Quyết truy trách nhiệm và siết chặt quản lý

Tại họp báo thường kỳ sáng 1/4 do Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức, Phó Cục trưởng Cục Môi trường Nguyễn Xuân Hải đã trả lời xung quanh tình trạng can thiệp, sửa số liệu quan trắc cũng như công tác quản lý, vận hành hệ thống quan trắc môi trường hiện nay.

Ông Nguyễn Xuân Hải nhấn mạnh, các hành vi can thiệp, làm sai lệch dữ liệu quan trắc môi trường là vi phạm nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả quản lý nhà nước và niềm tin của xã hội.

Theo Luật Bảo vệ môi trường (năm 2020), Nghị định số 08/2022/NĐ-CP và Thông tư số 10/2021/TT-BTNMT, trách nhiệm quản lý hệ thống quan trắc được phân định rõ ràng: doanh nghiệp chịu trách nhiệm lắp đặt, vận hành và đảm bảo dữ liệu trung thực; cơ quan quản lý nhà nước giám sát, kiểm tra và hậu kiểm.

Theo ông Hải, từ các vụ việc vừa qua có thể nhận diện một số tồn tại, trong đó, một số hệ thống còn có lỗ hổng trong kiểm soát kỹ thuật, đặc biệt trong truyền và quản lý dữ liệu. Tuy nhiên, một số hành vi vi phạm tinh vi, có chủ đích, lợi dụng kẽ hở kỹ thuật. Trong khi đó, hệ thống trước đây chưa được thiết kế đầy đủ để phát hiện tất cả các hành vi này.

“Việc can thiệp, làm sai lệch số liệu quan trắc là hành vi vi phạm pháp luật, trước hết thuộc trách nhiệm của tổ chức vận hành hệ thống” - ông Hải khẳng định.

Ông Hải cũng nhấn mạnh, đây không phải là khoảng trống của hệ thống pháp luật, mà là vấn đề trong tổ chức thực hiện, cần tiếp tục được siết chặt.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cam kết xử lý nghiêm sai phạm, đồng thời rà soát toàn bộ quy trình kỹ thuật và quản lý dữ liệu để siết chặt kiểm soát.

Trước mắt, các địa phương được yêu cầu kiểm tra đồng bộ hệ thống, niêm phong cổng kết nối, quản lý tài khoản, giám sát camera và lưu trữ dữ liệu gốc. Kiểm tra đột xuất, kiểm tra đối chứng và hậu kiểm sẽ tập trung vào những cơ sở có dấu hiệu bất thường.

Để đảm bảo minh bạch, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ siết chặt quyền truy cập và cấu hình hệ thống, tăng giám sát từ xa, phân tích dữ liệu bất thường, cảnh báo sớm và hoàn thiện quy định kỹ thuật nhằm nâng cao bảo mật, toàn vẹn dữ liệu.

Ông Nguyễn Xuân Hải - Phó Cục trưởng Cục Môi trường thông tin tại cuộc họp.

Ông Hải nhấn mạnh, Bộ cũng sẽ siết kỷ cương công tác cán bộ và rà soát chặt chẽ quy trình đấu thầu các dự án quan trắc. Đồng thời, yêu cầu quan trọng nhất là đảm bảo hệ thống quan trắc môi trường vận hành ổn định, không gián đoạn, để cung cấp dữ liệu chính xác cho quản lý nhà nước, đặc biệt trong thu phí khí thải và nước thải.

Các Sở Nông nghiệp và Môi trường sẽ tiếp tục giám sát dữ liệu tự động theo thời gian thực, phát hiện sớm các thông số vượt quy chuẩn và yêu cầu cơ sở khắc phục kịp thời.

Bộ cũng thúc đẩy ứng dụng công nghệ để nâng cao khả năng phát hiện bất thường, đảm bảo dữ liệu quan trắc chính xác và đáng tin cậy.

“Với những giải pháp này, hệ thống quan trắc môi trường trên cả nước sẽ duy trì ổn định, liên tục và phục vụ hiệu quả công tác quản lý nhà nước về bảo vệ môi trường" - ông Hải nhấn mạnh.

Tăng kiểm tra đột xuất, siết chặt giám sát dữ liệu môi trường

Liên quan đến câu hỏi về giải pháp để doanh nghiệp thực hiện nghiêm, đáp ứng các quy chuẩn môi trường, Phó Cục trưởng Cục Môi trường Nguyễn Xuân Hải khẳng định, hệ thống pháp lý hiện nay đã cơ bản đầy đủ, nhưng việc thực thi cần được tăng cường để đảm bảo hiệu quả và minh bạch.

Các cơ sở thuộc diện quan trắc tự động, liên tục phải lắp đặt hệ thống đo nước thải, khí thải đáp ứng đầy đủ yêu cầu kỹ thuật: thiết bị đo chuẩn xác, camera giám sát, hệ thống lấy mẫu tự động, bộ thu nhận và truyền dữ liệu. Tất cả số liệu phải được truyền trực tiếp về cơ quan quản lý nhà nước địa phương, đầy đủ thông số, kết quả đo, đơn vị, thời gian và trạng thái hoạt động của thiết bị.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ thúc đẩy ứng dụng công nghệ để nâng cao khả năng phát hiện bất thường, đảm bảo dữ liệu quan trắc chính xác và đáng tin cậy. Ảnh: Thanh Hoa

Hiện nay, giám sát hệ thống được thực hiện theo nhiều lớp. Doanh nghiệp phải tự vận hành, kiểm tra, bảo trì, hiệu chuẩn, lập hồ sơ quản lý và nhật ký vận hành.

Hệ thống phải được kiểm tra chất lượng trước khi hoạt động chính thức và định kỳ hằng năm bởi đơn vị độc lập, bao gồm kiểm tra vị trí quan trắc, khả năng thu thập, lưu trữ, truyền dữ liệu và đối chứng để đánh giá độ chính xác.

Các Sở Nông nghiệp và Môi trường chịu trách nhiệm giám sát liên tục, đánh giá kết quả quan trắc và so sánh với giá trị tối đa cho phép. Khi dữ liệu bị gián đoạn hoặc vượt quy chuẩn, cơ sở phải thực hiện biện pháp khắc phục theo quy định.

Về bảo mật dữ liệu, các Sở được cung cấp tài khoản tối cao của hệ thống để quản lý các cổng kết nối, cấu hình và quá trình nâng cấp phần mềm điều khiển (firmware).

Ông Hải cho biết: “Trong thời gian tới, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ tiếp tục rà soát, hoàn thiện quy định kỹ thuật và quy trình quản lý dữ liệu, tăng tính bảo mật, đảm bảo toàn vẹn dữ liệu, giám sát từ xa và phát hiện sớm các hành vi can thiệp trái phép".

Về vấn đề này, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến nhấn mạnh, quan điểm nhất quán của Đảng và Nhà nước là không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế. Theo Thứ trưởng, công nghệ lạc hậu luôn gắn với ô nhiễm, cần kiên quyết loại bỏ. Các sự cố môi trường lớn trước đây đã được xử lý, do đó, các vấn đề hiện nay cũng phải xử lý được.