Minh bạch, thống nhất về khai báo hải quan

Song Linh
(TBTCO) - Dự thảo Thông tư hướng dẫn về phân loại hàng hóa, phân tích để phân loại hàng hóa đang được Bộ Tài chính lấy ý kiến nhằm hoàn thiện khung pháp lý theo hướng minh bạch, thống nhất về khai báo hải quan, hạn chế tình trạng một mặt hàng khai báo khác biệt về mã số, thuế suất, qua đó giảm tranh chấp, tạo thuận lợi thương mại.
aa

Hoàn thiện phân loại hàng hóa, mở đường cho Hải quan số

Trong bối cảnh thương mại quốc tế thay đổi nhanh, hàng hóa ngày càng phức tạp, tích hợp nhiều vật liệu, công nghệ và chức năng mới, hệ thống quy định hiện hành bộc lộ những khoảng trống cần điều chỉnh.

Theo Cục Hải quan, phân loại hàng hóa luôn được xem là “điểm đầu” của toàn bộ chuỗi quản lý hải quan. Chỉ cần xác định sai bản chất hàng hóa hoặc áp sai mã số, hàng loạt hệ quả sẽ phát sinh, từ áp dụng sai chính sách quản lý, xác định không đúng nghĩa vụ thuế đến phát sinh khiếu nại, tranh chấp hoặc nguy cơ thất thu ngân sách.

Trên thực tế, hiện nay, nảy sinh bất cập, điển hình như một lô hàng nhập khẩu linh kiện điện tử từng được doanh nghiệp khai theo một nhóm mã với mức thuế thấp hơn, trong khi cơ quan hải quan xác định hàng hóa có cấu tạo và công dụng khác, phải áp mã khác với nghĩa vụ thuế cao hơn. Không ít vụ việc tương tự đã dẫn tới khiếu nại, truy thu, kéo dài thời gian thông quan và làm tăng chi phí tuân thủ.

Minh bạch, thống nhất về khai báo hải quan
Cán bộ hải quan phân tích, giám định hàng hoá xuất nhập khẩu. Ảnh: CTV

Trong quản lý xuất nhập khẩu hiện đại, phân loại hàng hóa không chỉ để xác định mã HS và mức thuế. Đằng sau một mã số còn là toàn bộ chính sách quản lý nhà nước đối với hàng hóa: điều kiện nhập khẩu, kiểm tra chuyên ngành, giấy phép, ưu đãi thuế quan hay nghĩa vụ ngân sách.

Sau hơn một thập kỷ thực hiện Thông tư số 14/2015/TT-BTC và các văn bản sửa đổi, hệ thống pháp lý hiện hành đã phát huy vai trò quan trọng nhưng cũng bộc lộ nhiều giới hạn khi mô hình quản lý hải quan thay đổi nhanh.

Các quy định hiện nằm rải rác ở nhiều văn bản; một số thủ tục vẫn mang dấu ấn hồ sơ giấy; chưa theo kịp yêu cầu số hóa và thông quan tập trung; một số nội dung phát sinh trong thực tiễn chưa có cơ sở pháp lý đủ rõ để xử lý thống nhất.

Chính vì vậy, dự thảo Thông tư hướng dẫn về phân loại hàng hóa, phân tích để phân loại hàng hóa đang được Bộ Tài chính lấy ý kiến được xây dựng để thay thế Thông tư số 14/2015/TT-BTC và Thông tư số 17/2021/TT-BTC, đồng thời cập nhật đồng bộ với Luật Quản lý thuế năm 2025, Luật Hải quan sửa đổi, Nghị định số 167/2025/NĐ-CP và các quy định mới về thủ tục hải quan và mô hình tổ chức bộ máy là yêu cầu cần thiết và cấp bách.

Điểm đáng chú ý nhất của dự thảo là tái khẳng định nguyên tắc cốt lõi, một mặt hàng chỉ có một mã số duy nhất theo Danh mục hàng hoá xuất khẩu, nhập khẩu Việt Nam.

