Hộ kinh doanh từ chối nhận thanh toán chuyển khoản “lợi ngắn - hại dài”

Thanh toán tiền mặt để che giấu doanh thu

Để thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo rất quyết liệt, kịp thời nhằm phòng ngừa trốn thuế, rửa tiền và các hành vi vi phạm pháp luật khác. Tuy nhiên, gần đây, khi thực hiện phương thức tự kê khai, nộp thuế khi xóa bỏ thuế khoán, cơ quan thuế nhận được thông tin phản ánh một bộ phận hộ kinh doanh trong đó có cả hộ kinh doanh có quy mô lớn khi bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ vẫn yêu cầu người mua thanh toán bằng tiền mặt, không chấp nhận thanh toán chuyển khoản.

Đại diện cơ quan thuế khẳng định, đây là hành vi nhằm che giấu doanh thu, không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ lập hóa đơn và kê khai thuế theo quy định của pháp luật. Điển hình vụ việc chủ doanh nghiệp Tigit Motorbikes do Nguyễn Lê Bá Quốc làm chủ, bị cáo buộc dùng tài khoản cá nhân nhận doanh thu bán hàng, trốn thuế gần 500 triệu đồng đã bị Công an TP Hồ Chí Minh khởi tố, bắt tạm giam để điều tra về hành vi trốn thuế là một lời nhắc nhở cần thiết, giúp cộng đồng kinh doanh nhận thức rõ rằng mọi hành vi cố tình trốn tránh nghĩa vụ thuế đều phải đối diện với trách nhiệm tương xứng.

Công chức Thuế tỉnh Ninh Bình chủ động tuyên truyền, hỗ trợ hộ kinh doanh tuân thủ pháp luật thuế. Ảnh: TN

Bà Nguyễn Thị Lan Anh - Trưởng Ban Pháp chế (Cục Thuế) khẳng định, pháp luật không cấm hộ, cá nhân kinh doanh nhận tiền mặt khi bán hàng hóa, dịch vụ. Tuy nhiên, theo quy định của pháp luật thuế và hóa đơn, khi bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ, người bán có trách nhiệm lập hóa đơn và kê khai doanh thu phát sinh đầy đủ, trung thực, không phụ thuộc vào hình thức thanh toán. Việc cố tình hạn chế hoặc từ chối thanh toán không dùng tiền mặt nhằm tránh ghi nhận doanh thu thực tế có thể dẫn đến rủi ro vi phạm pháp luật thuế và bị xử lý theo quy định.

Hiện nay, để phối hợp triển khai đồng bộ công tác thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt và xử lý nghiêm hành vi trốn thuế theo đúng yêu cầu chỉ đạo của Chính phủ, cơ quan thuế khuyến cáo các hộ, cá nhân kinh doanh thực hiện đúng quy định về hóa đơn, chứng từ và nghĩa vụ thuế; bảo đảm ghi nhận đầy đủ doanh thu phát sinh từ hoạt động bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ.

Đối với người tiêu dùng, tổ chức và cá nhân khi mua hàng hóa, dịch vụ chủ động lựa chọn các phương thức thanh toán minh bạch, đồng thời yêu cầu người bán lập và giao hóa đơn theo quy định. Trường hợp phát hiện dấu hiệu né tránh việc ghi nhận doanh thu hoặc không lập hóa đơn, người dân có thể phản ánh tới cơ quan chức năng để được xem xét, xử lý.

Trong thời gian tới, cơ quan thuế tiếp tục tăng cường công tác tuyên truyền, hỗ trợ hộ, cá nhân kinh doanh thực hiện đúng quy định pháp luật về thuế và hóa đơn điện tử. Đồng thời, đẩy mạnh việc phân tích dữ liệu, kiểm tra, giám sát hoạt động kinh doanh, kịp thời phát hiện và kiên quyết xử lý nghiêm các hành vi che giấu doanh thu, trốn thuế theo quy định của pháp luật.

Hộ kinh doanh tuân thủ để tăng uy tín, mở rộng kinh doanh

Phân tích sâu về hành vi này, đại diện Cục Thuế cho biết, trong nhiều trường hợp, các hành vi che giấu doanh thu, trốn thuế hay còn gọi là “né minh bạch” không chỉ đến từ người bán, mà còn được “nuôi dưỡng” bởi sự dễ dãi của người mua, như: chấp nhận trả tiền mặt để được giảm giá; không yêu cầu hóa đơn dù biết rõ quyền lợi hợp pháp của mình; thậm chí chủ động đề nghị không xuất hóa đơn cho “đỡ phiền”.

