Doanh nghiệp Việt giữa biến số tỷ giá

Trợ lực cho xuất khẩu

Cuối năm 2025, tỷ giá USD/VND tại các ngân hàng thương mại đóng cửa ở mức 26.377 đồng đổi 1 USD, giảm nhẹ 0,04% so với tháng trước, nhưng tăng hơn 3,2% so với đầu năm. Nếu xét tỷ giá trên thị trường tự do, theo tính toán của một số đơn vị, đồng nội tệ đã mất giá khoảng 4,2% so với thời điểm đầu năm 2025, thậm chí cao hơn ở một số thời điểm. Áp lực tỷ giá chỉ thực sự dịu lại trong 3 tháng cuối năm, khi Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đẩy mạnh bán ngoại tệ can thiệp và nâng lãi suất OMO (nghiệp vụ thị trường mở) nhằm ổn định kỳ vọng thị trường.

Không chỉ với USD, nhiều đồng tiền mạnh khác cũng ghi nhận mức tăng đáng kể so với VND. Theo số liệu tỷ giá tại Vietcombank, thời điểm 31/12/2025, EUR/VND tăng khoảng 16%, GBP/VND tăng hơn 10%, trong khi JPY/VND tăng gần 4% so với đầu năm 2025.

Cuối năm 2025, tỷ giá USD/VND tại các ngân hàng thương mại đóng cửa ở mức 26.377 đồng đổi 1 USD. Ảnh: Đức Thanh

Với các doanh nghiệp "xuất siêu" có nguồn thu ngoại tệ lớn nhờ xuất khẩu, tỷ giá tăng giúp hàng hóa xuất khẩu trở nên cạnh tranh hơn. Cùng với đó, khi một lượng ngoại tệ thu về, giá trị quy đổi sang đồng nội tệ cũng cao hơn nhờ tỷ giá. Nhận nguồn thu đáng kể bằng đồng Yên Nhật, một trong những động lực tăng trưởng của Công ty cổ phần FPT trong năm 2025 là mảng dịch vụ công nghệ thông tin nước ngoài, với doanh thu đạt gần 35.400 tỷ đồng, tăng 14,3% so với năm trước. Trong đó, thị trường Nhật Bản ghi nhận mức tăng trưởng doanh thu lên tới 25,4%.

Tuy nhiên, không phải doanh nghiệp xuất khẩu nào cũng hưởng lợi trọn vẹn từ biến động tỷ giá. Công ty cổ phần Thực phẩm Sao Ta (Fimex) là một ví dụ. Năm 2025, "ông lớn" xuất khẩu ngành tôm này ghi nhận doanh thu kỷ lục (8.185 tỷ đồng), tăng 18% so với năm 2024 và vượt 25% kế hoạch đề ra, nhưng lợi nhuận không đạt mục tiêu. Lãnh đạo Fimex cho biết, công ty con Thực phẩm Khang An suy giảm, khi giá nguyên liệu quý IV/2025 tăng cao, khiến nhiều đơn hàng xuất khẩu không đạt kỳ vọng. Ngoài ra, các khoản chi phí liên quan đến hoạt động xuất khẩu (bao gồm thuế chống bán phá giá và thuế chống trợ cấp) tăng từ 68 tỷ đồng trong năm 2024, lên tới 161 tỷ đồng trong năm 2025, khiến lợi nhuận hao hụt, bất chấp doanh thu tăng trưởng đáng kể.

Dè chừng khi nặng gánh nợ ngoại tệ

Có thể thấy, xu hướng tăng của tỷ giá là áp lực hiện hữu với các doanh nghiệp có dư nợ ngoại tệ lớn. Lần đầu tiên sau nhiều năm, Công ty cổ phần Nhiệt điện Hải Dương (HND) không còn phát sinh chi phí tài chính liên quan đến lỗ chênh lệch tỷ giá, nhờ đã sớm tất toán toàn bộ khoản vay ngoại tệ cho các dự án vào tháng 12/2024.

