PV: Ông nhìn nhận thế nào về tác động của biến động địa chính trị và kinh tế toàn cầu hiện nay với kinh tế Việt Nam? Theo ông, những biến động này sẽ đe dọa mô hình kinh tế của Việt Nam hay mở ra cơ hội chiến lược?

GS.TS Andreas Stoffers

GS. TS Andreas Stoffers: Những diễn biến địa chính trị trong những ngày và tuần gần đây đang bắt đầu tác động rõ rệt đến Việt Nam. Các tuyến vận tải biển, đặc biệt từ Trung Đông ra thế giới, bị gián đoạn do căng thẳng leo thang tại khu vực này. Chuỗi cung ứng chịu áp lực lớn, chi phí vận chuyển gia tăng, phí bảo hiểm và giá năng lượng đều có xu hướng tăng. Một số khu vực tại tiểu vùng sông Mekong, đặc biệt là Thái Lan và Lào, đã bắt đầu cảm nhận rõ tác động từ giá năng lượng tăng cao và tình trạng tắc nghẽn nguồn cung. Tại Việt Nam, điều này thể hiện rõ nhất qua giá xăng dầu. Tuy nhiên, đây mới chỉ là phần nổi của tảng băng chìm, bởi những thách thức thực sự của kinh tế toàn cầu còn sâu rộng hơn nhiều. Dù vậy, nếu biết ứng phó linh hoạt và nhanh nhạy, Việt Nam hoàn toàn có thể biến thách thức thành cơ hội.

Năm Ất Tỵ 2026 được coi là một năm của những chân trời mới. Đó là biểu tượng của năng lượng, đam mê và những quyết định nhanh chóng, tuy nhiên cũng hàm chứa yếu tố bất ổn và bốc đồng. Đây không phải là bất lợi, mà là cơ hội cho những ai biết tận dụng. Kể từ khi lần đầu làm việc tại Việt Nam vào năm 2009 với tư cách thành viên Ban lãnh đạo Deutsche Bank Việt Nam, tôi đã luôn ấn tượng trước sự năng động của quốc gia này. Lịch sử Việt Nam, mà tôi có dịp nghiên cứu từ thời đại học, cũng cho thấy những thách thức mà người Việt đã vượt qua, đặc biệt trong các năm được coi là năm con ngựa. Từ chiến thắng mang tính quyết định của Lê Lợi trước quân Minh năm 1426 đến sự khởi đầu của phong trào Duy Tân năm 1906, những biến động lớn đều mở ra các cơ hội mới. Điều đó mang lại cơ sở để người Việt Nam có thể lạc quan trước một năm 2026 nhiều biến động, với điều kiện các cơ hội phát sinh được tận dụng một cách hiệu quả và khôn ngoan.

Nguồn: Cục Thống kê. Đồ họa: Phương Anh

PV: Trong bối cảnh đó, ông nhìn nhận đâu là những điểm tựa quan trọng của kinh tế Việt Nam hiện nay và những hạn chế nào cần sớm khắc phục?

GS. TS Andreas Stoffers: Nhìn lại chặng đường phát triển của Việt Nam trong vài thập kỷ qua, đặc biệt là những năm gần đây, có thể thấy các chỉ số kinh tế của Việt Nam duy trì ở mức vững chắc. Sản xuất công nghiệp tăng trưởng mạnh mẽ. Đồng thời, cơ cấu sản xuất đang chuyển dịch từ các mặt hàng tiêu dùng thuần túy sang các loại hàng hóa tư liệu sản xuất có chất lượng cao. Xuất khẩu tiếp tục duy trì đà tăng trưởng năng động, trong khi Nhà nước thể hiện vai trò điều hành chủ động và linh hoạt.

Đặc biệt, trong khoảng một năm rưỡi qua, hàng loạt định hướng phát triển mang tính dài hạn đã được ban hành và thể chế hóa thông qua các nghị quyết và văn bản pháp luật. Có thể kể đến như chuyển dịch sang công nghệ mới (Luật Công nghiệp công nghệ số), thúc đẩy hội nhập kinh tế quốc tế (Nghị quyết 59-NQ/TW), cải cách pháp luật và thực thi pháp luật (Nghị quyết 66-NQ/TW), đề cao vai trò khu vực kinh tế tư nhân (Nghị quyết 68-NQ/TW), đảm bảo an ninh năng lượng (Nghị quyết 70-NQ/TW), tạo đột phá trong giáo dục và đào tạo (Nghị quyết 71-NQ/TW), hay tiếp tục phát triển khu vực kinh tế nhà nước (Nghị quyết 79-NQ/TW).

Bên cạnh đó, động lực mới còn được củng cố từ Đại hội Đảng lần thứ XIV và cuộc bầu cử Quốc hội khóa XV mới đây. Trong thời gian tới, trọng tâm sẽ là triển khai hiệu quả các mục tiêu tham vọng này. Hiệu quả điều hành của Chính phủ Việt Nam sẽ được đánh giá dựa trên kết quả thực thi. Với góc nhìn cá nhân, triển vọng thành công là rất tích cực. Đối với các nhà quan sát quốc tế, sự tương phản giữa bối cảnh kinh tế toàn cầu suy yếu và sự ổn định của Việt Nam là điều đặc biệt đáng chú ý.

