Xuất nhập khẩu - Động lực chủ yếu của tăng trưởng kinh tế đất nước

Phát biểu khai mạc Hội nghị thúc đẩy xuất khẩu năm 2026 do Bộ Công thương tổ chức tại Hà Nội chiều ngày 29/1, ông Nguyễn Anh Sơn - Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu cho biết, năm 2025, mặc dù chịu tác động bất lợi từ môi trường quốc tế và thiên tai, bão lũ trong nước diễn biến phức tạp, hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam vẫn đạt được những kết quả tích cực.

Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu cả năm 2025 đạt 930,1 tỷ USD, tăng 18,2% so với năm 2024; cán cân thương mại thặng dư 20 tỷ USD, đánh dấu 10 năm liên tiếp xuất siêu kể từ năm 2016, tiếp tục khẳng định vai trò của xuất khẩu là một trong những động lực quan trọng của tăng trưởng kinh tế.

Tuy nhiên theo ông Sơn, xuất khẩu Việt Nam đang đứng trước nhiều khó khăn và thách thức mới. Môi trường thương mại toàn cầu kém ổn định hơn do căng thẳng địa chính trị, điều chỉnh thuế quan và xu hướng bảo hộ. Các yêu cầu về tiêu chuẩn xanh, phát triển bền vững và chuyển đổi số ngày càng cao, trong khi năng lực nội tại của nhiều doanh nghiệp Việt Nam còn hạn chế.

Ông Nguyễn Anh Sơn - Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu phát biểu tại hội nghị.

Tại hội nghị, các đại biểu cũng thống nhất nhận định, tăng trưởng xuất khẩu của Việt Nam vẫn còn đối mặt với nhiều thách thức nội tại như mức độ phụ thuộc lớn vào khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, sự phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu của nhiều ngành hàng, năng lực xây dựng thương hiệu và khả năng đáp ứng đồng bộ các tiêu chuẩn cao của thị trường quốc tế còn hạn chế, đặc biệt đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Ông Cấn Văn Lực - Ủy viên Hội đồng Tư vấn chính sách của Thủ tướng Chính phủ, chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV cho biết, không chỉ chịu sức ép từ bên ngoài, cơ cấu xuất khẩu của Việt Nam cũng đang bộc lộ những điểm cần suy ngẫm. Một số nhóm hàng công nghệ cao như điện tử, điện máy tiếp tục gia tăng tỷ trọng, trong khi ngành truyền thống như dệt may, da giày dù vẫn tăng trưởng nhưng đang có dấu hiệu chậm lại về thị phần...

Đáng chú ý, sự phụ thuộc lớn vào một số thị trường trọng điểm khiến dư địa ứng phó của doanh nghiệp Việt Nam trở nên hạn hẹp hơn khi thị trường này biến động. Xuất nhập khẩu dịch vụ đang là điểm nghẽn trong đóng góp của khu vực ngoại thương đối với tăng trưởng kinh tế.

Năm 2026, kim ngạch xuất khẩu phải đạt khoảng 45 - 46 tỷ USD mỗi tháng

Ông Nguyễn Anh Sơn nhấn mạnh, Nghị quyết số 01/NQ-CP ngày 8/1/2026 của Chính phủ về nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, Dự toán ngân sách nhà nước năm 2026 đã đặt mục tiêu, tốc độ tăng tổng kim ngạch xuất khẩu năm 2026 đạt khoảng 15 - 16% so với năm 2025.

Như vậy, để đạt được mục tiêu này, kim ngạch xuất khẩu cả năm cần đạt khoảng 546 - 550 tỷ USD. Điều này đồng nghĩa với việc bình quân mỗi tháng, Việt Nam phải xuất khẩu được khoảng 45 - 46 tỷ USD. Đây là mục tiêu thách thức, đòi hỏi nỗ lực cao độ của các ngành, các địa phương và doanh nghiệp ngay từ những ngày đầu năm.

Đồng tình quan điểm này, ông Cấn Văn Lực cũng cho rằng, mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu 15 - 16% năm 2026 mà Chính phủ giao cho ngành Công thương là rất thách thức, khi dự báo hiện nay mới chỉ nghiêng về kịch bản tăng trưởng 12 - 14%.

Vì vậy, theo ông Cấn Văn Lực, thúc đẩy xuất nhập khẩu trong giai đoạn tới không thể chỉ dừng ở mục tiêu tăng kim ngạch mà cần chuyển mạnh sang nâng cao chất lượng tăng trưởng; đòi hỏi sự kết hợp đồng bộ giữa chính sách thương mại, xúc tiến xuất khẩu, phát triển logistics, tài chính hỗ trợ và nâng cao chất lượng thể chế và khâu tổ chức thực thi.

Quang cảnh hội nghị.

Trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều biến động và thương mại toàn cầu bước vào giai đoạn điều chỉnh, xuất nhập khẩu vẫn giữ vai trò quan trọng với tăng trưởng của Việt Nam, song yêu cầu đặt ra đã khác trước. Không chỉ là mở rộng quy mô hay gia tăng kim ngạch, bài toán hiện nay là nâng cao chất lượng tăng trưởng, gia tăng giá trị giữ lại và củng cố năng lực tự chủ của nền kinh tế.

"Để xuất nhập khẩu tiếp tục phát huy vai trò động lực, cần cách tiếp cận toàn diện hơn; trong đó, kết hợp hài hòa giữa phát triển xuất khẩu hàng hóa và dịch vụ, nâng cao nội lực doanh nghiệp trong nước, cải thiện chất lượng thể chế và hiệu quả tổ chức thực thi. Đây không chỉ là yêu cầu trước mắt mà là nền tảng quan trọng để xuất nhập khẩu Việt Nam phát triển bền vững trong giai đoạn tới" - ông Cấn Văn Lực nói.

Để hoàn thành mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu trên 15% theo chỉ đạo của Chính phủ, Bộ Công thương xác định tập trung triển khai 6 nhóm giải pháp trọng tâm trong năm 2026. Đó là phát triển sản xuất, tạo thêm mặt hàng xuất khẩu mới, nâng cao giá trị gia tăng và hàm lượng nội địa, chuyển mạnh từ gia công sang sản xuất, xuất khẩu.

Cùng với đó, nâng cao khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật, môi trường và chủ động ứng phó với các rào cản thương mại, biện pháp phòng vệ thương mại; tăng cường kết nối doanh nghiệp trong nước với khu vực FDI và các doanh nghiệp lớn toàn cầu, phát triển cụm liên kết ngành và chuỗi cung ứng khép kín.

Bộ Công thương sẽ theo dõi sát điều chỉnh chính sách thương mại của các nước lớn, đổi mới công tác thông tin thị trường, xúc tiến thương mại và ứng dụng chuyển đổi số; khai thác hiệu quả các Hiệp định thương mại tự do, đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, phát triển các thị trường mới; tiếp tục cải cách thủ tục hành chính, đơn giản hóa kiểm tra chuyên ngành trong lĩnh vực xuất nhập khẩu./.