Từ “thuế khoán” đến kê khai điện tử

Chia sẻ với phóng viên TBTCO, ông Nguyễn Sỹ Phấn - Trưởng phòng Quản lý hộ kinh doanh, cá nhân và thu khác, Thuế tỉnh Đắk Lắk cho biết, hiện nay, trên địa bàn tỉnh có khoảng 64.000 hộ kinh doanh phải thực hiện kê khai thuế, bao gồm cả nhóm trên và dưới ngưỡng nộp thuế. Theo doanh thu khoán năm 2025, có hơn 8.000 hộ thuộc diện phải nộp thuế (các hộ có doanh thu trên 500 triệu đồng mỗi năm). Đây là một khu vực kinh tế quan trọng của địa phương, nhưng lâu nay, các hộ kinh doanh vẫn quen với phương thức quản lý thuế đơn giản, chủ yếu dựa vào hình thức khoán.

Sự thay đổi chính sách trong năm 2026, đặc biệt với việc triển khai Nghị định số 68/2026/NĐ-CP và Thông tư số 18/2026/TT-BTC, đặt ra yêu cầu mới: chuyển từ phương thức thuế khoán sang kê khai theo thực tế kinh doanh, đi kèm với hóa đơn điện tử và quản lý doanh thu qua tài khoản thanh toán. Điều này không chỉ giúp tăng tính minh bạch, mà còn phù hợp với xu hướng quản lý thuế hiện đại.

Công chức Thuế tỉnh Đắk Lắk hỗ trợ hộ kinh doanh kê khai thuế điện tử và xuất hoá đơn. Ảnh: Lạc Nguyên

Để hỗ trợ quá trình chuyển đổi này, Thuế tỉnh Đắk Lắk đã ban hành Kế hoạch số 03/KH-DLA và đặc biệt là Kế hoạch số 12/KH-DLA triển khai “15 ngày cao điểm” từ 10/3 đến 24/3/2026. Nội dung tuyên truyền tập trung vào các điểm mới của chính sách thuế, quyền và nghĩa vụ của hộ kinh doanh, quy định về hóa đơn điện tử, thời hạn kê khai thuế theo tháng, cũng như cảnh báo các hành vi vi phạm.

Điểm đáng chú ý là cách tiếp cận của cơ quan thuế đã thay đổi rõ rệt. Không chỉ dừng lại ở việc ban hành quy định, ngành Thuế chuyển sang “cầm tay chỉ việc” thông qua nhiều hình thức: hội nghị đối thoại, tài liệu hướng dẫn, infographic, đường dây nóng, hỗ trợ trực tuyến và trực tiếp. Các nội dung này được đăng tải rộng rãi trên website, mạng xã hội, Zalo OA và fanpage của cơ quan thuế.

Song song đó, hệ thống 11 Thuế cơ sở đã chủ động xây dựng kế hoạch riêng phù hợp với từng địa bàn, giúp việc triển khai không bị “đồng loạt, cứng nhắc” mà linh hoạt theo thực tế địa phương. Việc tổ chức tập huấn ngày 18/3/2026 với hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến cũng cho thấy nỗ lực mở rộng phạm vi tiếp cận, đảm bảo mọi hộ kinh doanh đều có cơ hội tiếp cận thông tin.

Đặc biệt, việc phát hành Sổ tay hướng dẫn thực hiện nghĩa vụ thuế được xem là một công cụ quan trọng. Tài liệu này không chỉ giúp tra cứu pháp luật, mà còn hỗ trợ hộ kinh doanh kiểm soát nghĩa vụ thuế, giảm sai sót và nâng cao sự chủ động trong hoạt động kinh doanh.

Những “nút thắt” ban đầu và bài toán đồng hành lâu dài

Dù đã có sự chuẩn bị kỹ lưỡng, quá trình chuyển đổi vẫn gặp không ít khó khăn, đặc biệt từ phía các hộ kinh doanh nhỏ lẻ. Theo ông Nguyễn Sỹ Phấn, nhiều hộ đã quen với hình thức thuế khoán, mỗi năm chỉ kê khai một lần và chủ yếu bằng phương pháp thủ công.

Khi chuyển sang kê khai điện tử, các hộ phải thực hiện nhiều bước hơn: kê khai trên cổng dịch vụ công, nộp thuế điện tử, ghi chép sổ sách kế toán để theo dõi doanh thu và tự chịu trách nhiệm về số liệu. Sự thay đổi này khiến không ít hộ kinh doanh cảm thấy bỡ ngỡ.

Không chỉ vậy, thực tế kinh doanh ngày càng phức tạp cũng đặt ra thách thức cho việc kê khai. Nhiều hộ vừa kinh doanh tại cửa hàng, vừa cho thuê bất động sản, lại đồng thời bán hàng trên các sàn thương mại điện tử. Trong khi đó, mỗi sàn có cơ chế khác nhau, có nơi hỗ trợ thanh toán và khấu trừ thuế, có nơi không. Điều này khiến nhiều hộ lúng túng trong việc xác định doanh thu và nghĩa vụ thuế.

Công chức Thuế cơ sở chủ động gặp các hộ kinh doanh để nắm bắt xử lý các vướng mắc. Ảnh: Lạc Nguyên

Ông Nguyễn Sỹ Phấn chia sẻ thêm, chính những yếu tố này khiến nhiều hộ “lo lắng và phân vân không biết sẽ kê khai như thế nào để thực hiện nghĩa vụ thuế”, do đó cần sự hướng dẫn cụ thể từ cơ quan thuế. Đây cũng là thực trạng phổ biến ở nhiều địa phương khi triển khai chính sách mới.

Tuy nhiên, điểm tích cực là cơ quan thuế đã chủ động nắm bắt và xử lý các vướng mắc ngay từ cơ sở. Đến thời điểm hiện tại, Thuế tỉnh Đắk Lắk chưa ghi nhận trường hợp nào phải xin ý kiến hướng dẫn cấp trên, cho thấy khả năng giải quyết tại chỗ khá hiệu quả.

Mục tiêu chuyển đổi số được Thuế tỉnh Đắk Lắk đặt ra khá cụ thể. Tỷ lệ kê khai, nộp thuế điện tử của hộ kinh doanh phấn đấu đạt tối thiểu 90%; tỷ lệ cài đặt và sử dụng ứng dụng eTax Mobile cũng đạt tối thiểu 90%. Đặc biệt, 100% hộ thuộc diện bắt buộc phải sử dụng hóa đơn điện tử từ máy tính tiền sẽ phải đăng ký và áp dụng theo quy định.

Hệ thống công nghệ thông tin được kỳ vọng đáp ứng toàn bộ nhu cầu thu thập, xử lý và khai thác dữ liệu, với 100% thông tin khai thuế điện tử được xử lý trong vòng 24 giờ và toàn bộ số tiền nộp thuế được hạch toán theo thời gian thực. Đây là bước tiến lớn, nếu được thực hiện hiệu quả sẽ giúp nâng cao tính minh bạch và hiệu quả quản lý.

Tuy vậy, để đạt được những mục tiêu này, yếu tố then chốt vẫn là sự đồng hành lâu dài giữa cơ quan thuế và người nộp thuế. Không chỉ trong 15 ngày cao điểm, mà xuyên suốt năm 2026 và các năm tiếp theo, công tác tuyên truyền, hỗ trợ cần được duy trì liên tục, với nội dung dễ hiểu, hình thức đa dạng và phù hợp với từng nhóm đối tượng./.