Tuy nhiên, Việt Nam vẫn tồn tại một điểm dễ tổn thương đó là nền kinh tế còn phụ thuộc lớn vào xuất khẩu và dòng vốn FDI. Nhìn chung, doanh nghiệp trong nước chưa tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu và chưa thực sự sẵn sàng cho cạnh tranh quốc tế. Việc hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa vì vậy trở thành yêu cầu cấp thiết, đồng thời là nhiệm vụ quan trọng đối với các nhà hoạch định chính sách. Theo đánh giá, giáo dục là một trong những “nút thắt” lớn, bên cạnh độ sâu của thị trường vốn và năng suất lao động - những yếu tố vẫn còn nhiều dư địa cải thiện. Đặc biệt, cần tiếp tục đổi mới đào tạo nghề thực hành và giáo dục đại học; rà soát, cập nhật chương trình đào tạo; ưu tiên các lĩnh vực STEM (khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học); đồng thời tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp và cơ sở giáo dục trong nghiên cứu và đào tạo.

Thị trường vốn cũng cần tiếp tục hoàn thiện. Tuy nhiên, dự án Trung tâm Tài chính Quốc tế TP. Hồ Chí Minh - được thúc đẩy mạnh mẽ trong thời gian qua, được kỳ vọng sẽ tạo ra đóng góp đáng kể. Trung tâm tài chính TP. Hồ Chí Minh hiện xếp hạng 84 trong bảng xếp hạng GFCI 39, thuộc top 100 toàn cầu, tăng 11 bậc. Dự án tham vọng này sẽ tiếp tục hỗ trợ đà phát triển nói trên. Cùng với đó, khung pháp lý, quản trị rủi ro và tính minh bạch cần được hoàn thiện, đồng thời tích hợp các yếu tố tài chính số, fintech và trí tuệ nhân tạo. Với những chuyển biến tích cực gần đây, triển vọng trong lĩnh vực này vẫn có cơ sở để lạc quan.

PV: Ông nhìn nhận thế nào về con đường để Việt Nam biến các bất định toàn cầu thành lợi thế chiến lược trong giai đoạn tới?

GS. TS Andreas Stoffers: Việt Nam đang chuyển dịch từ mô hình tăng trưởng dựa vào quy mô sang tăng trưởng dựa vào chất lượng. Những nỗ lực cải cách trong khoảng 14 tháng qua, theo đánh giá, có thể so sánh với cải cách năm 1986 và có thể coi là “Đổi Mới 2.0”. Nếu như trong nhiều năm trước, nền tảng sản xuất được xây dựng chủ yếu nhờ FDI, thì hiện nay trọng tâm đang chuyển sang tạo ra giá trị gia tăng ngay trong nước. Trong tiến trình này, vốn đầu tư mạo hiểm, hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, cùng với Trung tâm Tài chính Quốc tế mới đóng vai trò then chốt. Tôi cho rằng, trong năm Ất Tỵ, Việt Nam đang đứng trước một bước ngoặt mang tính cấu trúc.

Trong những năm gần đây, các chính sách tiền tệ, kinh tế và kiểm soát lạm phát của Việt Nam đã được nghiên cứu và theo dõi sát sao. Việc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam tiếp tục theo đuổi chính sách tiền tệ thận trọng là rất quan trọng nhằm kiểm soát các áp lực lạm phát. Những giai đoạn siêu lạm phát trong thập niên 1980 hay mức lạm phát cao quanh năm 2011 là những bài học cần ghi nhớ. Từ năm 2012 đến nay, Việt Nam đã thể hiện rõ xu hướng chuyển dịch sang tăng trưởng chất lượng cao - một xu hướng vẫn được duy trì ngay cả trong bối cảnh nhiều biến động hiện nay. Tỷ lệ chi tiêu công trên GDP ở mức tương đối thấp, nợ công trong ngưỡng kiểm soát, giúp Việt Nam có nền tảng tốt hơn so với nhiều nền kinh tế khác trên thế giới.

Các chỉ số kinh tế của Việt Nam trong hai tháng đầu năm 2026 nhìn chung vẫn tích cực, dù không phải mọi chỉ số đều khả quan. Kim ngạch xuất nhập khẩu đạt mức cao mới, dù cán cân thương mại thâm hụt; chỉ số sản xuất công nghiệp tăng mạnh, đặc biệt trong tháng 1; vốn FDI giải ngân đạt mức cao nhất trong 5 năm; lạm phát được kiểm soát ở mức 2,94%. Những tháng tới sẽ mang tính quyết định.

Tuy vậy, cần nhận thức rõ rằng Việt Nam không miễn nhiễm trước các cú sốc toàn cầu. Yếu tố quyết định sẽ là việc tiếp tục kiên định con đường cải cách đã lựa chọn, cùng với tốc độ và chất lượng triển khai.

Với góc nhìn cá nhân, Việt Nam hoàn toàn có khả năng biến bất định toàn cầu thành lợi thế chiến lược, đồng thời tạo dấu ấn đáng kể trong một năm Ất Tỵ đầy biến động. Triển vọng dài hạn của Việt Nam vẫn rất tích cực, với điều kiện tiếp tục kiên định con đường phát triển đã đề ra.

PV: Xin cảm ơn ông!