Dù kinh tế thế giới tiềm ẩn nhiều rủi ro, hoạt động thương mại của Việt Nam vẫn ghi nhận tín hiệu tích cực trong những tháng đầu năm 2026. Theo Bộ Công thương, tổng kim ngạch xuất khẩu 2 tháng đầu năm đạt 76,36 tỷ USD, tăng 18,3%; so với cùng kỳ, tạo nền tảng cho mục tiêu tăng trưởng khoảng 15 - 16% trong năm 2026.
Tuy nhiên, bối cảnh thương mại toàn cầu đang chịu tác động mạnh từ căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông, khiến một số tuyến hàng hải quan trọng trở nên rủi ro hơn, chi phí logistics tăng và thời gian vận chuyển kéo dài. Trước tình hình này, nhiều doanh nghiệp đã chủ động điều chỉnh phương án vận chuyển và kế hoạch giao hàng.
Ông Trần Bình Minh - Giám đốc Công ty Dawnsky - doanh nghiệp xuất khẩu nông sản tới 16 quốc gia, cho biết một số lô hàng buộc phải trung chuyển tại các cảng ở Ấn Độ hoặc khu vực lân cận trước khi tiếp tục hành trình. Với các mặt hàng dễ hư hỏng, doanh nghiệp ưu tiên lựa chọn tuyến vận chuyển trực tiếp nhằm hạn chế rủi ro.
 |
| Nguồn: Cục Thống kê. Đồ hoạ: Phương Anh |
Đáng chú ý, dù gặp khó khăn về logistics, nhiều doanh nghiệp vẫn ghi nhận lượng đơn hàng tăng. Theo ông Trần Bình Minh, đơn hàng nông sản xuất khẩu của doanh nghiệp đã tăng khoảng 10 lần so với trước khi xảy ra xung đột, đặc biệt từ các thị trường Trung Đông và châu Âu.
Trong khi đó, bà Huỳnh Thị Ngọc Hạnh - Giám đốc Công ty TNHH Miss Cara chia sẻ, doanh nghiệp vẫn duy trì đều đặn các đơn hàng nông sản, may mặc và gỗ nén xuất khẩu sang thị trường châu Âu, bất chấp những biến động của thị trường Trung Đông.
Theo ông Hà Quang Vũ - đại diện Công ty Xuất nhập khẩu Hà Quang, Việt Nam hiện có nhiều lợi thế để mở rộng xuất khẩu nhờ vị trí thuận lợi trên các tuyến hàng hải quốc tế và mạng lưới hiệp định thương mại tự do rộng khắp. Ông Vũ cho rằng sau chu kỳ xung đột, nhu cầu nhập khẩu hàng hóa có thể tăng mạnh từ giữa năm 2026, đặc biệt đối với các mặt hàng phục vụ tiêu dùng và tái thiết.
Ở góc độ chuyên gia kinh tế, PGS.TS. Ngô Trí Long - nguyên Viện trưởng Viện nghiên cứu thị trường giá cả (Bộ Tài chính) nhấn mạnh, quy mô thương mại của Việt Nam hiện đã tiến gần mốc 1.000 tỷ USD mỗi năm, phản ánh mức độ hội nhập sâu của nền kinh tế vào chuỗi giá trị toàn cầu. Tuy nhiên, điều này cũng khiến hoạt động sản xuất và xuất nhập khẩu dễ bị tác động bởi các cú sốc bên ngoài như biến động giá năng lượng, chi phí logistics hay gián đoạn chuỗi cung ứng.
Vì vậy, đa dạng hóa thị trường và chuỗi cung ứng được xem là giải pháp quan trọng để giảm thiểu rủi ro. Việc tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do giúp doanh nghiệp mở rộng thị trường, giảm phụ thuộc vào một số khu vực truyền thống.
Bên cạnh đó, nâng cao mức độ tự chủ về nguyên liệu cũng là yếu tố quan trọng giúp doanh nghiệp duy trì ổn định sản xuất.
