Những con số biết nói và “nghịch lý phát triển”

Sau hơn hai thập kỷ triển khai Chương trình Thương hiệu quốc gia, Việt Nam đã đạt được nhiều kết quả ấn tượng. Số liệu từ Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công thương) cho thấy, giá trị thương hiệu quốc gia Việt Nam năm 2025 đạt 519,6 tỷ USD, xếp hạng 32/193 quốc gia trên thế giới. Tổng kim ngạch thương mại hai chiều vượt 900 tỷ USD, phản ánh độ mở và quy mô ngày càng lớn của nền kinh tế.

Số lượng doanh nghiệp đạt Thương hiệu quốc gia cũng tăng mạnh, từ 30 doanh nghiệp năm 2003 lên 190 doanh nghiệp vào năm 2024. Nhiều thương hiệu Việt đã khẳng định vị thế quốc tế, trở thành những “đại sứ” hình ảnh cho nền kinh tế như Vietcombank, Vietinbank lọt top 500 ngân hàng toàn cầu; Vinamilk vào top 50 thương hiệu sữa thế giới; Viettel dẫn đầu về viễn thông khu vực Đông Nam Á…

Nguồn: Bộ Công thương. Đồ họa: Phương Anh

Tuy nhiên, đằng sau những con số tích cực là một thực tế đáng suy ngẫm. Ông Hoàng Minh Chiến - Phó Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại đánh giá, dù giá trị thương hiệu quốc gia tăng mạnh, tổng giá trị của 100 thương hiệu doanh nghiệp hàng đầu lại giảm 14%, xuống còn 38,4 tỷ USD. Điều này phản ánh nghịch lý ‘mạnh về lượng nhưng chưa sâu về chất’.

Nguyên nhân cốt lõi nằm ở việc doanh nghiệp Việt vẫn chủ yếu tham gia vào các khâu gia công (OEM) có giá trị gia tăng thấp, trong khi năng lực thiết kế (ODM) và xây dựng thương hiệu riêng (OBM) còn hạn chế. Điều này khiến giá trị thực sự mà doanh nghiệp Việt nắm giữ trong chuỗi cung ứng toàn cầu vẫn còn khiêm tốn. Do đó, Thương hiệu Quốc gia không thể chỉ đóng vai trò “bộ mặt” đối ngoại mà phải trở thành đòn bẩy thực chất cho năng lực cạnh tranh.

Từ một doanh nghiệp nhỏ trở thành nhà xuất khẩu tới 60 quốc gia, ông Đinh Hồng Kỳ - Chủ tịch HĐQT Công ty CP Secoin nêu thực tế, có một con số đáng chú ý là khu vực đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) hiện chiếm tới 77% tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam (năm 2023), cho thấy doanh nghiệp nội địa vẫn đang ở "chiếu dưới" trong chuỗi giá trị. Doanh nghiệp Việt không yếu về sản xuất, nhưng yếu về hệ sinh thái - từ thiết kế, thương hiệu đến khả năng tiếp cận thị trường quốc tế.

Lộ trình vươn lên Top 25 toàn cầu

Để hiện thực hóa mục tiêu dài hạn, Việt Nam đã xây dựng lộ trình rõ ràng theo từng giai đoạn. Giai đoạn 2026 - 2030 sẽ tập trung “đặt nền tảng - chuyển đổi căn bản”, hướng tới 1.000 sản phẩm đạt Thương hiệu quốc gia. Giai đoạn 2030 - 2035 sẽ hình thành 5 - 10 doanh nghiệp lọt Top 500 thương hiệu thế giới, đồng thời nâng hạng thương hiệu quốc gia lên Top 25 toàn cầu. Tầm nhìn đến 2045, thương hiệu quốc gia Việt Nam sẽ không chỉ đại diện cho chất lượng sản phẩm, mà còn là biểu tượng của đổi mới sáng tạo, phát triển bền vững và bản sắc văn hóa.

Lộ trình triển khai sẽ được chia thành các bước cụ thể, bắt đầu từ việc hoàn thiện cơ chế phối hợp liên ngành, đổi mới phương thức triển khai Chương trình Thương hiệu Quốc gia và xây dựng bộ nhận diện thương hiệu quốc gia thống nhất. Giai đoạn tiếp theo sẽ tập trung hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng thương hiệu theo ngành, thúc đẩy các sản phẩm có giá trị gia tăng cao và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong hoạt động xúc tiến thương mại.

