Trong bối cảnh thương mại toàn cầu biến động và cạnh tranh ngày càng khốc liệt, thương mại điện tử (TMĐT) đang nổi lên như một phương thức xuất khẩu hiệu quả, linh hoạt và giàu tiềm năng. Tại Việt Nam, xu hướng này ngày càng rõ nét khi TMĐT không chỉ thúc đẩy tiêu dùng nội địa mà còn mở rộng đáng kể không gian xuất khẩu.
Số liệu cho thấy, TMĐT Việt Nam tiếp tục duy trì đà tăng trưởng mạnh, với mức tăng 32,7%, phản ánh sự dịch chuyển rõ rệt trong hành vi tiêu dùng và phương thức phân phối. Các sàn TMĐT ngày càng trở thành kênh lưu thông hàng hóa quan trọng, góp phần tiêu thụ hiệu quả lượng lớn nông sản, thực phẩm, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận thị trường trong và ngoài nước. Đáng chú ý, chỉ trong quý I/2026, các sàn TMĐT đã gỡ bỏ gần 3.000 sản phẩm vi phạm, cho thấy nỗ lực nâng cao chất lượng thị trường, hướng tới môi trường kinh doanh minh bạch và bền vững hơn.
 |
| Tại Việt Nam, thương mại điện tử không chỉ thúc đẩy tiêu dùng nội địa mà còn mở rộng đáng kể không gian xuất khẩu. Ảnh: An Thư |
Ở góc độ xuất khẩu, TMĐT đang chứng minh vai trò là một "động cơ tăng trưởng mới". Theo các số liệu công bố, xuất khẩu qua TMĐT đã tăng tới 78% trong năm 2025 - một con số ấn tượng so với phương thức truyền thống.
Một trong những tín hiệu đáng chú ý nhất là mức độ tham gia và kỳ vọng của cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt là khu vực doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa (MSME).
Khảo sát của Access Partnership với 300 doanh nghiệp cho thấy, 97% đánh giá TMĐT là yếu tố thiết yếu cho tăng trưởng trong tương lai; 96% cho rằng kênh này giúp nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế; và 98% ghi nhận tác động tích cực đến doanh số, không chỉ trên nền tảng trực tuyến mà cả kênh truyền thống. Điều này phản ánh sự thay đổi căn bản trong tư duy kinh doanh, đó là TMĐT không còn là lựa chọn bổ sung, mà đang trở thành cấu phần trung tâm trong chiến lược mở rộng thị trường.
Các thị trường xuất khẩu chủ lực thông qua TMĐT tiếp tục là Hoa Kỳ, Trung Quốc và Vương quốc Anh, trong đó Hoa Kỳ được 82% doanh nghiệp đánh giá là thị trường tiềm năng nhất.
Theo ông Trần Thanh Hải - Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công thương), năm 2025 đánh dấu bước phát triển đáng chú ý khi quy mô TMĐT Việt Nam đạt khoảng 31 tỷ USD, lọt Top 10 thế giới và Top 3 ASEAN. Tuy nhiên, tổng giá trị xuất nhập khẩu qua kênh này mới đạt khoảng 4,45 tỷ USD - còn khá khiêm tốn so với tổng kim ngạch 930 tỷ USD của nền kinh tế. Điều này cho thấy dư địa phát triển của xuất khẩu TMĐT vẫn còn rất lớn.
Không phải ngẫu nhiên TMĐT được xem là "cú hích" cho xuất khẩu. Trong nhiều ngành hàng, đặc biệt là nội thất và thời trang, kênh này đang tạo ra tốc độ tăng trưởng vượt trội.
Theo dự báo của Access Partnership (tổ chức tư vấn toàn cầu), trong giai đoạn 2024 - 2029, xuất khẩu TMĐT ngành nội thất có thể tăng khoảng 20% mỗi năm, trong khi ngành thời trang đạt khoảng 26%, cao hơn từ 2 đến 5 lần so với xuất khẩu truyền thống. Đây đều là những ngành Việt Nam có lợi thế cạnh tranh rõ rệt nhờ nguồn nguyên liệu dồi dào, năng lực sản xuất lớn và lực lượng lao động tay nghề cao.
Hoàn thiện chính sách, xây hệ sinh thái để bứt pháỞ góc độ chính sách dài hạn, ông Hoàng Ninh - Phó Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công thương) cho biết, giai đoạn 2026 - 2030, Việt Nam sẽ tập trung vào 5 trụ cột: thực thi hiệu quả luật; quản lý dựa trên dữ liệu; thúc đẩy thương mại điện tử xuyên biên giới; phát triển hệ sinh thái bền vững; và nâng cao năng lực số cho doanh nghiệp. |
Theo đại diện Amazon, với sự thúc đẩy của TMĐT xuyên biên giới, tổng kim ngạch xuất khẩu hai ngành này có thể đạt tới 110 tỷ USD vào năm 2029.
Không chỉ gia tăng số lượng đơn hàng, TMĐT còn giúp doanh nghiệp tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng toàn cầu, qua đó nâng cao giá trị gia tăng và xây dựng thương hiệu.
Một trong những yếu tố then chốt giúp TMĐT bứt phá là sự hoàn thiện dần của khung pháp lý.
