Chi thường xuyên luôn chiếm tỷ trọng lớn trong tổng chi ngân sách nhà nước, gắn trực tiếp với vận hành bộ máy hành chính. Tuy nhiên, trong nhiều năm qua, cùng với chủ trương cơ cấu lại ngân sách, các bộ, cơ quan trung ương đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp tiết kiệm: tinh giản biên chế, khoán xe công, giảm hội họp, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, thực hiện tự chủ tài chính tại đơn vị sự nghiệp công lập…
Thực tế trong những năm 2024 - 2025 cho thấy chủ trương tiết kiệm chi thường xuyên đã được triển khai đồng bộ và đạt kết quả rõ nét ở nhiều bộ, ngành trung ương.
Tại Bộ Tài chính, việc rà soát, sắp xếp lại các đơn vị sự nghiệp, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý thu, chi ngân sách và mở rộng cơ chế tự chủ tài chính đã giúp tiết giảm đáng kể chi hành chính. Nhiều khoản chi hội họp, công tác phí được kiểm soát chặt chẽ; thực hiện nghiêm quy định khoán xe công và tiết kiệm chi điện, nước, văn phòng phẩm.
 |
| Chủ trương tiết kiệm chi thường xuyên đã được triển khai đồng bộ và đạt kết quả rõ nét ở nhiều bộ, ngành Trung ương. Ảnh: Đức Thanh |
Tại Bộ Nội vụ, công tác rà soát biên chế, tinh giản và sắp xếp lại tổ chức hành chính tiếp tục được triển khai quyết liệt trong năm 2024 - 2025. Khi quy mô biên chế được kiểm soát chặt, chi thường xuyên theo đầu người cũng được giữ trong khuôn khổ dự toán, hạn chế phát sinh vượt định mức.
| Tạo thêm nguồn lực cho đầu tư phát triển Định mức phân bổ chi thường xuyên không đơn thuần là mức tiền tính trên mỗi biên chế. Đó là công cụ quản trị tài chính, giúp Nhà nước chuẩn hóa tiêu chí phân bổ giữa các bộ, cơ quan trung ương; Tăng tính minh bạch và khả năng giám sát; Gắn trách nhiệm sử dụng ngân sách với người đứng đầu; Thúc đẩy tinh giản biên chế và nâng cao hiệu quả hoạt động. Trong dài hạn, khi định mức được vận hành ổn định và gắn với cải cách hành chính, chi thường xuyên sẽ tiếp tục được kiểm soát chặt chẽ hơn, tạo thêm nguồn lực cho đầu tư phát triển và các nhiệm vụ an sinh xã hội, đúng với tinh thần cơ cấu lại ngân sách nhà nước mà Chính phủ đang kiên trì thực hiện. |
Trong khi đó, Kiểm toán nhà nước và Thanh tra Chính phủ tăng cường kiểm soát nội bộ, thực hiện tiết kiệm chi hành chính, đồng thời nâng cao hiệu quả sử dụng kinh phí phục vụ nhiệm vụ chuyên môn. Các khoản chi được thẩm định chặt chẽ, bảo đảm đúng tiêu chuẩn, định mức.
Điểm chung ở các bộ, ngành là việc thực hiện nghiêm yêu cầu tiết kiệm tối thiểu 10% chi thường xuyên tăng thêm so với dự toán, hạn chế tối đa mua sắm tài sản chưa thật sự cần thiết, ưu tiên nguồn lực cho nhiệm vụ trọng tâm. Nhờ đó, tỷ trọng chi thường xuyên trong tổng chi ngân sách nhà nước tiếp tục được kiểm soát theo đúng lộ trình cơ cấu lại ngân sách.
Những kết quả này tạo nền tảng thuận lợi để triển khai định mức phân bổ mới từ năm 2027. Khi thực tiễn tiết kiệm đã được kiểm chứng, việc chuẩn hóa tiêu chí và định mức sẽ càng phát huy hiệu quả, giúp công tác lập và phân bổ dự toán trở nên chuyên nghiệp, có tính dự báo và ổn định hơn; kỷ luật tài chính được tăng cường, nhiều khoản chi hành chính được cắt giảm hợp lý, nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách.
