Nông nghiệp: Tiềm năng lớn nhưng “khát vốn” vì thiếu tài sản thế chấp

Trong bối cảnh nền kinh tế đặt mục tiêu tăng trưởng cao, câu chuyện “lệ thuộc” vào tín dụng ngân hàng tiếp tục được đặt ra một cách thẳng thắn tại Hội thảo kinh tế với chủ đề: “Động lực cho tăng trưởng kinh tế hai con số và triển vọng nông nghiệp 2026” do Báo Nông thôn Ngày nay/Điện tử Dân Việt tổ chức sáng 31/3.

Tại hội thảo, TS. Nguyễn Quốc Hùng - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam đã chỉ ra hàng loạt điểm nghẽn then chốt của cấu trúc vốn.

TS. Nguyễn Quốc Hùng nhấn mạnh cần nhìn thẳng vào thực tế thay vì chỉ dựa vào các chỉ tiêu tăng trưởng mang tính kỳ vọng: “Nếu chúng ta chỉ dựa trên những con số tăng trưởng lý thuyết mà không nhìn thẳng vào những thách thức thực tế ngay từ điểm xuất phát, thì mục tiêu tăng trưởng cao trong giai đoạn tới sẽ gặp rất nhiều khó khăn”.

Theo ông Hùng , một trong những bất cập lớn nhất hiện nay là cấu trúc vốn của nền kinh tế vẫn phụ thuộc nặng vào tín dụng ngân hàng và đầu tư công.

Ông chỉ ra một nghịch lý đáng chú ý: “Dư nợ tín dụng tăng trưởng khoảng 19% nhưng GDP chỉ đạt khoảng 8%”. Con số này phản ánh hiệu quả sử dụng vốn chưa cao, trong khi thị trường vốn - dù đã hình thành nhiều năm vẫn chưa thực sự bền vững, chưa tạo đủ niềm tin để nhà đầu tư tham gia sâu rộng, dẫn đến việc chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế của nền kinh tế.

TS. Nguyễn Quốc Hùng - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam thông tin tại cuộc tọa đàm.

Bên cạnh đó là tình trạng nợ xấu và các dự án tồn đọng kéo dài. Hiện nay có khoảng một triệu tỷ đồng nợ xấu, bao gồm cả nợ nội bảng, nợ tại Công ty Quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam và các khoản tiềm ẩn rủi ro từ bất động sản.

Theo ông Hùng, đây chính là “cục máu đông” của nền kinh tế. Nếu không được xử lý kịp thời, nguồn lực này sẽ tiếp tục bị “đóng băng”, làm giảm khả năng huy động và luân chuyển vốn cho sản xuất - kinh doanh.

“Nếu không có chính sách đủ mạnh để tháo gỡ các dự án vướng mắc và khơi thông dòng vốn này, chúng ta sẽ mất đi một nguồn lực đầu tư khổng lồ” - ông Hùng cảnh báo.

Trong bối cảnh đó, chính sách tiền tệ cần được điều hành linh hoạt hơn, vừa kiểm soát rủi ro, vừa hỗ trợ dòng vốn chảy vào khu vực sản xuất thực.

Gỡ rào cản tín dụng để nông nghiệp bứt phá

Đáng chú ý, TS. Nguyễn Quốc Hùng phân tích về lĩnh vực nông nghiệp, khu vực được coi là “bệ đỡ” của nền kinh tế nhưng lại chưa được đầu tư tương xứng.

“Đầu tư tín dụng vào nông nghiệp hiện chỉ chiếm khoảng 11% tổng dư nợ, chưa bằng một nửa so với bất động sản (khoảng 25%)” - ông Hùng dân chứng.

Nghịch lý nằm ở chỗ nông sản Việt Nam đã có mặt tại nhiều thị trường lớn trên thế giới, nhưng dòng vốn đầu tư vẫn chưa theo kịp tiềm năng. Nguyên nhân cốt lõi là rào cản về tài sản đảm bảo: “Người dân và doanh nghiệp nông nghiệp thiếu tài sản thế chấp theo chuẩn truyền thống, nên rất khó tiếp cận vốn, dù nhu cầu đầu tư công nghệ là rất lớn”.

