Bức tranh kinh tế nhiều thách thức, sản xuất và thương mại vẫn khởi sắc

Chiều 9/4, Bộ Công thương tổ chức họp báo thường kỳ quý I/2026, cung cấp thông tin về tình hình sản xuất công nghiệp và hoạt động thương mại của ngành trong quý 3 tháng đầu năm.

Thông tin tại họp báo, ông Bùi Huy Sơn - Vụ trưởng Vụ Kế hoạch - Tài chính và Quản lý doanh nghiệp (Bộ Công thương) cho biết, bối cảnh kinh tế thế giới tiếp tục diễn biến phức tạp, khó lường, đặt ra nhiều thách thức đối với hoạt động sản xuất, thương mại của Việt Nam.

Cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn gia tăng, trong khi các xung đột tại Ukraine và Trung Đông kéo dài đã làm gián đoạn chuỗi cung ứng năng lượng, lương thực. Giá dầu và chi phí logistics tăng cao khiến chi phí sản xuất toàn cầu bị đẩy lên, kéo theo nguy cơ suy giảm tăng trưởng kinh tế. Dự báo tăng trưởng toàn cầu chỉ đạt khoảng 2,8 - 3,0% trong năm nay do chính sách tiền tệ thắt chặt và sức cầu tiêu dùng suy yếu.

Trong nước, nền tảng chính trị - xã hội ổn định tiếp tục là lợi thế quan trọng, tạo điều kiện thuận lợi cho sản xuất kinh doanh. Năm 2026 có ý nghĩa đặc biệt khi là năm đầu tiên triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2026 - 2030. Tuy nhiên, từ tháng 3/2026, giá nhiên liệu thế giới tăng mạnh đã tạo áp lực lớn lên chi phí sản xuất và vận tải trong nước.

Ông Bùi Huy Sơn - Vụ trưởng Vụ Kế hoạch - Tài chính và Quản lý doanh nghiệp thông tin tại cuộc họp.

Dù đối mặt nhiều khó khăn, ngành Công thương vẫn ghi nhận những kết quả tích cực. Chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) quý I tăng 9% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, ngành chế biến, chế tạo tiếp tục đóng vai trò động lực chính với mức tăng 9,7%. Ngành sản xuất và phân phối điện tăng 6,3%, đảm bảo cung ứng năng lượng cho nền kinh tế.

Một số ngành ghi nhận mức tăng trưởng đột phá như sản xuất sản phẩm từ khoáng phi kim loại tăng 19,7% và sản xuất kim loại tăng 22,9%, phản ánh hiệu quả từ việc đẩy mạnh đầu tư công vào các dự án hạ tầng trọng điểm. Chỉ số PMI tháng 3/2026 đạt 51,2 điểm, đánh dấu tháng thứ 9 liên tiếp duy trì trên ngưỡng 50 điểm, cho thấy niềm tin của doanh nghiệp đang được củng cố.

Hoạt động xuất nhập khẩu tiếp tục là điểm sáng. Tổng kim ngạch đạt khoảng 249,5 tỷ USD, tăng 23,2% so với cùng kỳ. Trong đó, xuất khẩu đạt 122,9 tỷ USD, tăng 19,1%. Nhóm hàng công nghiệp chế biến đạt 87,8 tỷ USD, tăng 20%, khẳng định sự phục hồi của sản xuất trong nước. Nhóm nông, lâm, thủy sản đạt 9,9 tỷ USD, tăng 6,2%, duy trì ổn định dù gặp nhiều rào cản kỹ thuật.

Thị trường trong nước tiếp tục ổn định với tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng tăng khoảng 10,9%. Nguồn cung hàng hóa dồi dào, giá cả cơ bản được kiểm soát.

Thương mại điện tử phát triển mạnh, đóng vai trò quan trọng trong lưu thông hàng hóa, đặc biệt là tiêu thụ nông sản. Trong quý I, các sàn thương mại điện tử đã gỡ bỏ gần 3.000 sản phẩm vi phạm.