Nếu cùng một hàng hóa nhưng doanh nghiệp khác nhau được áp mã khác nhau, hệ quả không chỉ là thất thu ngân sách mà còn tạo méo mó môi trường kinh doanh. Để xử lý triệt để vấn đề này, dự thảo bổ sung chuỗi căn cứ phân loại theo thứ tự ưu tiên, từ Danh mục hàng hóa Việt Nam, quy tắc HS, chú giải chi tiết, tuyển tập ý kiến phân loại của Tổ chức Hải quan thế giới (WCO), chú giải AHTN đến cơ sở dữ liệu phân loại quốc gia.

Cách tiếp cận này giúp giảm khoảng trống pháp lý và tăng tính dự báo cho doanh nghiệp. Một thay đổi đáng chú ý khác là quy định rõ hơn cơ chế sử dụng kết quả phân tích để phân loại.

Theo dự thảo, khi cơ quan hải quan chưa đủ cơ sở xác định tính chính xác của việc phân loại, sẽ thực hiện phân tích chuyên sâu; trường hợp chưa đủ điều kiện kỹ thuật có thể sử dụng dịch vụ giám định, thử nghiệm của tổ chức độc lập theo quy định pháp luật.

Một mặt hàng, một mã số thống nhất

Theo Bộ Tài chính, tinh thần nổi bật của thông tư mới thay thế đồng thời Thông tư số 14/2015/TT-BTC và Thông tư số 17/2021/TT-BTC là khẳng định nguyên tắc một mặt hàng, một mã số thống nhất. Chuẩn hóa quy trình phân tích, lấy mẫu, lưu mẫu và xử lý khiếu nại. Mở rộng khai nộp hồ sơ điện tử, giảm hồ sơ giấy. Quy định rõ thời hạn trả kết quả phân tích. Xây dựng và công khai cơ sở dữ liệu phân loại hàng hóa. Tăng khả năng kết nối dữ liệu phục vụ Hải quan số, Hải quan thông minh.

Đáng chú ý, doanh nghiệp cũng được chủ động sử dụng kết quả giám định hoặc dữ liệu Danh mục hàng hóa để xác định trước thông tin về thành phần, tính chất, công dụng của hàng hóa. Điều này cho thấy tư duy quản lý đã chuyển từ “kiểm soát hoàn toàn” sang “cùng chia sẻ trách nhiệm tuân thủ”.

Theo đánh giá của một số hiệp hội doanh nghiệp và đại diện cộng đồng doanh nghiệp tham gia góp ý, việc chuẩn hóa dữ liệu phân loại, tăng tính công khai và mở rộng sử dụng cơ sở dữ liệu sẽ góp phần nâng cao khả năng dự báo chi phí tuân thủ, giảm phụ thuộc vào diễn giải chủ quan.

Bà Trần Thanh Tâm - Giám đốc Trung tâm hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam bày tỏ ủng hộ điểm cải cách của Bộ Tài chính trong dự thảo và cho rằng việc đẩy mạnh số hóa hồ sơ, chuẩn hóa kết quả phân loại và công khai cơ sở dữ liệu là hướng cải cách tích cực, giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong kế hoạch xuất nhập khẩu, đồng thời giảm phát sinh thủ tục hành chính không cần thiết, giảm chi phí, thời gian tuân thủ của doanh nghiệp...

Từ hoàn thiện pháp lý đến nâng cấp năng lực kiểm định

Những năm gần đây, cùng với hoàn thiện chính sách phân tích, phân loại hàng hoá, thực hiện chỉ đạo của Bộ Tài chính, cơ quan Hải quan đã đầu tư đáng kể cho hệ thống kiểm định nhằm đáp ứng yêu cầu quản lý trong điều kiện hàng hóa ngày càng đa dạng và công nghệ sản xuất thay đổi nhanh.

Theo ông Nguyễn Xuân Cường - Chi cục trưởng Chi cục Kiểm định Hải quan, hệ thống trang thiết bị phòng thí nghiệm của cơ quan hải quan hiện đã bao phủ nhiều lĩnh vực chuyên sâu, từ phân tích vật liệu cơ lý, hóa học phân tử đến kiểm định kim loại, cấu trúc vật liệu và vi sinh thực phẩm. Đây là nền tảng kỹ thuật quan trọng phục vụ xác định chính xác bản chất hàng hóa, hỗ trợ phân loại mã số, hậu kiểm và xử lý tranh chấp.

