Giải pháp mạnh bứt tốc giải ngân vốn đầu tư công

Coi giải ngân là nhiệm vụ chính trị trọng tâm

Bước vào năm 2026, Chính phủ tiếp tục xác định giải ngân vốn đầu tư công là một trong những nhiệm vụ chính trị trọng tâm, có ý nghĩa then chốt đối với phục hồi và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Chỉ trong tháng 1, hàng loạt hội nghị, phiên họp quan trọng đã được tổ chức như Hội nghị toàn quốc thúc đẩy giải ngân lần thứ 4 tổ chức ngày 9/1/2026; phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 1; phiên họp lần thứ 23 Ban Chỉ đạo Nhà nước các công trình, dự án quan trọng quốc gia, trọng điểm ngành giao thông vận tải. Cùng với đó, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết 01/NQ-CP ngày 8/1/2026 về nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và dự toán ngân sách nhà nước năm 2026; Thủ tướng Chính phủ ban hành Công điện 12/CĐ-TTg ngày 8/2/2026 về điều hành chính sách tiền tệ, tài khóa và thúc đẩy đầu tư công.

Nguồn: Bộ Tài chính. Đồ họa: Phương Anh

Đặc biệt, ngay trước và trong dịp Tết Nguyên đán, Thủ tướng và lãnh đạo Chính phủ đã trực tiếp kiểm tra hiện trường nhiều dự án hạ tầng giao thông trọng điểm, phát động phong trào thi đua hoàn thành dự án đúng tiến độ, tạo khí thế thi công khẩn trương ngay từ đầu năm, không để xảy ra “khoảng trống” điều hành.

Thông điệp xuyên suốt được nhấn mạnh: giải ngân vốn đầu tư công phải nhanh hơn, hiệu quả hơn, đóng vai trò dẫn dắt đầu tư toàn xã hội.

Bộ, ngành, địa phương cùng tăng cường kỷ luật

Thực hiện chỉ đạo của Chính phủ, các bộ, cơ quan trung ương và địa phương đã chủ động xây dựng kế hoạch triển khai chi tiết, phân công lãnh đạo phụ trách từng dự án, đề cao trách nhiệm người đứng đầu.

Chế độ báo cáo được thực hiện nghiêm túc theo định kỳ hàng tháng. Nhiều đơn vị tổ chức họp giao ban hàng tuần để đánh giá tiến độ, xác định rõ nguyên nhân khách quan, chủ quan, trách nhiệm từng cá nhân, từ đó rút kinh nghiệm và điều chỉnh giải pháp điều hành.

Việc duy trì kỷ luật, kỷ cương trong đầu tư công cũng được các bộ, ngành, địa phương chú trọng, nhất là yêu cầu không để xảy ra tình trạng vốn chờ dự án, dự án chờ vốn, hoặc dồn khối lượng thanh toán vào cuối năm.

Đối với Bộ Tài chính, bám sát phương hướng chỉ đạo chung, Bộ đã triển khai nhiều nhiệm vụ nhằm nâng cao chất lượng phân bổ và giải ngân vốn đầu tư công. Ngay từ đầu năm, Bộ đã có văn bản đôn đốc các bộ, ngành, địa phương khẩn trương nhập và phân bổ kế hoạch vốn; kiểm tra phương án phân bổ chi tiết, kịp thời phê duyệt dự toán đối với dự án đủ điều kiện, đồng thời đề nghị điều chỉnh với các dự án chưa đáp ứng yêu cầu.

Bộ Tài chính cũng chỉ đạo Kho bạc Nhà nước thực hiện giải ngân ngay khi đủ điều kiện theo Nghị định 254/2025/NĐ-CP, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho chủ đầu tư trong đề xuất thanh toán.

Đáng chú ý, Bộ Tài chính đã xây dựng bộ chỉ số KPI để đánh giá kết quả giải ngân hàng tuần, hàng tháng; đồng thời đẩy mạnh điện tử hóa quy trình tổng hợp số liệu, phục vụ công tác điều hành nhanh, chính xác.

Tuy nhiên, theo báo cáo từ Bộ Tài chính, mặc dù công tác chỉ đạo, điều hành được triển khai quyết liệt nhưng kết quả giải ngân 2 tháng đầu năm vẫn ở mức thấp.

