Tạo thuận lợi tối đa cho người dân và doanh nghiệp

Theo mô hình mới, hệ thống Hải quan hiện được tổ chức theo 3 cấp, gồm Cục Hải quan, các chi cục hải quan khu vực, hải quan cửa khẩu và ngoài cửa khẩu.

Ông Nguyễn Văn Thọ - Cục trưởng Cục Hải quan (Bộ Tài chính) cho hay, sau khi tiến hành sắp xếp, tổ chức bộ máy trong năm 2025, số đầu mối toàn ngành giảm khoảng 53,77%, từ 902 đơn vị xuống còn 417 đơn vị. Những con số này cho thấy mức độ quyết liệt và thực chất trong công tác tinh gọn bộ máy, phù hợp với chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước về xây dựng nền hành chính tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả.

Hải quan Việt Nam hướng đến mục tiêu hải quan số, hải quan thông minh, đáp ứng nhu cầu tăng trưởng xuất nhập khẩu mạnh mẽ của nền kinh tế. Ảnh: An Thư

Việc sắp xếp lại bộ máy nhằm khắc phục những hạn chế, tồn tại trong mô hình cũ, đặc biệt là tình trạng phân tán đầu mối, chồng chéo chức năng, làm giảm hiệu quả chỉ đạo, điều hành và gây lãng phí nguồn lực. "Trong bối cảnh yêu cầu quản lý hải quan ngày càng phức tạp, phạm vi quản lý mở rộng, khối lượng công việc tăng nhanh cùng với sự phát triển mạnh mẽ của thương mại quốc tế, thương mại điện tử xuyên biên giới, mô hình tổ chức mới giúp ngành Hải quan chủ động thích ứng, nâng cao năng lực dự báo, kiểm soát rủi ro và đáp ứng tốt hơn yêu cầu quản lý trong giai đoạn mới" - ông Nguyễn Văn Thọ khẳng định.

Cùng với dấu ấn mang tính lịch sử nêu trên, công tác cải cách thủ tục hành chính của ngành Hải quan trong năm 2025 cũng là điểm nhấn được cộng đồng doanh nghiệp ghi nhận.

Trao đổi với phóng viên Báo Tài chính - Đầu tư, ông Đậu Anh Tuấn - Phó Tổng Thư ký Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đánh giá, bước đột phá cải cách của ngành Hải quan trong năm qua là việc hoàn thiện hành lang pháp lý, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp công nghệ cao, đáp ứng yêu cầu cải cách theo tinh thần các nghị quyết chiến lược của Bộ Chính trị, các nghị quyết của Quốc hội, Chính phủ; tháo gỡ được những vướng mắc trong thể chế, quy định về hải quan đã tồn tại lâu nay.

Một trong những điểm sáng nổi bật của ngành Hải quan trong năm 2025 là việc chủ động tham mưu, đề xuất sửa đổi, bổ sung Luật Hải quan và các văn bản pháp luật liên quan, nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp, nhất là trong các lĩnh vực công nghệ cao, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.

Lần đầu tiên, Luật Hải quan quy định cơ chế tạo thuận lợi đặc thù cho doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực công nghệ cao, công nghiệp bán dẫn. Các doanh nghiệp này được áp dụng chế độ ưu tiên mà không phải đáp ứng điều kiện về kim ngạch xuất nhập khẩu và điều kiện tuân thủ pháp luật hải quan, pháp luật thuế trong 2 năm liên tục như doanh nghiệp thông thường.

Bên cạnh đó, việc thiết lập cơ chế “làn xanh” cho các doanh nghiệp phụ trợ, doanh nghiệp chế xuất, cùng các quy định mới về thủ tục xuất khẩu, nhập khẩu, mua bán hàng hóa giữa doanh nghiệp chế xuất trong nội địa đã giúp rút ngắn thời gian thông quan, đơn giản hóa thủ tục, tiệm cận thông lệ quốc tế và khu vực.

Với quan điểm lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ, ngành Hải quan đã đẩy mạnh rà soát, cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục, loại bỏ các khâu trung gian không cần thiết, chuẩn hóa quy trình nghiệp vụ theo hướng rõ ràng, minh bạch, dễ thực hiện và dễ giám sát. Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong tiếp nhận, xử lý hồ sơ, thông quan điện tử đã góp phần rút ngắn đáng kể thời gian thông quan, giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.

Hải quan số - đòn bẩy cho tăng trưởng xuất nhập khẩu

Một trong 10 sự kiện nổi bật của ngành Hải quan năm 2025 là tổng kim ngạch xuất nhập khẩu lần đầu tiên vượt mốc 900 tỷ USD (đạt khoảng 930 tỷ USD), nối dài chuỗi kỷ lục sau gần một thập kỷ tăng trưởng liên tục.

Đằng sau các con số ấn tượng đó là nỗ lực cải cách mạnh mẽ của ngành Hải quan trong việc đơn giản hóa thủ tục hành chính, cắt giảm chi phí tuân thủ, triển khai đồng bộ ứng dụng công nghệ số, tự động hóa quy trình nghiệp vụ, từng bước xây dựng hải quan số - hải quan thông minh.

Riêng trong năm 2025, nhiều nền tảng số trọng yếu đã được ngành Hải quan đẩy mạnh triển khai, như Cổng thông tin một cửa quốc gia, kết nối với nhiều bộ, ngành; hệ thống công nghệ thông tin thực hiện hải quan số; phân luồng tờ khai thông minh, tự động hóa quy trình giám sát; ứng dụng seal định vị điện tử đối với hàng hóa vận chuyển chịu giám sát hải quan... Các nền tảng này giúp rút ngắn thời gian thông quan, giảm chi phí logistics, đồng thời tăng độ minh bạch trong quản lý.

Với sự chủ động, tích cực triển khai đồng bộ nhiều giải pháp cải cách, tính đến cuối năm 2025, hàng chục triệu hồ sơ điện tử đã được xử lý qua hệ thống dịch vụ công trực tuyến; hơn 83.000 doanh nghiệp đăng ký tài khoản trên Cổng thông tin một cửa quốc gia. Đây là bước tiến quan trọng trong lộ trình hiện đại hóa, hướng tới môi trường giao thương số hóa toàn diện.

Có thể thấy, những nỗ lực không ngừng của ngành Hải quan trong việc tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu đã góp phần đưa Việt Nam vào nhóm 25 nền kinh tế có trị giá xuất nhập khẩu lớn nhất toàn cầu. Theo đánh giá của Tổ chức Thương mại thế giới, hiện Việt Nam xếp thứ 21 về xuất khẩu và xếp thứ 20 về nhập khẩu trên toàn cầu, tăng 11 bậc về xuất khẩu và 12 bậc về nhập khẩu so với thứ hạng của 10 năm trước - một bước tiến mang ý nghĩa chiến lược đối với vị thế kinh tế quốc gia.