Thực tế cho thấy, nhiều mặt hàng có hình thức tương đồng nhưng khác biệt lớn về cấu tạo hoặc thành phần. Nếu chỉ đánh giá bằng cảm quan, nguy cơ phân loại sai là rất lớn. Trong khi đó, mỗi khác biệt nhỏ về thành phần có thể kéo theo thay đổi về mã số HS, mức thuế hoặc điều kiện quản lý chuyên ngành.

Để đáp ứng yêu cầu đó, hệ thống kiểm định hiện được tổ chức theo 5 nhóm chức năng chuyên biệt gồm: phân tích giấy, vải sợi; phân tích sắt thép, kim loại; phân tích hóa chất, polymer; phân tích vi sinh; và sinh học phân tử.

Việc chuyên môn hóa theo nhóm kỹ thuật giúp mở rộng phạm vi kiểm định và nâng cao độ chính xác. Việc đầu tư thiết bị hiện đại đã giúp tăng độ tin cậy của kết quả phân tích, rút ngắn thời gian xử lý và nâng cao hiệu quả chuyên môn.

Thông qua các kết quả phân tích, cơ quan hải quan có thể nhận diện các trường hợp khai sai bản chất hàng hóa, khai không đúng mã số hoặc lợi dụng khoảng trống kỹ thuật để lẩn tránh nghĩa vụ thuế. Quan trọng hơn, việc chuẩn hóa phân loại không chỉ phục vụ mục tiêu chống gian lận mà còn tạo nền tảng cho môi trường kinh doanh minh bạch. “Một mặt hàng xuất nhập khẩu phải được phân loại vào một mã hàng phù hợp. Quá trình phân tích bằng trang thiết bị kỹ thuật giúp xác định chính xác mã số thuế, bảo đảm thu đúng, thu đủ và tạo cạnh tranh công bằng” - ông Nguyễn Xuân Cường nhấn mạnh.

Có thể khẳng định, trong chiến lược phát triển đến giai đoạn mới, Hải quan Việt Nam đang đặt trọng tâm vào ứng dụng công nghệ thông tin, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo và tự động hóa. Mục tiêu không chỉ là số hóa quy trình mà là thay đổi căn bản phương thức quản lý.

Ở mô hình Hải quan thông minh, dữ liệu kiểm định sẽ không còn dừng ở kết quả đầu ra mà trở thành dữ liệu đầu vào cho quản lý rủi ro. Các thao tác lấy mẫu, truyền dữ liệu, đối chiếu kết quả và trả kết quả sẽ được thực hiện nhanh hơn, giảm sự can thiệp thủ công. Các công cụ AI cũng sẽ hỗ trợ nhận diện bất thường, phân tích xu hướng và nâng cao độ chính xác trong hoạt động kiểm định. Đây được xem là bước chuyển quan trọng để cơ quan hải quan vừa tạo thuận lợi thương mại, vừa nâng cao hiệu quả quản lý trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng cao đang đặt ra yêu cầu ngày càng lớn đối với hoạt động xuất nhập khẩu.

Song Linh

Đọc thêm

Thuế tỉnh Cao Bằng tìm được 36 hóa đơn may mắn quý III/2026

Thuế tỉnh Cao Bằng tìm được 36 hóa đơn may mắn quý III/2026

(TBTCO) - Thuế tỉnh Cao Bằng vừa tổ chức Chương trình “Hóa đơn may mắn” tháng 7, 8 và 9 năm 2026. Kết quả quay thưởng, đã tìm được 36 hóa đơn may mắn trúng thưởng.
Phát hiện lô hàng dâu tây dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, Hải quan siết kiểm soát nhập khẩu

Phát hiện lô hàng dâu tây dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, Hải quan siết kiểm soát nhập khẩu

(TBTCO) - Một lô dâu tây tươi nhập khẩu bị phát hiện có dư lượng Cypermethrin cao gần 6 lần, Deltamethrin gần 2 lần giới hạn cho phép. Cục Hải quan yêu cầu các đơn vị chủ động kiểm soát thủ tục đối với các lô hàng liên quan, tăng cường kiểm tra nhằm ngăn nguy cơ mất an toàn thực phẩm.
Cải cách thuế giai đoạn 2026 - 2030: Tăng tốc chuyển đổi số, hướng tới nền tảng quản trị thuế thông minh