Tính đến ngày 28/2/2026, giải ngân vốn đầu tư công cả nước đạt 55.739,8 tỷ đồng, tương đương 5,6% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao (995.348,05 tỷ đồng). Trong đó, vốn ngân sách trung ương đạt 2,9%, vốn ngân sách địa phương đạt 7%. So với cùng kỳ năm 2025, tỷ lệ giải ngân tương đương nhưng số tuyệt đối cao hơn khoảng 10.928,6 tỷ đồng. Tuy nhiên, khoảng cách giữa yêu cầu và thực tế vẫn rất lớn.

Chỉ có 6 bộ, cơ quan trung ương và 14 địa phương đạt tỷ lệ giải ngân bằng hoặc cao hơn mức bình quân chung; trong khi 29 bộ, cơ quan và 20 địa phương giải ngân dưới mức bình quân, trong đó có tới 25 đơn vị giải ngân dưới 1% hoặc chưa giải ngân.

Con số này cho thấy những “điểm nghẽn” về thủ tục, mặt bằng, vật liệu, phân bổ vốn… vẫn chưa được tháo gỡ triệt để.

Giải pháp đột phá để bứt tốc

Dưới áp lực phải giải ngân 100% kế hoạch vốn, góp phần đạt mục tiêu tăng trưởng trên 10% năm 2026, Bộ Tài chính kiến nghị các bộ, ngành và địa phương triển khai đồng bộ 11 nhóm giải pháp nhằm đẩy nhanh tiến độ giải ngân đầu tư công.

Trước hết, việc siết chặt trách nhiệm người đứng đầu được xem là giải pháp quan trọng hàng đầu. Theo Bộ Tài chính, giải ngân vốn đầu tư công phải được xác định là nhiệm vụ chính trị trọng tâm của cả hệ thống. Theo đó, người đứng đầu bộ, ngành, địa phương cần trực tiếp chỉ đạo, xây dựng kế hoạch giải ngân theo tháng, quý cho từng dự án, phân công lãnh đạo theo dõi tiến độ và lấy kết quả giải ngân làm tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ, thi đua năm 2026.

Đẩy nhanh giải phóng mặt bằng cũng tiếp tục được xác định là “nút thắt” then chốt cần tháo gỡ. Do đó, các địa phương phải chủ động bàn giao mặt bằng sạch đúng tiến độ, tăng cường tuyên truyền, vận động người dân, tránh tình trạng dự án chậm triển khai vì thiếu mặt bằng.

Một giải pháp quan trọng khác được Bộ Tài chính kiến nghị là tăng tốc các dự án giao thông quan trọng quốc gia, đặc biệt là các công trình hạ tầng chiến lược như cao tốc, đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam và các tuyến kết nối quốc tế, nhằm tạo động lực lan tỏa cho tăng trưởng kinh tế.

Ngoài ra, Bộ Tài chính cũng đề nghị triển khai đồng bộ các biện pháp khác như khẩn trương hoàn tất phân bổ chi tiết kế hoạch vốn năm 2026 và cập nhật đầy đủ trên hệ thống thông tin đầu tư công; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền đi đôi với tăng cường kiểm tra, giám sát minh bạch; rà soát, tháo gỡ các vướng mắc về cơ chế, chính sách.

Các bộ, ngành, địa phương cũng cần chủ động bảo đảm nguồn vật liệu xây dựng cho các dự án lớn; hoàn thiện tổ chức và nhân sự khi vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp; phát huy vai trò kiểm tra, đôn đốc của các Tổ công tác của Thủ tướng đối với những đơn vị giải ngân chậm.

Đồng thời, các bộ, ngành, địa phương cần đẩy nhanh nghiệm thu, thanh toán khối lượng hoàn thành, kiểm soát chặt việc tạm ứng và thu hồi tạm ứng; khẩn trương nhập dự toán trên TABMIS (Hệ thống thông tin quản lý ngân sách và kho bạc) để bảo đảm điều kiện giải ngân. Việc thực hiện chế độ báo cáo cũng phải được tuân thủ nghiêm, phản ánh đầy đủ khó khăn và đề xuất giải pháp kịp thời.

Có thể thấy, khi năm 2026 đã đi qua hai tháng đầu với mức giải ngân mới đạt khoảng 5,6%, áp lực cho các quý còn lại là rất lớn. Vì vậy, hiệu quả của các giải pháp không chỉ phụ thuộc vào chính sách, mà quan trọng hơn là quyết tâm và trách nhiệm trong khâu tổ chức thực hiện. Nếu các “điểm nghẽn” được tháo gỡ kịp thời, đầu tư công hoàn toàn có thể trở thành động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế trong năm 2026.