, trong khi các yếu tố hỗ trợ như tăng trưởng lợi nhuận doanh nghiệp, mùa đại hội cổ đông và tiến trình nâng hạng thị trường tiếp tục được thúc đẩy. Trong kịch bản cơ sở, nếu căng thẳng địa chính trị hạ nhiệt và không gây gián đoạn lớn đối với nguồn cung năng lượng, các nhịp điều chỉnh hiện tại nhiều khả năng chỉ mang tính kỹ thuật và thị trường có thể sớm ổn định trở lại.

Rủi ro đáng chú ý chỉ xuất hiện nếu xung đột kéo dài và lan rộng, đặc biệt trong trường hợp eo biển Hormuz bị gián đoạn khiến giá dầu vượt ngưỡng 100 USD/thùng. Khi đó, áp lực lạm phát và tỷ giá có thể gia tăng, buộc chính sách tiền tệ trong nước phải thận trọng hơn. Vì vậy, diễn biến của xung đột và biến động của giá dầu vẫn là hai yếu tố cần được theo dõi sát để đánh giá mức độ ảnh hưởng thực sự đối với thị trường.

PV: Nếu nhìn rộng hơn thị trường chứng khoán, trong bối cảnh biến động quốc tế gia tăng, theo ông đâu là những yếu tố nội tại giúp kinh tế Việt Nam duy trì khả năng chống chịu và hạn chế tác động lan truyền từ bên ngoài?

Ông Trương Đắc Nguyên: Trong bối cảnh biến động quốc tế gia tăng, kinh tế Việt Nam vẫn có một số yếu tố nội tại đóng vai trò “bệ đỡ”, giúp hạn chế tác động lan truyền từ bên ngoài. Trước hết, mức độ phụ thuộc trực tiếp của Việt Nam vào khu vực xung đột tương đối thấp.

Tổng kim ngạch thương mại với Israel chỉ chiếm khoảng 0,4% tổng kim ngạch xuất nhập khẩu, trong khi dòng vốn FDI từ Israel và Iran cộng lại chưa tới 0,1% tổng vốn đầu tư nước ngoài. Việt Nam cũng không phụ thuộc đáng kể vào nguồn cung dầu thô từ Iran, do đó tác động trực tiếp từ khu vực chiến sự là khá hạn chế, với ảnh hưởng chủ yếu đến từ kênh giá năng lượng và biến động tài chính toàn cầu.

Bên cạnh đó, môi trường chính trị ổn định và vị thế trung lập trong quan hệ quốc tế tiếp tục giúp Việt Nam duy trì sức hấp dẫn đối với dòng vốn đầu tư quốc tế. Khả năng tự chủ tương đối cao đối với một số nhóm hàng hóa thiết yếu, đặc biệt là an ninh lương thực, cũng góp phần giảm áp lực lạm phát khi giá hàng hóa thế giới biến động, trong khi mạng lưới hiệp định thương mại tự do (FTA) rộng hỗ trợ duy trì hoạt động xuất khẩu.

Ngoài ra, dư địa và sự linh hoạt trong điều hành chính sách vĩ mô vẫn là điểm tựa quan trọng. Các công cụ như điều chỉnh thuế phí xăng dầu, điều hành tỷ giá linh hoạt hoặc chính sách tài khóa có thể được sử dụng để kiểm soát áp lực lạm phát. Trong bối cảnh sức cầu trong nước còn yếu và mặt bằng giá nhiều hàng hóa vẫn ở mức thấp, lạm phát hiện vẫn được kiểm soát, giúp nền kinh tế duy trì khả năng chống chịu tương đối tốt trước các cú sốc từ bên ngoài.

PV: Xin cảm ơn ông!