Đặc thù của doanh nghiệp phát điện là các khoản đầu tư lớn ở giai đoạn đầu, đòi hỏi nguồn vốn lớn để tài trợ. Trong các năm trước, Nhiệt điện Hải Dương thực hiện các khoản vay bằng USD và JPY, chủ yếu thông qua các khoản vay lại từ EVN với nguồn vốn từ các ngân hàng nước ngoài. Do vậy, doanh nghiệp này chịu rủi ro lớn trước biến động tỷ giá. Năm 2024, Nhiệt điện Hải Dương lỗ chênh lệch tỷ giá 16,85 tỷ đồng do USD tăng giá trong năm, nhưng đến cuối năm 2024, công ty đã trả hết nợ vay ngoại tệ.

Chưa thể tất toán ngay, nhưng phòng ngừa rủi ro tỷ giá cũng giúp không ít doanh nghiệp “hạ nhiệt” chi phí tài chính, tiêu biểu là Công ty cổ phần Nước - Môi trường Bình Dương (Biwase). Theo chia sẻ của lãnh đạo Biwase, việc chủ động ký kết hợp đồng phái sinh lãi suất - hoán đổi tiền tệ chéo (CCS) đã giúp doanh nghiệp chuyển một phần khoản vay sang lãi suất và tỷ giá cố định. Nhờ đó, chi phí lãi vay năm 2025 giảm 43,56 tỷ đồng, trong khi lỗ chênh lệch tỷ giá cuối kỳ giảm 52,49 tỷ đồng so với cùng kỳ năm trước. Chi phí phòng ngừa rủi ro thấp hơn nhiều so với khoản lỗ chênh lệch khi tỷ giá biến động bất lợi.

Cần tiếp tục cẩn trọng

Năm 2026, tỷ giá được dự báo ổn định hơn so với 2 năm trước. Chuyên gia từ Công ty Chứng khoán Kafi nhận định, mức độ trượt giá của VND có khả năng chỉ ở mức 2 - 2,5% so với thời điểm đầu năm, thấp hơn đáng kể so với năm 2025. Nguyên nhân bởi nguồn cung ngoại tệ có thể cải thiện nhờ chênh lệch lãi suất giữa Mỹ và Việt Nam thu hẹp, thị trường vàng được siết chặt quản lý và kỳ vọng dòng vốn ngoại quay trở lại khi thị trường chứng khoán nâng hạng cùng triển vọng FDI, xuất khẩu ổn định.

Cùng quan điểm, ông Phạm Hồng Hải - Tổng Giám đốc Ngân hàng TMCP Phương Đông (OCB) cho rằng, áp lực tỷ giá năm 2026 giảm so với năm trước nhờ lãi suất VND tăng và kỳ vọng Cục Dự trữ Liên bang Mỹ bước vào chu kỳ nới lỏng. Tuy nhiên, ông Hải đặc biệt nhấn mạnh, doanh nghiệp nhập khẩu và vay ngoại tệ không nên chủ quan, mà cần chủ động sử dụng các công cụ phòng ngừa rủi ro của ngân hàng để ổn định chi phí đầu vào.

Ngay cả với doanh nghiệp xuất khẩu lớn như FPT cũng thường xuyên đánh giá rủi ro tỷ giá. Một số biện pháp quản trị được FPT áp dụng bao gồm thực hiện chính sách phòng ngừa tỷ giá, các hợp đồng hoán đổi tiền tệ và các chính sách bán hàng linh hoạt dựa trên biến động tỷ giá.

FPT cho biết, hiện có 26 dự án công nghệ thông tin quy mô lớn trúng thầu, mỗi dự án trị giá trên 10 triệu USD, tăng gấp đôi cùng kỳ năm trước. Quy mô hợp đồng càng lớn, rủi ro tỷ giá càng không thể xem nhẹ. Thực tế, FPT từng chịu tác động tiêu cực khi VND tăng giá mạnh theo USD, qua đó đồng nội tệ lên giá đáng kể so với JPY. Tỷ giá có thể đảo chiều nhanh hơn dự báo, vì vậy, doanh nghiệp cần có chiến lược phòng ngừa bài bản để giữ an toàn tài chính cho doanh nghiệp.