Dự thảo của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về nguyên tắc, tiêu chí và định mức phân bổ dự toán chi thường xuyên ngân sách nhà nước từ năm 2027 do Bộ Tài chính xây dựng, theo đó nêu rõ việc phân bổ dự toán chi thường xuyên ngân sách nhà nước giai đoạn từ năm 2027 được đặt trên một số nguyên tắc cốt lõi đó là bảo đảm phù hợp với chủ trương cơ cấu lại ngân sách nhà nước; gắn với tinh giản biên chế, sắp xếp tổ chức bộ máy; bảo đảm công khai, minh bạch, công bằng giữa các cơ quan.
Đáng chú ý, dự thảo nghị quyết nhấn mạnh yêu cầu phân bổ ngân sách phải căn cứ vào chức năng, nhiệm vụ được giao, định hướng cải cách tiền lương, cũng như lộ trình đổi mới cơ chế tự chủ của đơn vị sự nghiệp công lập. Điều này cho thấy cách tiếp cận không chỉ dừng ở việc “chia ngân sách”, mà hướng tới quản trị ngân sách theo kết quả và hiệu quả hoạt động.
Nguyên tắc phân bổ cũng bảo đảm phù hợp với khả năng cân đối ngân sách nhà nước trong từng thời kỳ, ưu tiên nguồn lực cho các nhiệm vụ chính trị quan trọng, đồng thời tạo sự ổn định tương đối trong suốt thời kỳ ổn định ngân sách. Đây là điểm then chốt giúp các bộ, cơ quan trung ương chủ động xây dựng kế hoạch tài chính - ngân sách trung hạn, tránh tình trạng bị động, dàn trải.
Về tiêu chí và định mức phân bổ, dự thảo nghị quyết quy định rõ việc xác định mức chi thường xuyên chủ yếu theo số biên chế được cấp có thẩm quyền giao, kết hợp với tính chất hoạt động đặc thù của từng cơ quan.
Một số cơ quan có tính chất tư pháp, kiểm tra, giám sát được đề xuất mức phân bổ cao hơn, khoảng 97 triệu đồng/biên chế/năm, phản ánh yêu cầu chuyên môn sâu và khối lượng nghiệp vụ đặc thù. Trong khi đó, các cơ quan khác áp dụng mức khoảng 83 triệu đồng/biên chế/năm hoặc thực hiện phân bổ theo phương pháp lũy thoái tùy quy mô biên chế.
Định mức này bao gồm các khoản chi phục vụ hoạt động bộ máy như chi hành chính, công tác phí, hội nghị, văn phòng phẩm, vận hành và bảo trì trụ sở, chi nghiệp vụ chuyên môn… Qua đó, khuôn khổ chi tiêu được xác định tương đối đầy đủ, hạn chế phát sinh ngoài định mức, đồng thời tăng trách nhiệm của người đứng đầu trong sử dụng ngân sách.
Đặc biệt, dự thảo vẫn dành cơ chế xử lý đối với các khoản chi đặc thù, nhiệm vụ riêng biệt theo chức năng từng cơ quan, bảo đảm không ảnh hưởng tới hoạt động chuyên môn cốt lõi. Sự kết hợp giữa định mức chung và cơ chế linh hoạt này giúp hệ thống vừa thống nhất, vừa phù hợp thực tiễn.
Nhìn rộng hơn, việc xác lập định mức theo biên chế là một thông điệp rõ ràng về yêu cầu tinh gọn bộ máy. Khi ngân sách gắn trực tiếp với số lượng và chất lượng nhân sự, động lực cải cách hành chính, sắp xếp tổ chức sẽ càng rõ nét. Đây cũng là bước đi tiếp nối quá trình cơ cấu lại chi ngân sách nhà nước những năm qua, trong đó tỷ trọng chi thường xuyên đã từng bước được kiểm soát chặt chẽ, tạo dư địa cho đầu tư phát triển.