Về pháp lý, người mua không phải là chủ thể nộp thuế nhưng không hoàn toàn đứng ngoài chuỗi rủi ro. Việc không yêu cầu hóa đơn hoặc chấp nhận yêu cầu trả tiền mặt với những giao dịch có giá trị lớn đồng nghĩa với tự từ bỏ quyền bảo vệ mình, gián tiếp tiếp tay cho hành vi che giấu doanh thu, đặt chính mình vào thế bất lợi khi dữ liệu giao dịch bị đối chiếu, rà soát.

Điều này cho thấy công tác quản lý thuế hiện đại không thể thiếu vai trò của người mua - với tư cách người tiêu dùng hiểu luật và có trách nhiệm minh bạch môi trường sản xuất kinh doanh và đóng góp chung xây dựng đất nước thông qua việc bảo vệ quyền lợi của chính mình.

Phân tích dưới góc độ pháp lý, luật sư Đặng Thành Chung - Giám đốc Công ty Luật TNHH An Ninh cho rằng, việc cố tình yêu cầu khách không ghi nội dung hoặc chỉ nhận tiền mặt nhằm che giấu giao dịch thực tế là hình thức gian lận thuế, nếu bị phát hiện, người vi phạm có thể đối mặt với nguy cơ bị xử phạt hành chính, hoặc trong một số trường hợp nghiêm trọng, còn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 200 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017) quy định về tội “trốn thuế”.

Đặc biệt, trong bối cảnh cả hệ thống chính trị đang đẩy mạnh chuyển đổi số, sử dụng hóa đơn điện tử và thanh toán không tiền mặt để minh bạch hóa hoạt động kinh doanh, thì việc từ chối thanh toán chuyển khoản nhằm lẩn tránh sự kiểm soát của cơ quan thuế không chỉ là vi phạm nghĩa vụ công dân, mà còn làm suy yếu hiệu lực quản lý nhà nước, tạo ra môi trường cạnh tranh thiếu công bằng giữa các hộ kinh doanh.

Luật sư Đặng Thành Chung phân tích thêm, nhìn ở góc độ khách quan, hiện tượng này xuất phát một phần từ tâm lý e ngại và thiếu hiểu biết pháp luật của một bộ phận hộ kinh doanh nhỏ lẻ. Họ lo ngại rằng khi chuyển sang thanh toán không dùng tiền mặt, mọi giao dịch kinh doanh sẽ bị “soi xét”, trong khi bản thân họ lại chưa được trang bị kỹ năng kế toán - thuế cần thiết, hoặc không có điều kiện đầu tư công nghệ phù hợp.

Theo luật sư Đặng Thành Chung, để xử lý vấn đề một cách hiệu quả, ngoài việc tăng cường giám sát, cơ quan chức năng cũng cần đẩy mạnh tuyên truyền, hỗ trợ kỹ thuật và có lộ trình chuyển đổi hợp lý, giúp các hộ kinh doanh thích nghi dần với hệ thống quản lý thuế hiện đại.

Đưa ra khuyến cáo cho hộ kinh doanh, theo luật sư Đặng Thành Chung, hộ kinh doanh cần hiểu rõ rằng thực hiện phương pháp kê khai, nộp thuế thì nghĩa vụ thuế được thực hiện trên tổng doanh thu trừ đi chi phí, chứ không phải cứ doanh thu phát sinh là phải nộp thuế. Do đó, trường hợp thu tiền mặt hoặc kê khai doanh thu thấp hơn thực tế không thể né được nghĩa vụ thuế. Bởi cơ quan thuế có thể xác minh thông tin từ nhiều nguồn khác nhau như dữ liệu hóa đơn, thông tin từ ngân hàng, nhà cung cấp dịch vụ điện tử, chứ không chỉ phụ thuộc vào chứng từ ngân hàng. Vì vậy, việc chỉ nhận tiền mặt không đồng nghĩa với việc né tránh được nghĩa vụ thuế.

“Trên thực tế, nếu kê khai trung thực, hợp lý, nhiều hộ kinh doanh vẫn có thể được hưởng mức thuế phù hợp, thậm chí được miễn hoặc giảm thuế. Việc công khai doanh thu còn giúp người kinh doanh nâng cao uy tín, dễ tiếp cận tín dụng ngân hàng, mở rộng kinh doanh trong dài hạn” - luật sư nhấn mạnh.