Chủ động ứng phó rủi ro để giữ nhịp tăng trưởng

Động lực tăng trưởng lan tỏa tới nhiều ngành hàng

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản tháng 2/2026 ước đạt 4,71 tỷ USD, giảm 28,4% so với tháng trước do yếu tố mùa vụ, nhưng vẫn tăng 1,9% so với cùng kỳ năm 2025. Tính chung 2 tháng đầu năm, tổng kim ngạch xuất khẩu đạt khoảng 11,3 tỷ USD, tăng 17,1% so với cùng kỳ năm trước. Ở cấp độ thị trường, Trung Quốc, Hoa Kỳ và Nhật Bản tiếp tục là thị trường xuất khẩu lớn nhất của nông, lâm, thủy sản Việt Nam với thị phần lần lượt là 22,9%; 18,7% và 7,2%.

Cơ cấu xuất khẩu cho thấy sự phục hồi tương đối đồng đều giữa các nhóm ngành hàng. Nông sản tiếp tục giữ vai trò chủ lực với kim ngạch 6,09 tỷ USD, tăng 17,1%; thủy sản đạt 1,76 tỷ USD, tăng 23,3%; lâm sản đạt 2,82 tỷ USD, tăng 7,4%.

2 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt khoảng 11,3 tỷ USD. Ảnh: Đức Thanh

Đáng chú ý, một số nhóm hàng trước đây có quy mô nhỏ hơn lại ghi nhận tốc độ tăng trưởng rất cao. Trong đó, xuất khẩu sản phẩm chăn nuôi đạt 140,7 triệu USD, tăng tới 84,3% so với cùng kỳ - mức tăng mạnh nhất trong các nhóm ngành; xuất khẩu các sản phẩm đầu vào phục vụ sản xuất tăng 51,7%, trong khi xuất khẩu muối tăng 69%.

Những con số trên cho thấy, đà phục hồi của xuất khẩu nông, lâm, thủy sản không còn tập trung ở một vài mặt hàng truyền thống, mà đang lan tỏa sang nhiều phân khúc khác nhau trong chuỗi giá trị nông nghiệp.

Động lực tăng trưởng đến từ nhiều yếu tố. Một mặt, nhu cầu tại các thị trường lớn đang dần phục hồi sau giai đoạn thắt chặt tiêu dùng toàn cầu. Mặt khác, doanh nghiệp Việt Nam đã chủ động hơn trong việc tổ chức sản xuất theo đơn hàng, nâng cao chất lượng sản phẩm và mở rộng thị trường xuất khẩu.

Xuất khẩu đối mặt “cơn gió ngược” từ thương mại và vận tải

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Thanh Nam nhận định, kết quả tăng trưởng tích cực trong 2 tháng đầu năm cho thấy tín hiệu phục hồi của thị trường, tạo nền tảng thuận lợi để ngành tiếp tục đẩy mạnh sản xuất, mở rộng thị trường và phấn đấu hoàn thành mục tiêu xuất khẩu 73 - 75 tỷ USD trong năm 2026.

Tuy nhiên, rủi ro lớn vẫn đến từ các rào cản phi thuế quan, biện pháp phòng vệ thương mại và diễn biến địa chính trị phức tạp có thể tác động đến vận tải, thanh toán cũng như dòng chảy thương mại toàn cầu.

Các hiệp hội cho rằng, một trong những rủi ro đáng chú ý hiện nay là căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông. Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), thủy sản là nhóm hàng chịu ảnh hưởng rõ rệt khi chuỗi cung ứng bị gián đoạn. Bà Lê Hằng - Phó Tổng Thư ký VASEP chỉ ra, tác động của khủng hoảng tại Trung Đông có thể được nhìn nhận ở hai cấp độ.

Ở cấp độ khu vực, chi phí vận chuyển và bảo hiểm tăng sẽ làm giá nhập khẩu thủy sản tăng lên, đồng thời có thể gây thiếu hụt nguồn cung cục bộ đối với các sản phẩm tươi sống. Ở cấp độ toàn cầu, mức độ lan tỏa phụ thuộc vào thời gian kéo dài của khủng hoảng. Nếu căng thẳng được kiểm soát sớm, chuỗi cung ứng có thể phục hồi tương đối nhanh. Tuy nhiên, nếu rủi ro kéo dài, chi phí logistics và bảo hiểm hàng hải có thể duy trì ở mức cao trong nhiều tháng.