Theo Hiệp hội Da giày - Túi xách Việt Nam, ngành da giày hiện mới chủ động được khoảng 50 - 55% nguyên phụ liệu trong nước. Việc nâng tỷ lệ nội địa hóa sẽ giúp doanh nghiệp giảm phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài, đồng thời nâng cao giá trị gia tăng của sản phẩm.
Một trong những giải pháp được đề xuất là phát triển các khu công nghiệp chuyên sâu cho ngành dệt may và da giày, tập trung vào các khâu nguyên liệu thượng nguồn như sản xuất sợi, dệt, nhuộm và chế biến da. Khi hình thành được hệ sinh thái nguyên phụ liệu trong nước, doanh nghiệp sẽ chủ động hơn trong sản xuất và giảm thiểu rủi ro từ biến động thị trường quốc tế.
Ông Nguyễn Anh Sơn - Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công thương) cho rằng, mục tiêu xuất khẩu năm 2026 đạt khoảng 546 - 550 tỷ USD, tăng 15 - 16% so với năm 2025, là khá thách thức trong bối cảnh xung đột địa chính trị còn phức tạp.
Để duy trì đà tăng trưởng, cơ quan quản lý sẽ tiếp tục theo dõi sát diễn biến thương mại toàn cầu, phối hợp với các bộ, ngành triển khai các giải pháp điều hành linh hoạt, gắn hoạt động xuất nhập khẩu với chính sách sản xuất, tài chính, tín dụng và logistics.
Đáng chú ý, Bộ Công thương đang nghiên cứu giao chỉ tiêu cụ thể cho từng thương vụ ở nước ngoài, gắn với từng khu vực thị trường nhằm thúc đẩy tìm kiếm đối tác và mở rộng thị trường xuất khẩu.
Bên cạnh các giải pháp từ cơ quan quản lý, các hiệp hội ngành hàng và doanh nghiệp cũng cần nâng cao năng lực quản trị rủi ro, cập nhật kịp thời thông tin thị trường và các rào cản thương mại.
Đặc biệt, Thủ tướng Phạm Minh Chính vừa ký Công điện số 23/CĐ-TTg ngày 16/3/2026 yêu cầu các bộ, ngành, địa phương triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm thúc đẩy xuất khẩu, góp phần đạt mục tiêu tăng trưởng kinh tế trên 10% trong năm 2026.
Theo công điện, trong bối cảnh xung đột tại Trung Đông khiến chi phí năng lượng và logistics gia tăng, các bộ, ngành cần tập trung tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp, đa dạng hóa thị trường và chuỗi cung ứng.
Trong đó, Bộ Công thương được giao nhiệm vụ khai thác hiệu quả các hiệp định thương mại tự do, mở rộng thị trường mới tại Trung Đông, châu Phi và Mỹ Latinh, đồng thời tăng cường hỗ trợ doanh nghiệp thông qua hệ thống thương vụ ở nước ngoài.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường đẩy mạnh mở cửa thị trường nông sản, phát triển vùng nguyên liệu, tăng chế biến sâu và xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc.
Bộ Tài chính phối hợp chặt chẽ với Bộ Công thương trong điều hành giá xăng dầu, trích lập, quản lý và sử dụng Quỹ Bình ổn giá xăng dầu theo quy định pháp luật hiện hành; rà soát, xây dựng các mức thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu phù hợp với lộ trình hội nhập quốc tế và khu vực nhằm tạo điều kiện đẩy mạnh xuất khẩu, phát triển sản xuất trong nước… Trong khi đó, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam điều hành tỷ giá linh hoạt, tạo điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận vốn phục vụ sản xuất và xuất khẩu.
Thủ tướng cũng yêu cầu các địa phương chủ động hỗ trợ doanh nghiệp, tăng cường liên kết tiêu thụ nông sản, cập nhật thông tin thị trường để tránh ùn ứ hàng hóa tại cửa khẩu. Doanh nghiệp cần linh hoạt kế hoạch sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm và mở rộng thị trường ngách nhằm tăng sức cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế./.
