Xung đột Trung Đông: Xuất khẩu đối mặt thách thức trước "cú sốc" năng lượng và logistics

Logistics và giá dầu - hai “điểm nghẽn” chi phí của khu vực xuất khẩu

Công ty cổ phần Hoàng Sơn 1 (tỉnh Đồng Nai) có một số container hạt điều đang trên đường sang Trung Đông. Ông Tạ Quang Huyên - Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Hoàng Sơn 1 cho biết, các lô hàng vẫn giao đúng tiến độ, song công ty sẽ theo dõi sát diễn biến chiến sự để kịp thời điều chỉnh kế hoạch.

Theo ông Huyên, phần lớn hợp đồng xuất khẩu hạt điều sang Jordan, Israel, Thổ Nhĩ Kỳ được ký theo điều kiện FOB - doanh nghiệp giao hàng tại cảng và nhận thanh toán khi hoàn tất chứng từ, còn đối tác chịu trách nhiệm thuê tàu và trả cước. Vì vậy, rủi ro cước vận tải tăng trước mắt thuộc về bên mua. Tuy nhiên, nếu xung đột kéo dài, sức mua và tiến độ đặt hàng có thể bị ảnh hưởng.

Hàng hóa Việt Nam xuất khẩu sang Trung Đông chủ yếu đi đường biển qua tuyến Suez - Biển Đỏ. Trong kịch bản rủi ro gia tăng, tàu có thể phải vòng qua mũi Hảo Vọng (Nam Phi), kéo dài hải trình thêm 8 - 15 ngày. Cước tàu biển có thể tăng 20 - 30%; phụ phí bảo hiểm chiến tranh cũng bị đẩy lên.

Bất ổn tại Trung Đông có thể làm tăng giá năng lượng, đẩy chi phí vận tải biển tăng theo. Ảnh: Đức Thanh

Với Công ty cổ phần Hoàng Sơn 1, chi phí logistics hiện chiếm 10 - 20% giá thành. Nếu cước tăng 30%, tổng chi phí đơn hàng đội thêm khoảng 1 - 3%. “Mức này chưa tạo áp lực quá lớn, nhưng nếu kéo dài nhiều tháng sẽ ảnh hưởng đến kế hoạch nhập điều thô từ Ghana, Bờ Biển Ngà, do thiếu container rỗng quay vòng” - ông Huyên phân tích.

Ở góc độ vĩ mô, Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công thương) cảnh báo bất ổn tại Trung Đông có thể làm tăng giá năng lượng, đẩy chi phí vận tải biển và hàng không tăng theo, tác động gián tiếp đến hoạt động sản xuất - xuất khẩu của Việt Nam. Đặc biệt, nếu lưu thông qua eo biển Hormuz bị gián đoạn, khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu có nguy cơ bị ảnh hưởng, tạo cú sốc giá năng lượng.

PGS.TS Nguyễn Hữu Huân (Trường Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh) phân tích, rủi ro với Việt Nam chủ yếu truyền qua 4 kênh: logistics, giá dầu, tỷ giá và tâm lý thị trường. Trong đó, vận tải biển là kênh gây tổn thương trực tiếp nhất, vì vừa làm tăng chi phí, vừa kéo dài thời gian giao hàng - yếu tố sống còn với các ngành dệt may, da giày, đồ gỗ, điện tử.

Theo PGS.TS Nguyễn Hữu Huân, nếu căng thẳng kéo dài 1 - 3 tháng, tăng trưởng GDP của Việt Nam có thể giảm 0,1 - 0,2 điểm phần trăm; xuất khẩu giảm 0,5 - 1,5% do chi phí tăng và đơn hàng chậm lại. Nhưng nếu xung đột vượt 6 tháng, GDP có thể giảm 0,4 - 0,8 điểm phần trăm, còn kim ngạch xuất khẩu giảm 2 - 5% so với kịch bản cơ sở.

Giá dầu Brent là biến số then chốt. Ở mức 80 USD/thùng, chi phí đầu vào có thể tăng 1 - 3%. Khi vượt 90 USD/thùng, biên lợi nhuận ngành gia công bắt đầu bị bào mòn rõ rệt. Nếu vượt 100 USD/thùng, chi phí có thể tăng 6 - 10%, tạo cú sốc mang tính hệ thống đối với khu vực sản xuất xuất khẩu.

Không chỉ đường biển, vận tải hàng không cũng chịu áp lực. Ông Tony Anh - Phó Tổng giám đốc Tập đoàn ITL cho biết, nhiều hãng bay Trung Đông phải điều chỉnh lộ trình hoặc giảm tải trọng do đóng cửa không phận, khiến thời gian vận chuyển kéo dài và năng lực cung ứng giảm. Điều này ảnh hưởng trực tiếp tới các mặt hàng điện tử, dệt may, da giày xuất sang châu Âu.

Doanh nghiệp nỗ lực "xoay trục"

Trong bối cảnh rủi ro gia tăng, nhiều doanh nghiệp chọn chiến lược “phòng thủ linh hoạt”. Ông Nguyễn Đình Tùng - Chủ tịch HĐQT Vina T&T Group cho biết, doanh nghiệp tạm ngưng các đơn hàng chưa khởi hành để theo dõi tình hình. Điều đáng lo là thời hạn bảo quản nông sản tươi.

Trong khi đó, ông Phạm Quang Anh - Tổng Giám đốc Công ty TNHH May mặc DONY (dony.vn) cho biết, khách hàng Jordan đã đề nghị rút ngắn thời gian giao container còn lại để “tranh thủ” khi cước chưa tăng mạnh. Công ty cũng ưu tiên hoàn tất đơn cũ, tạm chưa tính tới đơn mới.

Trao đổi với phóng viên Báo Tài chính - Đầu tư về giải pháp cho hoạt động xuất nhập khẩu trong bối cảnh này, ông Nguyễn Anh Sơn - Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công thương) nhấn mạnh, các hiệp hội, doanh nghiệp cần chủ động ứng phó rủi ro từ xung đột tại Trung Đông. Cụ thể, cần theo dõi sát diễn biến, có phương án ứng phó trước nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng và vận tải quốc tế...

“Doanh nghiệp cần đa dạng hóa thị trường, nguồn cung và đặc biệt chú trọng các điều khoản về vận chuyển, bảo hiểm, bất khả kháng trong hợp đồng để hạn chế rủi ro. Thường xuyên, chủ động phân tích, phối hợp trao đổi thông tin với các bộ, ngành có liên quan về số liệu xuất nhập khẩu hàng hóa... nhằm kịp thời thống nhất phương án ứng phó đối với các tình huống tương tự trong tương lai.

Từ góc nhìn của hiệp hội doanh nghiệp, TS. Mạc Quốc Anh - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa TP. Hà Nội cho rằng, xung đột địa chính trị có thể chuyển hóa thành rủi ro kinh tế vĩ mô xuyên biên giới. Từ đó, TS. Mạc Quốc Anh kiến nghị, cần tập trung vào 3 trụ cột: điều hành linh hoạt giá năng lượng và tỷ giá; cập nhật cảnh báo thương mại qua hệ thống thương vụ; mở rộng bảo hiểm tín dụng xuất khẩu cho doanh nghiệp nhỏ và vừa.