Trong bối cảnh Việt Nam đang triển khai thí điểm thị trường tài sản mã hóa theo Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP, việc ban hành cơ chế xử phạt được xem là mắt xích quan trọng nhằm bảo đảm hiệu lực thực thi của các quy định quản lý. Nghị định số 284/2026/NĐ-CP (Nghị định 284) được xây dựng trên cơ sở cụ thể hóa các quy định của Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP, đồng thời bảo đảm sự thống nhất với Luật Công nghiệp công nghệ số; Luật Phòng, chống rửa tiền; Luật Phòng, chống khủng bố và Luật Xử lý vi phạm hành chính.
Nghị định gồm 4 chương, 23 điều, quy định đầy đủ về hành vi vi phạm, hình thức xử phạt, biện pháp khắc phục hậu quả, thẩm quyền lập biên bản và xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tài sản mã hóa. Đối tượng áp dụng bao gồm tổ chức phát hành tài sản mã hóa, tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa, nhà đầu tư trong và ngoài nước cùng các tổ chức, cá nhân có liên quan đến hoạt động phát hành, giao dịch và cung cấp dịch vụ trên thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam.
 |
| Hoàn thiện chế tài xử phạt để bảo đảm kỷ cương thị trường tài sản mã hóa. Ảnh: T.L |
Theo quy định, các hình thức xử phạt chính gồm cảnh cáo và phạt tiền. Tùy tính chất, mức độ vi phạm, tổ chức, cá nhân còn có thể bị áp dụng các hình thức xử phạt bổ sung như đình chỉ hoạt động, tước quyền sử dụng giấy phép hoặc tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm. Bên cạnh đó là nhiều biện pháp khắc phục hậu quả như buộc cải chính thông tin, hoàn trả tiền cho nhà đầu tư, nộp lại khoản thu lợi bất hợp pháp hoặc gỡ bỏ các nền tảng, hệ thống được sử dụng để thực hiện hành vi vi phạm.
Đáng chú ý, mức phạt tiền tối đa được quy định là 200 triệu đồng đối với tổ chức và 100 triệu đồng đối với cá nhân. Đây là mức xử phạt tương ứng với quy định trong lĩnh vực công nghiệp công nghệ số theo Luật Xử lý vi phạm hành chính.
Một điểm đáng chú ý của Nghị định 284 là phạm vi điều chỉnh khá toàn diện khi bao phủ gần như toàn bộ các chủ thể tham gia thị trường tài sản mã hóa.
Đối với hoạt động chào bán, phát hành tài sản mã hóa, nghị định quy định nhiều mức xử phạt khác nhau tùy theo tính chất vi phạm. Những hành vi như cung cấp thông tin sai lệch, không công bố bản cáo bạch, phát hành không đúng điều kiện hoặc không đúng đối tượng có thể bị phạt tới 200 triệu đồng, đồng thời bị đình chỉ hoạt động phát hành 3 - 12 tháng; buộc cung cấp thông tin chính xác, đầy đủ hoặc buộc hủy bỏ đợt chào bán, phát hành và trả lại toàn bộ số tiền thu được từ đợt chào bán phát hành.
Đối với đơn vị tổ chức thị trường giao dịch tài sản mã hóa, Nghị định cũng đặt ra các chế tài nghiêm khắc đối với hành vi hoạt động khi chưa được cấp phép, hoạt động sai nội dung giấy phép hoặc không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ sau khi bị thu hồi giấy phép. Trường hợp cung cấp dịch vụ khi chưa được cấp phép có thể bị xử phạt tới 200 triệu đồng, đồng thời bị tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm và buộc nộp lại toàn bộ khoản lợi bất hợp pháp.
Đối với các tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa, Nghị định xây dựng hệ thống chế tài khá chi tiết, từ các lỗi hành chính như chậm công bố thông tin, không công khai biểu phí, cho đến các vi phạm nghiêm trọng như không xác minh danh tính khách hàng, không quản lý tách biệt tài sản của khách hàng, không bảo đảm an toàn hệ thống công nghệ thông tin hoặc không bảo vệ tài sản của nhà đầu tư. Mức xử phạt cao nhất đối với nhóm hành vi này cũng lên tới 200 triệu đồng, kèm theo hình thức đình chỉ hoạt động 1 - 6 tháng tùy mức độ vi phạm.
Bên cạnh các tổ chức cung cấp dịch vụ, nhà đầu tư cũng phải tuân thủ các quy định của chương trình thí điểm. Nhà đầu tư trong nước giao dịch tài sản mã hóa ngoài các tổ chức được Bộ Tài chính cấp phép hoặc tham gia các đợt phát hành không đúng đối tượng đều có thể bị xử phạt theo quy định.
Một trong những điểm nổi bật của Nghị định 284 là dành dung lượng đáng kể để quy định trách nhiệm của các tổ chức cung cấp dịch vụ trong việc bảo vệ nhà đầu tư và bảo đảm an toàn thị trường.
Theo đó, các tổ chức phải thực hiện đầy đủ việc nhận diện khách hàng, lưu trữ dữ liệu, giám sát giao dịch, quản lý tách biệt tài sản của khách hàng với tài sản của doanh nghiệp, bảo đảm hệ thống công nghệ thông tin vận hành an toàn và thường xuyên cung cấp thông tin cho cơ quan quản lý. Những vi phạm liên quan đến các nghĩa vụ này đều bị xử lý nghiêm với mức phạt từ vài chục triệu đồng đến 200 triệu đồng tùy hành vi.
Nghị định cũng quy định riêng chế tài đối với các hành vi thu thập, mua bán, trao đổi hoặc công khai trái phép dữ liệu tài khoản tài sản mã hóa. Đây là nhóm hành vi tiềm ẩn nhiều rủi ro trong môi trường số, có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi và tài sản của nhà đầu tư. Ngoài mức phạt tiền lên tới 200 triệu đồng đối với tổ chức, các đối tượng vi phạm còn có thể bị đình chỉ hoạt động giao dịch và buộc nộp lại toàn bộ khoản lợi bất hợp pháp.
Đặc biệt, Nghị định dành một chương quy định các chế tài liên quan đến phòng, chống rửa tiền, phòng, chống tài trợ khủng bố và phòng, chống tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt. Các nghĩa vụ về nhận biết khách hàng, đánh giá rủi ro, giám sát giao dịch, báo cáo giao dịch đáng ngờ và lưu trữ thông tin đều được quy định cụ thể. Tùy tính chất vi phạm, mức xử phạt đối với tổ chức dao động từ 80 - 200 triệu đồng, kèm theo hình thức đình chỉ hoạt động đối với các hành vi nghiêm trọng.
Không chỉ quy định về mức xử phạt, Nghị định 284 còn xác định rõ thẩm quyền của các cơ quan có liên quan trong việc lập biên bản, thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm. Thẩm quyền xử phạt được giao cho các cơ quan tài chính, chứng khoán, ngân hàng, lực lượng công an và chủ tịch UBND cấp tỉnh theo chức năng, nhiệm vụ được pháp luật quy định./.
