Ngày 30/7/2025, Chính phủ đã ban hành Công điện số 124/CĐ-TTg gửi các bộ, ngành, địa phương về việc thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt. Công điện của Chính phủ nêu rõ, trong thời gian qua, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ đã có nhiều chỉ đạo quyết liệt, kịp thời, hiệu quả đối với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, các cơ quan liên quan, các tổ chức tín dụng về thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt. Tuy nhiên, vừa qua hoạt động thanh toán bằng tiền mặt có dấu hiệu gia tăng, ảnh hưởng không tốt đến nền kinh tế, gây lãng phí nguồn lực, có thể bị lợi dụng để trốn thuế, rửa tiền và các hoạt động vi phạm pháp luật.
Theo ghi nhận của cơ quan thuế, gần đây, có hộ kinh doanh quy mô kinh doanh lớn khi bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ đã yêu cầu người mua thanh toán bằng tiền mặt, không chấp nhận thanh toán chuyển khoản hoặc các hình thức thanh toán không dùng tiền mặt khác. Đây là hành vi có dấu hiệu nhằm che giấu doanh thu, không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ lập hóa đơn và kê khai thuế theo quy định của pháp luật.
 |
| Cơ quan thuế đẩy mạnh phân tích dữ liệu, kiểm tra, kịp thời phát hiện và kiên quyết xử lý nghiêm các hành vi che giấu doanh thu, trốn thuế theo quy định của pháp luật. Ảnh: TL |
Đại diện Ban Pháp chế (Cục Thuế) khẳng định, pháp luật không cấm hộ, cá nhân kinh doanh nhận tiền mặt khi bán hàng hóa, dịch vụ. Tuy nhiên, trong thực tiễn quản lý hiện nay, việc các hộ kinh doanh, nhất là các hộ kinh doanh có quy mô lớn chủ động yêu cầu người mua chỉ thanh toán bằng tiền mặt, đồng thời không xuất hóa đơn, không còn là hành vi “trung tính”, mà đã trở thành dấu hiệu rủi ro cao.
Trong khoa học quản lý thuế, tồn tại khái niệm chỉ báo rủi ro hành vi. Đó là những hành vi chưa phải vi phạm, nhưng thường xuất hiện trước hoặc song hành với vi phạm. Điển hình như một số hiện tượng: chỉ nhận tiền mặt; không nhận chuyển khoản; không xuất hóa đơn…, mặc dù chưa phải là hành vi trốn thuế, nhưng là tín hiệu về khả năng che giấu doanh thu.
Thực tiễn cho thấy, trốn thuế hiếm khi bắt đầu bằng một hành vi vi phạm lớn, mà thường bắt đầu bằng các giao dịch không để lại dấu vết như thói quen “trả tiền mặt cho tiện” hoặc suy nghĩ “chắc không sao” của một bộ phận hộ kinh doanh. Đây chính là lý do vì sao những hộ kinh doanh này lại từng bước thực hiện chuỗi hành vi rủi ro: từ việc từ chối giao dịch chuyển khoản để sử dụng tiền mặt, đến hành vi “lách luật” để thực hiện hành vi không kê khai và dẫn đến những vi phạm về pháp luật thuế.
Trên thực tế, cơ quan quản lý thuế không nhìn từng hành vi đơn lẻ, mà đánh giá toàn bộ chuỗi hành vi như: yêu cầu thanh toán tiền mặt, không xuất hóa đơn, không ghi nhận doanh thu, không kê khai hoặc kê khai thấp, thiếu nghĩa vụ thuế phải nộp… Khi chuỗi này hình thành và gây hậu quả về thuế, hành vi không còn dừng ở xử phạt hành chính.
Nêu quan điểm về vấn đề này, luật sư Nguyễn Văn Được - Tổng Giám đốc Công ty TNHH Dịch vụ tư vấn thuế Trọng Tín khẳng định, việc từ chối nhận thanh toán chuyển khoản là hành vi có dấu hiệu vi phạm pháp luật, cần xem xét xử lý theo đúng quy định pháp luật.
Theo luật sư Nguyễn Văn Được, dù cá nhân, hộ kinh doanh có nhận tiền mặt hay chuyển khoản, chia nhỏ tiền ra các tài khoản nhận tiền khác nhau, thay đổi nội dung nhận tiền, hay làm cách nào đi nữa, thì các cơ quan chức năng hoàn toàn có đầy đủ thông tin, chứng cứ thông qua dữ liệu đã định danh trên VneID, liên kết trên tài khoản ngân hàng và ứng dụng eTax Mobile để xem xét nghĩa vụ thuế của người nộp thuế. Do đó, hành vi trên không có tác dụng để “né thuế”, mà còn tạo ra môi trường kinh doanh không minh bạch, lành mạnh giữa các thành phần kinh doanh.
Đại diện Cục Thuế cho biết, để tiếp tục phát triển thanh toán không dùng tiền mặt theo đúng các mục tiêu, giải pháp đã đề ra của Chính phủ, hiện các bộ, ngành, UBND các tỉnh, thành phố và đặc biệt là Ngân hàng Nhà nước theo chức năng, nhiệm vụ và thẩm quyền được giao đã và đang khẩn trương thực hiện các giải pháp thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt; tăng cường công tác chỉ đạo, hướng dẫn, tuyên truyền để tiếp tục đảm bảo đáp ứng nhu cầu thanh toán của người dân, doanh nghiệp, tiết kiệm nguồn lực, phòng chống thất thu thuế, tội phạm và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật.
