Thị trường chứng khoán: Từ "bùng nổ" tài khoản đến chuyên nghiệp hóa dòng vốn

Nền tảng rộng, nhưng cấu trúc còn thiên lệch

Theo số liệu từ Tổng Công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam, tính đến ngày 31/1/2026, thị trường có 12.066.115 tài khoản chứng khoán của nhà đầu tư trong nước, tăng thêm 244.370 tài khoản so với cuối năm 2025. Trong đó, nhà đầu tư cá nhân chiếm tới 12.046.814 tài khoản, trong khi nhà đầu tư tổ chức trong nước chỉ có 19.301 tài khoản. Khối ngoại hiện sở hữu 50.532 tài khoản, tăng nhẹ 344 tài khoản sau một tháng.

Tính đến cuối năm 2025, thị trường đã vượt mục tiêu đạt 11 triệu tài khoản vào năm 2030 theo Chiến lược phát triển thị trường chứng khoán được Chính phủ phê duyệt. Con số hơn 12 triệu tài khoản cho thấy mức độ đại chúng hóa sâu rộng của thị trường chứng khoán Việt Nam. Đây là nền tảng quan trọng tạo thanh khoản dồi dào và sức lan tỏa của kênh đầu tư này trong nền kinh tế. Tuy nhiên, cấu trúc thiên về nhà đầu tư cá nhân cũng khiến thị trường nhạy cảm hơn trước biến động thông tin và yếu tố tâm lý.

Nguồn: Tổng Công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam. Đồ họa: Phương Anh

Thực tế cho thấy, khi tỷ trọng giao dịch của nhà đầu tư cá nhân quá lớn, thị trường dễ xuất hiện các nhịp tăng giảm mạnh theo tin đồn hoặc kỳ vọng ngắn hạn. Các thị trường được nâng hạng thành công đều có mẫu số chung là cộng đồng đầu tư cá nhân phát triển theo hướng chuyên nghiệp, đi kèm với sự mở rộng nhanh chóng của các sản phẩm đầu tư quỹ mở.

Trong bối cảnh Việt Nam được nâng hạng thị trường chứng khoán, vai trò của nhà đầu tư cá nhân càng trở nên quan trọng. Không chỉ là lực lượng chiếm tỷ trọng lớn trong thanh khoản thị trường, nhà đầu tư cá nhân còn góp phần phản ánh mức độ sâu rộng và tính đại chúng của thị trường tài chính.

Trong năm 2025, tỷ trọng giao dịch của nhà đầu tư tổ chức trong nước có sự gia tăng, nhưng xét tổng thể, dòng tiền cá nhân vẫn chiếm ưu thế. Điều này đặt ra yêu cầu tái cấu trúc cơ sở nhà đầu tư khi thị trường bước sang giai đoạn phát triển mới.

Trong lộ trình phát triển thị trường, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đã xác định một trong những nhiệm vụ trọng tâm là tái cấu trúc cơ sở nhà đầu tư theo hướng nâng cao vai trò của các định chế chuyên nghiệp. Khi thị trường chứng khoán được nâng hạng, cấu trúc nhà đầu tư sẽ trở thành yếu tố quyết định độ ổn định và chiều sâu của thị trường.

Đông về số lượng, mạnh về chất lượng

Theo ông Bùi Văn Huy - Phó Chủ tịch HĐQT, Giám đốc khối nghiên cứu đầu tư FIDT, mục tiêu của giai đoạn sau nâng hạng không chỉ là đông người tham gia, mà là thay đổi chất lượng tham gia. Để chuyển dịch sang cấu trúc nhà đầu tư chuyên nghiệp và dài hạn, thị trường cần đồng thời hội đủ một số điều kiện nền tảng.

Thứ nhất, nâng mức phổ cập tài chính và năng lực ra quyết định đầu tư. Việc mở tài khoản chỉ là bước đầu, quan trọng hơn là nhà đầu tư hiểu rủi ro, sản phẩm, kỳ vọng lợi suất theo chu kỳ và có nguyên tắc phân bổ tài sản. Khi năng lực ra quyết định tốt hơn, nhà đầu tư sẽ giảm phụ thuộc vào tin đồn hoặc biến động ngắn hạn và có khả năng theo đuổi chiến lược dài hạn.

Thứ hai, tăng kỷ luật thị trường và bảo vệ quyền lợi cổ đông. Khi rủi ro thông tin giảm và quyền lợi cổ đông được bảo đảm tốt hơn, nhà đầu tư mới sẵn sàng tăng tỷ trọng tài sản và kéo dài thời gian nắm giữ.

Thứ ba, duy trì nền tảng vĩ mô ổn định và tạo được mức độ dự báo cao. Môi trường lạm phát, lãi suất và tỷ giá ổn định hơn sẽ giúp nhà đầu tư hình thành kỳ vọng dài hạn, giảm hành vi giao dịch ngắn hạn để tự phòng vệ.

Thứ tư, phát triển hệ sinh thái sản phẩm phục vụ tích lũy dài hạn, đặc biệt là nhóm quỹ. Cần mở rộng và nâng chất quỹ mở, quỹ đóng, ETF, đồng thời cải thiện chất lượng phân phối theo hướng minh bạch và chi phí hợp lý. Khi nhà đầu tư bán chuyên lựa chọn đầu tư theo danh mục thay vì phải tự chọn cổ phiếu, thị trường sẽ hình thành dòng tiền đều hơn, kỷ luật hơn và ít bị cảm xúc chi phối hơn.

Có thể nói, nâng hạng có thể tạo lực hút ban đầu, nhưng để chuyển sang nhà đầu tư dài hạn, thị trường phải cải thiện đồng thời năng lực nhà đầu tư, kỷ luật thị trường, độ ổn định vĩ mô và hệ sản phẩm tích lũy. Đây là các điều kiện cốt lõi để chất lượng dòng vốn thay đổi một cách bền vững.

Từ hơn 12 triệu tài khoản hiện nay, nếu lực lượng nhà đầu tư cá nhân được “tiếp sức” bằng giáo dục tài chính, cơ chế đầu tư định kỳ và hệ sinh thái sản phẩm chuyên nghiệp, thị trường chứng khoán Việt Nam không chỉ đông về số lượng, mà còn mạnh về chất lượng - yếu tố cốt lõi để bước sang một giai đoạn phát triển ổn định và trưởng thành hơn.