Luật Thương mại điện tử, dự kiến có hiệu lực từ tháng 7/2026, được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng pháp lý đầy đủ cho hoạt động TMĐT, đặc biệt là TMĐT xuyên biên giới. Đáng chú ý, luật đã quy định rõ việc Nhà nước hỗ trợ phát triển TMĐT, mở rộng thị trường quốc tế cho hàng hóa, dịch vụ Việt Nam.
Song song đó, Kế hoạch tổng thể phát triển TMĐT quốc gia giai đoạn 2026 - 2030 đặt mục tiêu thúc đẩy tiêu thụ sản phẩm Việt qua nền tảng số và đẩy mạnh giao dịch xuyên biên giới.
Theo bà Lê Hoàng Oanh - Cục trưởng Cục TMĐT và Kinh tế số, TMĐT không chỉ là kênh bán hàng mà đã trở thành công cụ chiến lược giúp doanh nghiệp tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng toàn cầu, giảm chi phí trung gian và nâng cao hiệu quả kinh doanh.
Dù tiềm năng lớn, xuất khẩu TMĐT vẫn đối mặt với nhiều rào cản. Trước hết là chi phí logistics xuyên biên giới - yếu tố được nhiều doanh nghiệp đánh giá là trở ngại lớn nhất. Đối với các ngành hàng cồng kềnh như nội thất, chi phí vận chuyển và kho bãi có thể làm giảm đáng kể lợi thế cạnh tranh.
Bên cạnh đó, các yêu cầu về tiêu chuẩn kỹ thuật, quy định nhập khẩu tại thị trường nước ngoài cũng đặt ra thách thức lớn, đặc biệt với doanh nghiệp nhỏ.
Ở trong nước, khoảng 44% doanh nghiệp cho biết gặp khó khăn trong việc thực hiện thủ tục liên quan đến xuất khẩu qua TMĐT. Ngoài ra, những hạn chế về nhân lực, năng lực số, sự phụ thuộc vào nền tảng quốc tế và thiếu thương hiệu nội địa cũng là những vấn đề đáng lưu ý.
Theo khảo sát, khoảng 95% doanh nghiệp cho rằng cần có một chiến lược tổng thể, dài hạn riêng cho xuất khẩu TMĐT để vượt qua các rào cản này.
Để khai thác hiệu quả tiềm năng xuất khẩu thương mại điện tử, các chuyên gia cho rằng cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Về chính sách, cần tiếp tục đơn giản hóa thủ tục hành chính, tăng cường phối hợp giữa các cơ quan quản lý và xây dựng hệ thống pháp lý minh bạch, ổn định. Về hạ tầng, việc đầu tư trung tâm logistics TMĐT quốc tế, kho ngoại quan và hệ thống thanh toán xuyên biên giới là yếu tố then chốt.
Ở cấp độ doanh nghiệp, nâng cao năng lực số được xem là điều kiện tiên quyết. Doanh nghiệp cần đầu tư vào quản trị dữ liệu, xây dựng thương hiệu, đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế và tận dụng các công cụ như trí tuệ nhân tạo, quảng cáo số.
Về phía cơ quan chức năng, bà Lê Hoàng Oanh cho rằng, để phát triển thương mại điện tử xuyên biên giới, doanh nghiệp cần đầu tư bài bản vào tiêu chuẩn, chứng nhận quốc tế, nâng cao năng lực cạnh tranh thông qua quản trị dữ liệu. Đồng thời, ứng dụng công cụ số, chủ động tham gia sàn thương mại điện tử quốc tế, ứng dụng AI, marketing số, tối ưu hoá vận hành. Ngoài ra, doanh nghiệp cũng nên tham gia các chương trình đào tạo, cập nhật thông tin thị trường, tăng cường kết nối toàn cầu.
Thực tế, các nền tảng cũng đang tích cực hỗ trợ doanh nghiệp. Đại diện Amazon (nền tảng hỗ trợ xuất khẩu trực tuyến hàng đầu thế giới) cho biết đã triển khai dịch vụ logistics trọn gói tại Việt Nam, giúp đơn giản hóa quy trình xuất khẩu và giảm chi phí. Trong khi đó, các hiệp hội như Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam (VECOM) đóng vai trò cầu nối, hỗ trợ đào tạo, chia sẻ kinh nghiệm và đề xuất chính sách.
"Xuất khẩu qua TMĐT đại diện cho cơ hội chuyển đổi quan trọng, giúp các doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam tiếp cận trực tiếp thị trường toàn cầu. VECOM cam kết hỗ trợ cộng đồng doanh nghiệp thông qua chia sẻ kiến thức, hợp tác ngành và xây dựng các đề xuất chính sách tạo điều kiện thuận lợi cho tăng trưởng xuất khẩu qua TMĐT. Đồng thời, sát cánh cùng các cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp và các bên liên quan đối với việc tạo ra lộ trình hành động khả thi, cho các doanh nghiệp Việt Nam" - Phó Chủ tịch Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam Trần Trọng Tuyến đã cam kết.
Với nền tảng chính sách ngày càng hoàn thiện, sự tham gia tích cực của doanh nghiệp và xu hướng tiêu dùng toàn cầu tiếp tục chuyển dịch sang trực tuyến, giai đoạn 2026 - 2030 được kỳ vọng sẽ là thời kỳ tăng tốc của xuất khẩu TMĐT./.