Bộ Tài chính, theo chức năng, nhiệm vụ, đã phối hợp với các bộ, cơ quan liên quan tăng cường công tác kiểm tra, giám sát chặt chẽ hoạt động thanh toán ngân sách nhà nước, thu, nộp thuế theo quy định, việc tuân thủ các quy định pháp luật về hoá đơn, chứng từ thanh toán mua bán, giao dịch hàng hoá, dịch vụ theo quy định tại Luật Thuế giá trị gia tăng, Nghị định số 181/2025/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Thuế giá trị gia tăng để từ đó có căn cứ kịp thời xử lý nghiêm theo quy định các trường hợp vi phạm, nhất là đối với các tổ chức, đơn vị, cá nhân có hành vi cố tình thanh toán bằng tiền mặt để trốn thuế, vi phạm pháp luật.
Theo các quy định của pháp luật về quản lý thuế và hóa đơn, khi bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ, người bán có trách nhiệm lập hóa đơn và kê khai doanh thu phát sinh đầy đủ, trung thực, không phụ thuộc vào hình thức thanh toán. Việc cố tình hạn chế hoặc từ chối thanh toán không dùng tiền mặt nhằm tránh ghi nhận doanh thu thực tế có thể dẫn đến rủi ro vi phạm pháp luật thuế và bị xử lý theo quy định.
Để phối hợp triển khai đồng bộ công tác thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt và xử lý nghiêm hành vi trốn thuế theo đúng yêu cầu chỉ đạo của Chính phủ, cơ quan thuế khuyến cáo các hộ, cá nhân kinh doanh thực hiện đúng quy định về hóa đơn, chứng từ và nghĩa vụ thuế; bảo đảm ghi nhận đầy đủ doanh thu phát sinh từ hoạt động bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ.
“Việc thực hiện thanh toán không dùng tiền mặt và sử dụng hóa đơn điện tử không chỉ giúp minh bạch hoạt động kinh doanh, mà còn tạo thuận lợi cho công tác quản lý, đối chiếu dữ liệu và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người mua hàng” - đại diện Ban Pháp chế (Cục Thuế) nhấn mạnh.
Song song với đó, cơ quan thuế cũng đề nghị người tiêu dùng, tổ chức và cá nhân khi mua hàng hóa, dịch vụ chủ động lựa chọn các phương thức thanh toán minh bạch, đồng thời yêu cầu người bán lập và giao hóa đơn theo quy định. Trường hợp phát hiện dấu hiệu né tránh việc ghi nhận doanh thu hoặc không lập hóa đơn, người dân có thể phản ánh tới cơ quan chức năng để được xem xét, xử lý.
Trong thời gian tới, cơ quan thuế tiếp tục tăng cường công tác tuyên truyền, hỗ trợ hộ, cá nhân kinh doanh thực hiện đúng quy định pháp luật về thuế và hóa đơn điện tử; đồng thời đẩy mạnh việc phân tích dữ liệu, kiểm tra, giám sát hoạt động kinh doanh, kịp thời phát hiện và kiên quyết xử lý nghiêm các hành vi che giấu doanh thu, trốn thuế theo quy định của pháp luật./.
Bán hàng không xuất hóa đơn là vi phạm hành chính thuếTheo quy định của Luật Quản lý thuế và nghị định về hóa đơn, thì người bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ phải bắt buộc phải lập hóa đơn, không phụ thuộc người mua có lấy hóa đơn hay không. Như vậy, không xuất hóa đơn không còn là “lựa chọn”, mà là vi phạm hành chính về thuế và việc cố ý che giấu doanh thu, trốn nghĩa vụ thuế xuất phát từ việc yêu cầu người mua thanh toán bằng tiền mặt là hành vi bị xử lý nặng. Theo Điều 200 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi năm 2017), người nào cố ý không kê khai, kê khai sai doanh thu nhằm trốn thuế, nếu đủ yếu tố cấu thành, có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự vì hành vi cố ý che giấu doanh thu, trốn nghĩa vụ thuế là hành vi dẫn đến thất thu cho ngân sách nhà nước; làm méo mó dữ liệu kinh tế bởi hàng giả, hàng kém chất lượng gây hại cho sức khỏe cộng đồng; cơ quan quản lý không quản lý được ngành hàng kinh doanh, nhất là hàng ảnh hưởng sức khỏe, môi trường. Đối với người tiêu dùng, với việc thỏa hiệp cho những vi phạm nêu trên, người tiêu dùng gần như mất “lá chắn pháp lý” được quy định tại Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng (năm 2023). Vì vậy, cơ quan thuế khuyến cáo người tiêu dùng khi mua bán hàng hóa hoặc sử dụng dịch vụ cần sử dụng quyền cần yêu cầu chứng từ giao dịch; thực hiện quyền khiếu nại, yêu cầu bồi thường khi hàng hóa, dịch vụ không bảo đảm chất lượng. Đối với chính người bán, nếu cố tình vi phạm chắc chắn sẽ bị phát hiện, bởi cơ quan thuế hiện đã có cơ sở dữ liệu lớn (Big Data) và những ứng dụng kiểm soát, bên cạnh đó có sự phối hợp đồng bộ, chặt chẽ với các cơ quan chức năng. Người bán khi bị phát hiện vi phạm sẽ bị truy thu thuế nhiều năm; bị phạt, tính tiền chậm nộp; bị đưa vào diện kiểm tra thường xuyên. Đặc biệt, trong trường hợp nghiêm trọng, có thể bị xử lý hình sự. Như vậy, rõ ràng là lợi ngắn hạn - hại dài hạn, đây là thực tế đã xảy ra, không phải giả định. |
