Đẩy mạnh phân cấp

Đúng 2 tháng làm việc khẩn trương theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, vào cuối tuần trước, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh đã ký Tờ trình số 15/TTr-BXD gửi Chính phủ về việc triển khai Nghị quyết số 265/2024/QH15 của Quốc hội về việc cho phép tách nội dung bồi thường, hỗ trợ, tái định cư của Dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam thành các dự án độc lập; đồng thời điều chỉnh Phụ lục I và II của Nghị quyết số 106/NQ-CP ngày 23/4/2025 của Chính phủ.

Điểm nhấn nổi bật nhất tại tờ trình là Bộ Xây dựng kiến nghị Chính phủ phân chia dự án Đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam; các dự án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư của dự án đi qua địa bàn 15 tỉnh, thành phố và dự án “Di dời công trình điện lực có điện áp từ 110 kV trở lên phục vụ dự án Đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam” thành các dự án độc lập.

Dự kiến các dự án độc lập khi thực hiện dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam

Trong đó, Bộ Xây dựng sẽ là cấp quyết định đầu tư dự án Đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam; UBND các tỉnh, thành phố có tuyến đường sắt tốc độ cao đi qua sẽ là cấp quyết định đầu tư đối với 15 dự án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và di dời công trình hạ tầng kỹ thuật; Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) là cấp quyết định đầu tư đối với dự án Di dời các công trình điện lực có điện áp từ 110 kV trở lên.

Theo Bộ trưởng Trần Hồng Minh, để thuận tiện cho công tác triển khai các dự án độc lập nêu trên cũng như không làm chậm tiến độ chung của dự án Đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam, các dự án độc lập cần được sớm triển khai với việc phân cấp, trao quyền mạnh cho các địa phương, nhất là đối với các dự án bồi thường, giải phóng mặt bằng.

Cụ thể, cấp quyết định đầu tư được phép lập, thẩm định và quyết định đầu tư các dự án độc lập theo quy định, trong đó không phải phê duyệt chủ trương đầu tư; được lập, thẩm định, quyết định đầu tư dự án và triển khai xây dựng khu tái định cư trên cơ sở hồ sơ thiết kế sơ bộ trong Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi.

Công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, di dời công trình hạ tầng kỹ thuật sẽ được triển khai sau khi chủ đầu tư dự án Đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam bàn giao hồ sơ mốc giới và cọc giải phóng mặt bằng cho địa phương và EVN, đồng thời được cập nhật, tổng hợp và phê duyệt điều chỉnh dự án khi cần thiết.

Bên cạnh đó, các dự án độc lập được bố trí nguồn vốn từ ngân sách trung ương và ngân sách địa phương hằng năm. Cấp quyết định đầu tư các dự án độc lập cũng được quyết định phân chia các dự án thành phần, dự án thành phần độc lập theo thẩm quyền.

Mục tiêu nhiều thách thức

Ngoài các cơ chế nêu trên, tại Tờ trình số 15, Bộ Xây dựng kiến nghị Chính phủ cho phép các chủ đầu tư được áp dụng một trong các hình thức chỉ định thầu hoặc đấu thầu hạn chế khi lựa chọn nhà đầu tư, nhà thầu cung cấp hàng hóa, dịch vụ tư vấn, dịch vụ phi tư vấn, nhà thầu xây lắp; cũng như nhà thầu thực hiện các hợp đồng EPC (thiết kế - mua sắm - thi công), EC (thiết kế - thi công), EP (thiết kế - mua sắm) hoặc hợp đồng chìa khóa trao tay.

Cũng tại Tờ trình số 15, tiến độ triển khai một số nhiệm vụ cụ thể của các bộ, ngành, địa phương trong quá trình thực hiện dự án Đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam được đề xuất điều chỉnh cho phù hợp với tình hình thực tế. Trong đó có các nhiệm vụ như xây dựng Đề án phát triển công nghiệp đường sắt; Đề án tái cơ cấu Tổng Công ty Đường sắt Việt Nam; rà soát, hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật về đường sắt tốc độ cao…

Do tính chất phức tạp của dự án, với nhiều cơ chế, chính sách đặc thù lần đầu được áp dụng, trong quá trình triển khai, nếu cần thiết, trên cơ sở đề xuất của các bộ, ngành, địa phương và các chủ thể liên quan, Bộ Xây dựng sẽ tổng hợp, báo cáo Chính phủ xem xét điều chỉnh, bổ sung nhằm bảo đảm phù hợp với yêu cầu thực tiễn.

“Việc cơ bản hoàn thành công tác đầu tư, xây dựng tuyến đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam vào năm 2035 là nhiệm vụ đặc biệt thách thức. Vì vậy, quá trình triển khai rất cần sự quan tâm, chỉ đạo quyết liệt, sát sao của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ cũng như sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị để có thể cơ bản đưa vào khai thác tuyến đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam trong năm 2035” - Bộ trưởng Trần Hồng Minh nhấn mạnh.

Đồ họa: Phương Anh