Hoạt động phát hành từng bước cải thiện

Theo phân tích của FiinRatings về thị trường trái phiếu doanh nghiệp (TPDN) quý I/2026, tổng giá trị phát hành trong 3 tháng đầu năm đạt khoảng 40,3 nghìn tỷ đồng, tăng 60,6% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, phát hành riêng lẻ chiếm 64,5% tổng giá trị và tăng gấp 12 lần so với cùng kỳ, trong khi phát hành đại chúng chiếm 35,5% và giảm 38%. Sau giai đoạn khá trầm lắng trong hai tháng đầu năm, hoạt động phát hành đã sôi động trở lại trong tháng 3 với giá trị đạt 31,6 nghìn tỷ đồng, tăng 84% so với cùng kỳ năm trước.

Các chuyên gia cho rằng, quý I hằng năm thường là giai đoạn phát hành kém sôi động do yếu tố mùa vụ, trước khi thị trường tăng tốc trong quý II và quý III khi nhu cầu vốn phục vụ sản xuất kinh doanh, triển khai dự án và tăng trưởng tín dụng gia tăng. Tuy nhiên, bối cảnh năm nay được đánh giá có nhiều khác biệt khi mặt bằng lãi suất vẫn duy trì ở mức cao do áp lực thanh khoản, khiến hoạt động phát hành nhiều khả năng tiếp tục diễn biến thận trọng ở cả nhóm doanh nghiệp sản xuất và ngân hàng.

Theo phân tích của ông Nguyễn Quang Thuân - Chủ tịch FiinGroup và FiinRatings, xu hướng thận trọng này xuất phát từ việc chi phí huy động vốn tăng lên, tác động trực tiếp đến lãi suất phát hành trái phiếu. Nhiều lô trái phiếu hiện được neo theo lãi suất tiền gửi kỳ hạn 12 tháng của nhóm ngân hàng Big4, khiến chi phí vốn của doanh nghiệp gia tăng đáng kể trong bối cảnh điều kiện thị trường kém thuận lợi hơn. Vì vậy, nhiều doanh nghiệp có xu hướng chờ đợi tín hiệu rõ ràng hơn về điều hành lãi suất cũng như diễn biến kinh tế vĩ mô và địa chính trị trước khi triển khai kế hoạch huy động vốn mới.

Diễn biến của mặt bằng lãi suất cũng tác động rõ đến thị trường TPDN khi cả lãi suất coupon và lợi suất giao dịch trên thị trường thứ cấp (YTM) đều tăng ở hai nhóm phát hành chính là tổ chức tín dụng và bất động sản. Các tổ chức phát hành phải chấp nhận mức lãi suất cao hơn để thu hút nhà đầu tư, phản ánh chi phí vốn tăng trong bối cảnh thị trường thận trọng hơn. Trên thị trường thứ cấp, lợi suất bình quân tăng tương ứng cho thấy nhà đầu tư đang yêu cầu mức bù rủi ro cao hơn trước áp lực thanh khoản ở các kỳ hạn gần.

Dù vậy, đại diện FiinGroup và FiinRatings cho rằng kênh TPDN vẫn sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc bổ sung nguồn vốn trung và dài hạn cho doanh nghiệp, đặc biệt trong bối cảnh tín dụng đối với lĩnh vực bất động sản tiếp tục được kiểm soát. Theo đó, trái phiếu doanh nghiệp vẫn là công cụ giúp doanh nghiệp chủ động hơn về kỳ hạn vốn và cấu trúc tài sản.

Đối với các doanh nghiệp có dự án đầy đủ pháp lý, uy tín tín dụng tốt và xếp hạng tín nhiệm cao, việc đàm phán biên độ lãi suất thấp hoặc áp dụng cấu trúc lãi suất bậc thang được đánh giá có thể tạo lợi thế về chi phí vốn so với vay ngân hàng.

Áp lực đáo hạn vẫn hiện hữu

Xét theo cơ cấu phát hành, nhóm tổ chức phát hành phi ngân hàng ghi nhận hoạt động huy động vốn tích cực với tổng giá trị phát hành đạt 28,4 nghìn tỷ đồng, chiếm 70,4% tổng giá trị toàn thị trường và tăng gấp 3,9 lần so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, nhóm bất động sản dẫn đầu với thương vụ phát hành hơn 10.196 tỷ đồng của Công ty TNHH Đầu tư Marina Center. Lô trái phiếu này có kỳ hạn 10 năm, áp dụng cơ chế lãi suất bậc thang với mức khởi điểm khoảng 4%/năm và có tài sản bảo đảm.

FiinRatings cũng ghi nhận một số tín hiệu mới trên thị trường phát hành đại chúng. Nếu trước đây kênh này chủ yếu do các ngân hàng sử dụng, thì trong quý I/2026 đã xuất hiện thêm các doanh nghiệp phi tài chính tham gia huy động vốn như Công ty CP Transimex, Công ty CP Xây dựng Coteccons và Công ty CP Nông nghiệp BAF.

“Điều này cho thấy doanh nghiệp đang bắt đầu quan tâm hơn đến kênh phát hành đại chúng trong bối cảnh các quy định mới từ Nghị định 245 có hiệu lực từ tháng 9/2025, góp phần định hình thị trường theo hướng minh bạch và chuyên nghiệp hơn” - bà Nguyễn Thảo Hạnh - Phó phòng Nghiên cứu và Dịch vụ nhà đầu tư từ FiinRatings nhận định.

Trong khi đó, nhóm ngân hàng, vốn là nhóm phát hành chủ lực của thị trường chỉ chiếm khoảng 29,6% tổng giá trị phát hành trong quý I/2026. Theo bà Hạnh, nguyên nhân chủ yếu đến từ áp lực thanh khoản gia tăng khi nhu cầu tín dụng tăng mạnh, đặc biệt vào giai đoạn trước và sau Tết Nguyên đán. Do đó, nhiều ngân hàng ưu tiên sử dụng các nguồn vốn linh hoạt như tiền gửi khách hàng, vốn liên ngân hàng hoặc kênh OMO để đáp ứng nhu cầu thanh khoản ngắn hạn thay vì đẩy mạnh phát hành trái phiếu.

Ở chiều ngược lại, thị trường ghi nhận khoảng 12,8 nghìn tỷ đồng trái phiếu có vấn đề trong quý I/2026, tăng 6,3% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, nhóm bất động sản chiếm 54,6% tổng giá trị trái phiếu có vấn đề, tiếp đến là nhóm năng lượng với tỷ trọng 43,4%, phần còn lại thuộc nhóm thương mại và dịch vụ.

“Nhiều doanh nghiệp trong nhóm năng lượng có sức khỏe tín dụng yếu kéo dài và nằm trong cùng hệ sinh thái với các tổ chức phát hành từng phát sinh vấn đề trái phiếu trước đó, trong bối cảnh dòng tiền và lợi nhuận vẫn còn hạn chế trong quá trình tái cơ cấu” - bà Hạnh cho biết.

Dù tỷ lệ trái phiếu có vấn đề phát sinh mới đã giảm từ năm 2024, phản ánh khả năng trả nợ và năng lực tài chính của nhiều tổ chức phát hành được cải thiện, các chuyên gia từ FiinRatings cho rằng mặt bằng lãi suất cao vẫn có thể tiếp tục tạo áp lực lên doanh nghiệp phát hành, đặc biệt với các lô trái phiếu lãi suất thả nổi./.