Chi phí logistics tăng, doanh nghiệp xuất khẩu chịu thêm áp lực

Những ngày gần đây, bộ phận logistics của Công ty may mặc Dony phải gọi điện cho nhiều hãng tàu khác nhau để tìm phương án vận chuyển. Không phải vì đơn hàng tăng mạnh, mà vì khách hàng liên tục thúc giục doanh nghiệp giao hàng sớm hơn dự kiến.

Ông Phạm Quang Anh - CEO Công ty may mặc Dony cho biết, với tình hình biến động chính trị thế giới hiện tại, tác động thấy rõ nhất đến doanh nghiệp là ở khâu giao hàng và vận chuyển quốc tế. Trước đây lịch giao hàng dự kiến vào cuối tuần sau, nhưng hiện khách hàng đang thúc giục giao sớm hơn vì lo cước tàu tăng và tình hình căng thẳng có thể khiến tàu đi chậm. Tuy nhiên, doanh nghiệp cũng gặp khó khăn khi một số hãng tàu đã thông báo tạm ngưng nhận booking. Hiện vẫn còn một số hãng tàu có thể nhận vận chuyển, nhưng mức giá mới chưa được chốt và nhiều khả năng sẽ tăng so với đầu năm.

Hiện nay, nhiều doanh nghiệp xuất khẩu phải kéo dài thời gian giao hàng do điều chỉnh lịch tàu và thiếu container. Ảnh: Lạc Nguyên

Ở góc độ thị trường, Trung Đông vẫn là khu vực quan trọng đối với Dony, đóng góp khoảng 20% doanh thu. Tuy nhiên, doanh nghiệp cho biết thị trường này đã được phát triển suốt 9 năm, nên những căng thẳng địa chính trị hiện nay không phải yếu tố quá bất ngờ.

"Trong bối cảnh địa chính trị liên tục biến động, doanh nghiệp cần coi bất ổn là trạng thái thường xuyên của thương mại toàn cầu. Vì vậy, tư duy của doanh nghiệp là chủ động thích nghi thay vì chờ đợi thị trường ổn định trở lại" - ông Phạm Quang Anh nói.

Ông Nguyễn Hiếu Trí - Phó Tổng Giám đốc Công ty TNHH Thuốc Thú Y Á Châu (Achaupharm) cũng cho biết, thời gian gần đây, đơn hàng sang Trung Đông và Nam Á không sụt giảm mạnh về sản lượng, tuy nhiên có một số biến động đáng lưu ý về chi phí logistics quốc tế, đặc biệt ở các tuyến Trung Đông và Nam Á. Cước vận tải biển tăng trung bình 15 - 25% tùy thời điểm, kèm theo phụ phí nhiên liệu và bảo hiểm tăng nhẹ. Thời gian giao hàng kéo dài thêm khoảng 5 - 10 ngày do điều chỉnh lịch tàu và thiếu container cục bộ.

Theo ông Trí, trong bối cảnh chiến sự và căng thẳng chính trị tại nhiều khu vực, chuỗi logistics toàn cầu dễ bị đình trệ và doanh nghiệp gần như bị động trước các biến động này. Chi phí nguyên liệu nhập khẩu tăng khoảng 8 - 12%, vận chuyển nội địa tăng 5 - 7%, trong khi chi phí tài chính có xu hướng nhích lên theo mặt bằng lãi suất. Những yếu tố này tạo áp lực nhất định lên biên lợi nhuận.

“Một tác động dễ thấy là tâm lý thận trọng từ phía khách hàng quốc tế. Nhiều đối tác bắt đầu chia nhỏ đơn hàng để giảm rủi ro tồn kho, đồng thời kéo dài tiến độ thanh toán khoảng 10 - 20 ngày do áp lực tỷ giá, chi phí bảo hiểm và rủi ro vận tải tăng cao” - ông Trí chia sẻ.

Những tín hiệu này cho thấy chuỗi cung ứng toàn cầu đang bước vào một giai đoạn biến động mới, khi rủi ro địa chính trị ngày càng ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động thương mại.

Bài toán cạnh tranh của doanh nghiệp Việt

Ở góc độ vĩ mô, các chuyên gia cho rằng những biến động chính trị thế giới hiện nay có thể tạo ra nhiều áp lực hơn đối với Việt Nam so với một số nền kinh tế khác.