Thứ trưởng Bộ Công thương Nguyễn Sinh Nhật Tân nhấn mạnh, thương hiệu quốc gia không chỉ là câu chuyện quảng bá hình ảnh hay xúc tiến thương mại theo nghĩa truyền thống, mà phải được xác định là tài sản chiến lược, phản ánh năng lực cạnh tranh tổng thể và uy tín của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu. Xây dựng thương hiệu quốc gia trong kỷ nguyên mới chính là quá trình kiến tạo uy tín quốc gia, gia tăng sức mạnh mềm, vượt ra ngoài khuôn khổ ‘Made in Vietnam”.

Theo đó, 3 định hướng lớn được Bộ Công thương đưa ra bao gồm: Đẩy mạnh chuyển đổi số và chuyển đổi xanh, ứng dụng công nghệ như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn vào sản xuất, quản trị, đồng thời tuân thủ các tiêu chuẩn môi trường quốc tế. Xây dựng chiến lược thị trường quốc tế bài bản, tận dụng các hiệp định thương mại tự do, tăng cường bảo hộ sở hữu trí tuệ và phát triển thương mại điện tử xuyên biên giới. Đồng thời phát huy giá trị văn hóa nội sinh, coi đây là yếu tố tạo khác biệt bền vững cho sản phẩm và dịch vụ Việt Nam.

Ở góc độ quốc tế, TS Santiago Velasquez - Quyền Chủ nhiệm cấp cao các chương trình MBA và MIB (Đại học RMIT Việt Nam) cho rằng, thương hiệu quốc gia không thể xây dựng bằng những chiến dịch ngắn hạn, mà cần một chiến lược dài hạn dựa trên giá trị thực. Vì vậy, Việt Nam cần tập trung vào bốn trụ cột: Xây dựng câu chuyện thương hiệu dựa trên thành tựu thực chất, đặc biệt là tăng trưởng xanh và chuyển đổi số; gắn kết với chiến lược “Go Global”, đưa doanh nghiệp trở thành đại sứ thương hiệu; củng cố niềm tin quốc tế thông qua tiêu chuẩn và năng lực thực thi; cải thiện môi trường kinh doanh và hiệu quả hành chính.

Về phía doanh nghiệp, ông Lê Hồng Quang - Tổng Giám đốc Công ty cổ phần MISA chia sẻ, việc đạt Thương hiệu quốc gia không chỉ là sự ghi nhận mà còn mở ra nhiều cơ hội phát triển, đặc biệt trong việc củng cố niềm tin từ khách hàng và đối tác. Vì thế, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo đang trở thành trụ cột giúp doanh nghiệp gia tăng năng lực nội tại và phát triển bền vững.

Các chuyên gia cho rằng, để nâng tầm thương hiệu quốc gia, doanh nghiệp Việt cần chuyển dịch rõ rệt trong mô hình phát triển, từ gia công (OEM) sang tự thiết kế (ODM) và tiến tới xây dựng thương hiệu riêng (OBM). Điều này đồng nghĩa với việc doanh nghiệp không chỉ dừng ở sản xuất, mà phải từng bước làm chủ khâu thiết kế, sáng tạo và phát triển thương hiệu. Nhằm thúc đẩy quá trình chuyển đổi này, chương trình “Go Global” giai đoạn 2026 - 2030 được kỳ vọng sẽ tạo bước ngoặt quan trọng, với mục tiêu đào tạo 10.000 lượt doanh nghiệp, hỗ trợ 1.000 doanh nghiệp xây dựng chiến lược quốc tế hóa và đưa ít nhất 100 doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Trong kỷ nguyên mới, thương hiệu quốc gia không còn là “lớp vỏ” bên ngoài, mà là kết tinh của năng lực nội tại của cả nền kinh tế. Khi doanh nghiệp trở thành trung tâm của chiến lược, mỗi sản phẩm không chỉ mang giá trị thương mại, mà còn mang theo uy tín, văn hóa và khát vọng của quốc gia.