Dù ngành ngân hàng đã triển khai nhiều giải pháp tài chính toàn diện, đưa vốn về tận cơ sở, nhưng cơ chế tín dụng vẫn cần đổi mới mạnh mẽ hơn.

Để tháo gỡ điểm nghẽn, TS. Nguyễn Quốc Hùng đề xuất nhiều giải pháp mang tính hệ thống. Trước hết là phát triển các hình thức cấp vốn linh hoạt hơn cho doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME): “Ngân hàng Nhà nước đang cải thiện các nghiệp vụ thanh toán để hỗ trợ doanh nghiệp cung ứng nguyên liệu xuất khẩu mà không quá phụ thuộc vào vốn tự có”.

Bên cạnh đó, mở rộng kênh huy động vốn quốc tế: “Cần khuyến khích các nhà đầu tư nước ngoài chuyển vốn trực tiếp cho doanh nghiệp trong nước để phục vụ sản xuất hàng xuất khẩu”.

Điều này không chỉ giảm áp lực cho hệ thống ngân hàng mà còn giúp đa dạng hóa nguồn lực tài chính - yếu tố then chốt để nền kinh tế phát triển bền vững.

Ở góc độ dài hạn, TS. Nguyễn Quốc Hùng cho rằng chính sách cho nông nghiệp cần “thực chất hơn”, thay vì dừng ở khẩu hiệu. “Phải đầu tư mạnh vào các viện nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo, tránh tình trạng sáp nhập hình thức làm suy giảm năng lực nghiên cứu” - ông Hùng gợi ý.

Quang cảnh tọa đàm tại hội thảo.

Cùng với đó là giải bài toán nhân lực, cần đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, có kiến thức thực tế để vận hành nền nông nghiệp hiện đại.

Ông Hùng cũng đưa ra quan điểm đáng chú ý về phân bổ nguồn lực: “Thay vì quá tập trung vào bất động sản để khai thác đất đai ngắn hạn, chúng ta nên hướng nguồn lực vào nông nghiệp công nghệ cao, kinh tế biển và khai thác tài nguyên một cách bền vững”.

Theo TS. Nguyễn Quốc Hùng, những chuyển động chính sách gần đây cho thấy tín hiệu tích cực khi dòng vốn đang được ưu tiên hơn cho sản xuất, đặc biệt là các ngành xuất khẩu chủ lực như thủy sản. Ngân hàng Nhà nước đang tập trung nguồn lực lớn cho sản xuất kinh doanh, nhất là các lĩnh vực xuất khẩu.

Ông Hùng kỳ vọng nếu các giải pháp được triển khai đồng bộ, nông nghiệp không chỉ là “trụ đỡ” mà còn có thể trở thành động lực quan trọng cho tăng trưởng.

“Tôi tin rằng nếu thực hiện tốt các định hướng này, nông nghiệp sẽ thực sự trở thành bệ đỡ vững chắc, góp phần quan trọng vào mục tiêu tăng trưởng hai con số trong tương lai”- ông Hùng nói.

Ở góc độ nghiên cứu, TS. Trần Công Thắng, Viện Chiến lược Chính sách Nông nghiệp và Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cho biết nông nghiệp Việt Nam duy trì tăng trưởng ổn định, trở thành “trụ đỡ” nền kinh tế. Thủy sản và trái cây xuất khẩu đang nổi lên như động lực tăng trưởng mới, trong khi trồng trọt và chăn nuôi truyền thống giảm tỷ trọng.

Ông Thắng nhấn mạnh, đóng góp vào tăng trưởng ngày càng phụ thuộc vào vốn, năng suất và ứng dụng khoa học công nghệ, thay vì lao động truyền thống. Việc chuyển đổi cơ cấu sản xuất theo hướng hiệu quả, phát triển vùng nguyên liệu, chế biến sâu và giống mới là then chốt để nâng cao giá trị gia tăng. Thị trường, tiêu chuẩn xuất khẩu xanh và truy xuất nguồn gốc trở thành yếu tố quyết định khả năng mở rộng sản xuất.