TS Tô Hoài Nam - Phó Chủ tịch Thường trực kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam (VINASME) chia sẻ, chi phí logistics của Việt Nam hiện ước tính chiếm khoảng 16% GDP, cao hơn đáng kể so với nhiều nền kinh tế phát triển. Trong khi đó, Việt Nam lại là một trong những quốc gia có kim ngạch xuất khẩu lớn, khiến chi phí vận chuyển và logistics trở thành yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Ở cấp độ doanh nghiệp, logistics đang chiếm tỷ trọng đáng kể trong giá thành sản phẩm. Theo ông Nam, với nhiều ngành xuất khẩu, chi phí logistics có thể chiếm 20 - 30% giá thành, thậm chí có ngành lên tới khoảng 22% trở lên, khiến biên lợi nhuận của doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, bị thu hẹp đáng kể.

Khảo sát nhanh của Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa cho thấy, nếu chi phí logistics tiếp tục tăng cùng với các biến động thị trường, nhiều doanh nghiệp dự báo lợi nhuận có thể giảm từ 10% đến hơn 20%.

Những ngành chịu tác động mạnh nhất là các lĩnh vực phụ thuộc lớn vào vận tải biển như dệt may, da giày, gỗ và nội thất xuất khẩu. Khi chi phí vận chuyển tăng hoặc thời gian giao hàng kéo dài, biên lợi nhuận của doanh nghiệp sẽ bị bào mòn đáng kể, đặc biệt đối với các đơn hàng xuất khẩu tới những thị trường xa như EU hoặc Mỹ.

Ngoài ra, nông sản, thủy sản và ngành công nghiệp hỗ trợ cũng chịu áp lực khi chi phí logistics tăng làm đội giá đầu vào hoặc kéo dài thời gian giao hàng.

Một thách thức khác là các doanh nghiệp nhỏ và vừa thường gặp bất lợi trong đàm phán với các hãng tàu.

“Quy mô lô hàng nhỏ khiến họ khó ký hợp đồng vận chuyển dài hạn với mức giá ưu đãi. Bên cạnh đó, năng lực tài chính hạn chế và thiếu thông tin về thị trường logistics quốc tế cũng khiến nhiều doanh nghiệp phải thông qua trung gian với chi phí cao hơn” - ông Nam phân tích.

Mặc dù nguồn lực hạn chế, doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn đang có những phản ứng khá linh hoạt. Nhiều doanh nghiệp chia sẻ chi phí vận chuyển với đối tác bằng cách điều chỉnh điều kiện giao hàng, chuyển hướng sang thị trường gần hơn như Đông Bắc Á hoặc Tây Á. Đồng thời, họ tối ưu logistics nội địa như gom hàng, giảm tồn kho, tối ưu kho bãi và tăng cường ứng dụng công nghệ số trong quản trị chuỗi cung ứng và theo dõi vận tải.Trong bối cảnh đó, nhiều doanh nghiệp đã bắt đầu điều chỉnh chiến lược kinh doanh. Một số doanh nghiệp tạm hoãn kế hoạch mở rộng sản xuất, đàm phán lại hợp đồng xuất khẩu hoặc chuyển hướng sang các thị trường gần hơn nhằm giảm rủi ro về logistics.

Ở phía Achaupharm, doanh nghiệp lựa chọn tăng cường thị trường nội địa để tạo “bệ đỡ” trước biến động bên ngoài. “Chúng tôi xác định chiến lược trong các quý tới là tăng cường khai thác chiều sâu thị trường nội địa. Việc duy trì thế mạnh nội địa song song với xuất khẩu giúp xây dựng cấu trúc tăng trưởng cân bằng và ít phụ thuộc vào biến động bên ngoài” - ông Nguyễn Hiếu Trí cho biết.

Trong khi đó, nhiều doanh nghiệp xuất khẩu như Dony chọn cách tăng trưởng thận trọng, tiếp tục khai thác khách hàng mới tại thị trường cũ, tập trung giữ uy tín với khách hàng và tối ưu chi phí thay vì mở rộng nhanh.

Logistics hiện không chỉ là vấn đề chi phí của doanh nghiệp mà còn gắn với năng lực cạnh tranh quốc gia. Khi chuỗi cung ứng toàn cầu ngày càng nhạy cảm với biến động địa chính trị, các nền kinh tế phụ thuộc xuất khẩu như Việt Nam cần thích ứng nhanh hơn.