Phân loại người nộp thuế theo 4 mức độ tuân thủ pháp luật

Bộ Tài chính đang lấy ý kiến đối với dự thảo Thông tư quy định áp dụng quản lý rủi ro, quản lý tuân thủ trong quản lý thuế. Điểm mới tại dự thảo Thông tư là đề xuất áp dụng cơ chế phân nhóm người nộp thuế nhằm phục vụ công tác quản lý.

Cụ thể, người nộp thuế được đánh giá, phân loại theo 4 mức độ tuân thủ pháp luật thuế, trong đó mức 1 là tuân thủ tốt, mức 2 tuân thủ trung bình, mức 3 tuân thủ thấp và mức 4 là không tuân thủ.

Nguồn: Bộ Tài chính. Đồ họa: Phương Anh

Đối với phân loại mức độ rủi ro của người nộp thuế thì được chia thành 3 nhóm, gồm: rủi ro cao, rủi ro trung bình và rủi ro thấp. Từ kết quả phân loại này, cơ quan thuế sẽ áp dụng các biện pháp quản lý khác nhau tương ứng với từng nhóm người nộp thuế.

Theo đó, người nộp thuế tuân thủ tốt, rủi ro thấp sẽ được áp dụng chế độ ưu tiên trong quản lý thuế. Nhóm có mức độ tuân thủ trung bình, rủi ro thấp hoặc trung bình sẽ được áp dụng các chương trình hỗ trợ tuân thủ của cơ quan thuế, tăng cường tuyên truyền, hướng dẫn và đào tạo nhằm nâng cao mức độ tuân thủ tự nguyện. Nhóm có mức độ tuân thủ thấp hoặc rủi ro cao sẽ được áp dụng các biện pháp cảnh báo, giám sát và theo dõi để phòng ngừa rủi ro phát sinh. Còn với nhóm vừa tuân thủ thấp vừa có rủi ro cao, cơ quan thuế sẽ áp dụng các biện pháp quản lý chặt chẽ hơn như kiểm tra tại trụ sở người nộp thuế hoặc các biện pháp cưỡng chế theo quy định nếu phát sinh nghĩa vụ phải xử lý.

Bà Nguyễn Thị Cúc - Chủ tịch Hội tư vấn Thuế Việt Nam cho rằng, trong bối cảnh số lượng người nộp thuế ngày càng lớn, quy mô và tính chất hoạt động ngày càng đa dạng, việc phân nhóm là cần thiết để cơ quan thuế tổ chức quản lý theo từng nhóm đối tượng, qua đó phân bổ nguồn lực phù hợp với mức độ rủi ro và quy mô của người nộp thuế; tăng cường hỗ trợ đối với nhóm có mức độ tuân thủ tốt và tập trung kiểm soát đối với các trường hợp có rủi ro cao về thuế.

Áp dụng quy trình nghiệp vụ phù hợp cho từng nhóm đối tượng

Theo dự thảo Thông tư, người nộp thuế có một trong các dấu hiệu sau sẽ thuộc trường hợp bị giám sát trọng điểm về thuế. Đó là thực hiện các giao dịch qua ngân hàng có dấu hiệu đáng ngờ theo quy định của pháp luật về phòng, chống rửa tiền liên quan đến trốn thuế, gian lận thuế; người nộp thuế bị khởi tố về các hành vi vi phạm về thuế, hóa đơn, chứng từ; có dấu hiệu rủi ro cao về thuế thuộc chuyên đề trọng điểm hoặc qua thu thập thông tin từ công tác quản lý của cơ quan thuế cần giám sát quản lý thuế; người nộp thuế thuộc mức không tuân thủ pháp luật thuế và người nộp thuế không giải trình, bổ sung thông tin hoặc có giải trình, bổ sung thông tin nhưng không đầy đủ theo yêu cầu và thời hạn tại thông báo bằng văn bản của cơ quan thuế.

Thông tin thêm về vấn đề này, Phó Cục trưởng Cục Thuế Đặng Ngọc Minh cho biết, phân nhóm người nộp thuế là việc cơ quan thuế chia doanh nghiệp và hộ kinh doanh thành nhiều nhóm theo ngành nghề, loại hình, quy mô, mức độ tuân thủ và mức độ rủi ro. Việc phân nhóm giúp cơ quan thuế quản lý đúng bản chất từng loại hình người nộp thuế; áp dụng quy trình nghiệp vụ phù hợp cho từng nhóm đối tượng; tập trung kiểm tra đối với nhóm có rủi ro cao; giảm gánh nặng thủ tục đối với nhóm tuân thủ tốt; đồng thời phân bổ nguồn lực quản lý hiệu quả hơn.

Theo ông Đặng Ngọc Minh, việc phân loại sẽ được thực hiện trên cơ sở dữ liệu, bảo đảm khách quan, công bằng và thống nhất, không gây bất lợi cho người nộp thuế mà phục vụ việc áp dụng đúng quy trình, biện pháp quản lý và chế độ ưu tiên phù hợp với từng nhóm. Đây cũng là hướng tiếp cận phù hợp với thông lệ quốc tế và khuyến nghị của các tổ chức quốc tế như OECD về quản lý thuế theo phân khúc người nộp thuế và mức độ tuân thủ.

Chủ tịch Hội Tư vấn Thuế Việt Nam cho rằng, đây là điểm hoàn toàn mới được quy định tại Luật Quản lý thuế 2025. Việc phân loại được triển khai sẽ giúp cơ quan thuế xác định cụ thể nhóm đối tượng cần kiểm tra, tập trung vào những sai sót hay xảy ra. Đồng thời cũng sẽ góp phần nâng cao hiệu quả và khuyến khích người nộp thuế tuân thủ tự nguyện.

Nêu quan điểm về chủ trương này, ông Đinh Văn Đoàn - Giám đốc điều hành Công ty TNHH thương mại và vận tải du lịch HD cho rằng, việc áp dụng quản lý rủi ro, quản lý tuân thủ trong quản lý thuế và phân nhóm đối tượng doanh nghiệp tuân thủ là cần thiết để cơ quan thuế tổ chức quản lý theo từng nhóm đối tượng. Tuy nhiên, việc phân loại nên có tiêu chí rõ ràng, khách quan. Đồng thời, cần có cơ chế “khôi phục uy tín tuân thủ” bởi có thể trong quá trình hoạt động sai sót đến từ khách quan, không cố tình, khi doanh nghiệp đã khắc phục và tuân thủ tốt thì cần có cơ chế được cải thiện mức đánh giá, tăng uy tín cho doanh nghiệp giúp doanh nghiệp yên tâm hoạt động.