Cải cách thuế giai đoạn 2026 - 2030: Tăng tốc chuyển đổi số, hướng tới nền tảng quản trị thuế thông minh

(TBTCO) - Giai đoạn 2026 - 2030, ngành Thuế đặt mục tiêu hiện đại hóa toàn diện hạ tầng công nghệ thông tin, xây dựng hệ thống dữ liệu tập trung, đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo và tự động hóa trong quản lý thuế. Đây là những bước đi quan trọng nhằm hình thành nền tảng quản trị thuế số hiện đại, lấy người nộp thuế làm trung tâm.
Thuế tỉnh Quảng Trị thu ngân sách đạt hơn 10.400 tỷ đồng

Thuế tỉnh Quảng Trị thu ngân sách đạt hơn 10.400 tỷ đồng

(TBTCO) - Lũy kế đến ngày 13/11/2026, Thuế tỉnh Quảng Trị thu ngân sách trên địa bàn tỉnh được hơn 10.495 tỷ đồng, đạt 107,6% dự toán trung ương giao và đạt 97,6% dự toán do HĐND tỉnh giao.
Thuế TP. Hồ Chí Minh tăng tốc quản lý thu, tháo gỡ khó khăn cho người nộp thuế

Thuế TP. Hồ Chí Minh tăng tốc quản lý thu, tháo gỡ khó khăn cho người nộp thuế

(TBTCO) - Trong những tháng cuối năm 2026, Thuế TP. Hồ Chí Minh tiếp tục tập trung khai thác dư địa thu, chống thất thu, thu hồi nợ thuế, đồng thời đẩy mạnh cải cách thủ tục và hỗ trợ doanh nghiệp, hộ kinh doanh.
Nâng cao kỹ năng phân tích báo cáo tài chính doanh nghiệp bất động sản cho công chức kiểm tra thuế

Nâng cao kỹ năng phân tích báo cáo tài chính doanh nghiệp bất động sản cho công chức kiểm tra thuế

Cục Thuế vừa phối hợp với Hội Kiểm toán viên hành nghề Việt Nam (VACPA) tổ chức lớp tập huấn chuyên sâu về phân tích báo cáo tài chính đối với doanh nghiệp kinh doanh bất động sản phục vụ công tác quản lý, kiểm tra thuế.
Xử lý 2,5 triệu mã số thuế tồn đọng: Gỡ vướng nghĩa vụ tài chính, siết chặt nguy cơ trục lợi chính sách

Xử lý 2,5 triệu mã số thuế tồn đọng: Gỡ vướng nghĩa vụ tài chính, siết chặt nguy cơ trục lợi chính sách

(TBTCO) - Chính phủ đã thông qua hồ sơ dự án Nghị quyết của Quốc hội về chính sách đặc thù xử lý xóa tiền thuế nợ nhằm tháo gỡ khó khăn cho người nộp thuế. Chính sách khi được thông qua sẽ tháo gỡ những vướng mắc kéo dài về nghĩa vụ tài chính, tạo điều kiện làm sạch khoảng 2,5 triệu mã số thuế tồn đọng, nâng cao hiệu quả quản lý thuế và đáp ứng yêu cầu hợp tác quốc tế. Tuy nhiên, việc triển khai phải bảo đảm đúng đối tượng, đúng điều kiện, không để chính sách trở thành kẽ hở cho các hành vi trốn thuế, gian lận thuế.
20.000 người nộp thuế ở trạng thái 06 được hủy bỏ tạm hoãn xuất cảnh

20.000 người nộp thuế ở trạng thái 06 được hủy bỏ tạm hoãn xuất cảnh

(TBTCO) - Cục Thuế cho biết, gần 30.000 người nộp thuế đã chủ động thực hiện nghĩa vụ thuế sau khi triển khai biện pháp tạm hoãn xuất cảnh. Riêng với nhóm người nộp thuế không hoạt động tại địa chỉ đăng ký (trạng thái 06), có khoảng 20.000 trường hợp đã chủ động hoàn thành nghĩa vụ thuế và được hủy bỏ tạm hoãn xuất cảnh theo quy định.
Xem thêm

Mới nhất Đọc nhiều