Những biến động địa chính trị gần đây cũng đang tác động mạnh đến ngành rau quả. Ông Đặng Phúc Nguyên - Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam cho biết, căng thẳng tại Trung Đông đang tạo ra 3 áp lực chính đối với doanh nghiệp: chi phí vận tải tăng mạnh, thời gian giao hàng kéo dài và rủi ro thanh toán gia tăng.

Theo ông Nguyên, giá cước container 40 feet đi các thị trường lớn như châu Âu và Hoa Kỳ đã tăng 2 - 3 lần so với mức bình thường, trong một số trường hợp có thể vượt 5.000 USD/FEU. Thời gian vận chuyển trên một số tuyến cũng kéo dài thêm 10 - 15 ngày do tàu phải thay đổi hải trình. Đối với các mặt hàng rau quả tươi, vốn có thời gian bảo quản ngắn, việc kéo dài thời gian vận chuyển có thể làm tăng nguy cơ suy giảm chất lượng sản phẩm và phát sinh chi phí bảo quản…

Chủ động dự báo, tăng sức chống chịu cho chuỗi xuất khẩu

Để thúc đẩy xuất khẩu nông, lâm, thủy sản trong thời gian tới, Bộ Nông nghiệp và Môi trường xác định đồng bộ nhiều nhóm giải pháp. Theo Thứ trưởng Trần Thanh Nam, định hướng điều hành thời gian tới không thể chỉ tập trung mở rộng thị trường hay bán được giá cao, mà phải chủ động nhận diện, dự báo, xây dựng kịch bản ứng phó với biến động thương mại quốc tế.

Thứ trưởng cũng đề nghị các hiệp hội, doanh nghiệp và ngân hàng tăng cường phối hợp, chia sẻ thông tin sớm để ngành chủ động điều hành, tránh bị động khi thị trường biến động.

Về phía hiệp hội, ông Đặng Phúc Nguyên cho biết, trước rủi ro địa chính trị tại Trung Đông và gián đoạn các tuyến hàng hải, doanh nghiệp rau quả Việt Nam cần chủ động quản trị rủi ro để duy trì xuất khẩu và bảo vệ uy tín thương hiệu. Doanh nghiệp nên đa dạng hóa phương thức vận chuyển, đàm phán hợp đồng vận tải ổn định, ưu tiên thanh toán an toàn và mua bảo hiểm rủi ro chiến tranh. Đồng thời, đẩy mạnh chế biến sâu để giảm áp lực với hàng tươi và linh hoạt điều chỉnh thị trường xuất khẩu.

Hiệp hội Rau quả Việt Nam cũng kiến nghị Nhà nước hỗ trợ giảm chi phí logistics, có chính sách tín dụng phù hợp, mở rộng thị trường và tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do nhằm giúp doanh nghiệp ổn định sản xuất, nâng cao khả năng chống chịu trước biến động toàn cầu.

Đối với ngành thủy sản, bà Lê Hằng khuyến nghị doanh nghiệp chủ động xây dựng phương án ứng phó, trong đó đa dạng hóa tuyến vận chuyển; tăng cường dự trữ hàng tại các kho lạnh khu vực để duy trì nguồn cung khi vận tải bị gián đoạn, đồng thời ưu tiên ký kết hợp đồng vận chuyển dài hạn với hãng tàu, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào thị trường giao ngay vốn dễ biến động…

Bà Lê Hằng nhấn mạnh, trong bối cảnh thương mại toàn cầu ngày càng nhiều bất định, năng lực quản trị rủi ro vận tải và bảo hiểm sẽ trở thành yếu tố then chốt giúp doanh nghiệp duy trì ổn định chuỗi xuất khẩu thủy sản, nhất là khi các điểm nghẽn chiến lược như eo biển Hormuz luôn tiềm ẩn nguy cơ gián đoạn...