Công tác quản lý nhà nước được triển khai đồng bộ trên nhiều lĩnh vực. An ninh năng lượng được đảm bảo, sản lượng điện toàn hệ thống đạt 63,6 tỷ kWh, tăng 6,1%. Hoạt động hội nhập quốc tế tiếp tục được đẩy mạnh, tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do để mở rộng thị trường.

Ngoai ra, Bộ Công thương cũng tăng cường các biện pháp phòng vệ thương mại, hiện đang quản lý 37 biện pháp đối với hàng nhập khẩu, góp phần bảo vệ sản xuất trong nước. Đồng thời, hàng xuất khẩu Việt Nam đang đối mặt với khoảng 300 vụ điều tra từ nước ngoài, đòi hỏi sự chủ động ứng phó. Công tác bảo vệ người tiêu dùng được chú trọng, với hơn 1,2 tỷ đồng tiền xử phạt vi phạm và gần 3.000 cuộc gọi khiếu nại được tiếp nhận, xử lý.

Thứ trưởng Bộ Công thương Nguyễn Sinh Nhật Tân chủ trì cuộc họp báo.

Ưu tiên hàng đầu là đảm bảo an ninh năng lượng, hướng tới tăng trưởng bền vững

Bên cạnh những kết quả tích cực, ngành Công thương vẫn đối mặt với nhiều thách thức. An ninh năng lượng chịu áp lực khi nhu cầu phụ tải tăng sớm, trong khi việc điều tiết nguồn cung còn khó khăn. Cùng với đó, tăng trưởng giữa các ngành chưa đồng đều, một số ngành như phân bón, khai thác than sụt giảm do thiếu nguyên liệu và hạn chế về công nghệ.

Một số dự án nguồn và lưới điện vẫn vướng mắc về giải phóng mặt bằng và thủ tục đầu tư, ảnh hưởng đến tiến độ triển khai. Biến động kinh tế - chính trị toàn cầu tiếp tục tác động tiêu cực đến chi phí sản xuất và hoạt động xuất nhập khẩu.

Trước bối cảnh đó, ông Bùi Huy Sơn cũng nhấn mạnh, Bộ Công thương đã đề ra các giải pháp trọng tâm nhằm duy trì đà tăng trưởng và đảm bảo ổn định thị trường. Trong đó, ưu tiên hàng đầu là đảm bảo an ninh năng lượng, với mục tiêu giảm tỷ lệ nhập khẩu ròng năng lượng từ 42% năm 2025 xuống còn 30% vào năm 2030. Việc vận hành hệ thống điện linh hoạt và xây dựng hệ thống dự trữ năng lượng quốc gia sẽ được đẩy mạnh.

Song song đó, Bộ tập trung tái cơ cấu chuỗi công nghiệp và chuỗi cung ứng, nâng tỷ lệ nội địa hóa lên 40 - 45% ở các ngành trọng điểm như dệt may, da giày, hóa chất. Việc nâng cấp công nghệ, phát triển các sản phẩm chiến lược như trí tuệ nhân tạo, robot công nghiệp cũng được chú trọng nhằm tạo nền tảng cho tăng trưởng dài hạn.

Trong lĩnh vực xuất nhập khẩu, định hướng lớn là đa dạng hóa thị trường, mở rộng sang các khu vực tiềm năng như Trung Đông và Mỹ Latinh, đồng thời đáp ứng các tiêu chuẩn xuất khẩu xanh, đặc biệt là cơ chế điều chỉnh biên giới carbon. Công tác phòng vệ thương mại tiếp tục được tăng cường để bảo vệ doanh nghiệp trong nước.

Đối với thị trường nội địa, Bộ sẽ triển khai các chương trình kích cầu tiêu dùng, kết hợp tăng cường kiểm soát hàng giả, hàng kém chất lượng trên môi trường số. Cải cách hành chính tiếp tục được đẩy mạnh, với việc cắt giảm điều kiện kinh doanh và phát triển dịch vụ công trực tuyến mức độ cao.